Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 300

22 JANUARI 1988

fiD\FJ}^F wmmmÊÊmmmmmmmammmmmm Bakker heeft z'n kamer niet in" het hoofdgebouw v a n het Pedo­ logisch Instituut, m a a r in het sta­ tige herenhuis a a n d e Konings­ l a a n w a a r d e vakgroepen ont­ wikkelingspsychologie, specia­ le pedagogiek e n pedologie zijn gehuisvest. N a het beklimmen v a n veel steile trappen, kom je in z'n kamer. Een ruim vertrek met prachtig uitzicht op het Von­ delpark. Zoals bij veel weten­ schappers is z'n kamer groten­ deels gevuld met e e n p a a r foto's v a n het gezin en boeken. O p ­ vallend zijn d a n ook zes repro­ dukties v a n oude schoolplaten met winterlandschappen, bos­ sen, slootjes en weide die d e w a n d sieren.

Neuropsycholoog prof.dr. DJ. Bakker:

'Fascinerend dat omgeving je hersenen beïnvloedt'

"Ze horen bij m'n verzameling. Die platen hingen vroeger altijd in d e klas. De lerares vertelde d e kinderen a a n d e h a n d v a n die platen over d e natuur. Het sparen v a n oude lesmethodes rond d e eeuwwisseling en d a a r ­ voor is e e n hobby v a n me. Ik heb ook plaatjes uit die tijd die a a n kinderen werden uitge­ deeld en lees g r a a g oude schoolboekjes", licht Bakker toe. "Ik h e b nog altijd e e n zwak voor het lagere school­onderwijs. Dat komt doordat ik twee j a a r voor d e klas h e b gestaan. Eerst voor d e vierde en later voor d e zevende en de achtste. Dat w a s het schuim uit d e a n d e r e klas­ sen; d e kinderen die altijd ble­ ven zitten. Het w a s d a a r wel aardig, 't Scheelde m a a r e e n h a a r of ik w a s er gebleven. Ik heb m'n vrouw er leren kennen. En als ik bleef, kon d e hoofdon­ derwijzer wel e e n huis voor ons versieren. Ja, zo ging dat. G e ­ lukkig w a s ik bijna a a n m'n kan­ didaatsexamen toe e n koos er­ voor om m'n studie psychologie af te maken." "In eerste instantie zou ik hele­ m a a l niet g a a n studeren. N a m'n HBS­b opleiding b a a l d e ik er e e n beetje van. Het l a g v a n huis uit ook niet voor d e h a n d . M'n vader h a d e e n timmerzaak in e e n klein dorp w a a r über­ haupt g e e n academicus woon­ de." "Op e e n gegeven moment kwam ik echter met e e n vrouw in contact die nogal wat moei­ lijkheden had. Als adolescent h a d ik veel gesprekken met h a a r . Misschien is toen het woord psychiater of psycholoog weleens gevallen, waardoor m'n interesse voor psychologie

'Einstein en Churchill waren ook dyslectica' is ontstaan. Dat w a s halverwe­ g e de jaren vijftig toen hoogle­ r a a r Wateririk nog a a n d e VU w a s voor psychologie. Ik schreef h e m e e n brief om te vra­ gen wat voor vak dat w a s . Zo is het gekomen. Omdat het studie­ j a a r al begonnen was, kon ik nog m a a r zeshonderd gulden v a n hem krijgen uit het VU­ fonds. Dat werd allemaal nog geregeld door d e professor him­ self. Daarnaast h a d ik dat on­ derwijzersbaantje als bijver­ dienste. De studie heeft m'n ou­ ders niet veel gekost. Hoogstens een prakkie voor d e m a a n d a g , want ik woonde inmiddels in Amsterdam." "In het dorp hoefde ik niet a a n te komen met het woord psycholo­ gie. 'Wat is dat', kreeg je d a n te horen. N ee, je kon beter zeggen dat je bij Waterink op studie zat. Iedereen kende hem, m a a r niet als psycholoog. Hij w a s d e m a n die alles v a n kinderen wist. Hij

Prof.dr. D.J. Bakker in het p a n d a a n d e Koningslaan d a t d e VU dit j a a r wil afstoten. Foto Bram d e Hollander

schreef in het tijdschrift 'Moeder' en in 'Spiegel', e e n weekblad voor het christelijk volksdeel. En hij adviseerde zelfs het Konink­ lijk Huis." "Mijn studententijd w a s e r g knus. Doordat je in groepjes van zestien zat, w a s er veel per­ soonlijk contact. Ik h e b vooral een opleiding g e h a d in d e Duit­ se e n later in d e Angelsaksische psychologie. Het vak w a s toen nog niet zo wijdverbreid. Er kwam d a n ook veel seli­educa­ tion om d e hoek kijken. M'n scriptie ging over e e n neuropsy­ chologisch onderwerp. Waarom weet ik ook niet." In 1962 kreeg Bakker e e n b a a n bij het Pedologisch Instituut w a t in 1931 door Waterink is opge­ richt e n waarin ook d e VU parti­ cipeert. Het is e e n kliniek voor kinderen met leer­ e n g e d r a g s ­ moeüijkheden. Er wordt ook on­ derzoek g e d a a n . "Ze moesten m e d a a r wel a a n ­ nemen want ik w a s d e enige sollicitant", lacht Bakker "Het werd mijn taak om d e oorzaken v a n leesstoornissen, dyslexie dus, te achterhalen. De enige keer dat ik met deze 'ziekte' in aanraking w a s gekomen, w a s in d e tijd d a t ik voor d e klas stond. In d e achtste klas d a a r zat m e toch e e n dyslecticusl Tij­ dens dictee liet ik h e m d e zirmen altijd overschrijven, terwijl a n ­ deren dat op hun gehoor deden. Hij h a d evenveel fouten als d e slechtste v a n d e klas. En ik wist dat het geen dommigheid w a s , m a a r e e n 'zwakte' in d e herse­ nen." Normaal gesproken begint e e n kind dat leert lezen met het leren onderscheiden v a n d e verschil­ lende letters. Dat doet vooral d e rechterhersenhelft. N a het leren «Ba

EU

Diana Doornenbal onderscheiden v a n letters e n woorden, moet het kind langza­ merhand vloeiend g a a n lezen. Dat k a n oUeen op basis v a n d e o p g e d a n e taaiervaring die op­ pgeslagen is in d e linkerhersen­ helft. Bij dyslectica is er iets mis­ g e g a a n in het samenspel tussen beide hersenhelften. Bakker on­ derzocht onder meer d a t er twee typen dyslectica zijn. Het P­ e n L­type. "'t Is allemaal doodsimpel. Het P­type is blijven steken in d e ontwikkeling v a n d e rechterher­ senhelft. Ze lezen spellend. Daardoor maken ze niet zoveel fouten, m a a r het g a a t ontzet­ tend langzaam. De a n d e r e groep begint verkeerd. Dat zijn d e 'taalgragen'. Ze lezen net zo snel als volwassenen, m a a r v r a a g niet hoe! 't Krioelt v a n d e fouten omdat ze d e ruimtelijke vormen v a n letters e n woorden nog niet op e e n rijtje h e b b e n staan." Bakker heeft met z'n medewer­ kers verschiDende behandelin­ gen ontwikkeld. Voor dyslectici die voornamelijk met hun linker­ herserihelft lezen, moet volgens hem het gebruik v a n d e rechter­ hersenhelft worden gestimu­ leerd. En andersom. Een metho­ d e is om d e eerstgenoemde groep teksten a a n te bieden met heel veel verschUlende letterty­ pes. Het kind wordt d a n g e ­ dwongen eerst te kijken welke letters er precies staan. "Gelukkig heeft het onderzoek v a n d e afgelopen vijfentwintig jaar wel het e e n en a n d e r opge­ leverd. De behandelingen wor­ den nu getest op verschillende

iJiiMiiÉiaiiiMiitii^^

LOM­scholen. Tot nu toe komt aUes zeer behoorlijk uit. D a a r zijn w e ontzettend blij mee." "Het is janmier d a t die kinderen door hun leesproblemen op e e n LOM­school belanden, want ze zijn soms zeer begaafd. Einstein en Churchül w a r e n ook dyslecti­ ca. Maar ja, w e leven nu een­ m a a l in e e n talige m a a t s c h a p ­ pij." VU­studenten kunnen v a n het Pedologisch Instituut gebruik maken voor hun onderzoek. "Gelukkig zijn er dit j a a r w a t minder studenten voor het bij­ vak neuropsychologie v a n het kind. Je weet nauwelijks w a a r je ze allemaal moet laten. Externe subsidieleners, die w e gelukkig voldoende hebben, verwachten dat je e e n g o e d e infrastuctuur hebt. Een secretaresse, kamers, EG­apparatuur, computers, noem m a a r op. En dat is er niet voldoende. Ik h e b weleens op het punt g e s t a a n om e e n grote subsidie terug te geven, omdat er niet genoeg apparatuur w a s om het project uit te voeren. Ver­ gelijk het met e e n prima zaai­ zaad: tarwe. Daar is wel a a n te komen. Als je niet uitkijkt wordt het echter uitgestrooid op zee e n verzuipt het. Die infrastructuur­ problemen stagneren d e zaak. Dat zijn d e zorgen die ik h e b e n daardoor zegt m'n vrouw wel­ eens 'Wat b e n je stü v a n d a a g ' . Afgezien d a a r v a n b e n ik e e n gelukkig mens." "Het is heerlijk om studenten les te geven. Ze zijn gemotiveerd tot boven het plafond. Je kunt ze ook gemakkelijk geïnteresseerd mdken. Uitzonderingen d a a r g e ­ laten." "Wat ik vooral w a a r d e e r is h u n openheid en eerlijkheid. Want dat moet je h e b b e n in d e weten­

schap; met je billen bloot. We­ tenschap heeft niets te verber­ gen. Het is e e n wereldzaak. We­ tenschap bedrijven d o e je niet op je kleine akkertje in Amster­ dam." "Het is niet zo dat ik alleen g r a a g met studenten werk. Ik zie g e e n wezenlijk verschil tus­ sen academici en niet­academi­ ci. Ik p r a a t gewoon g r a a g met mensen e n luister g r a a g n a a r hun verhalen. Andere mensen ontmoeten is zo verrijkend en verrassend. Ik h e b altijd respect g e h a d voor h e n die niet vastge­ roest zijn in h u n meningen. Vroeger in d e kerken z a g je dat vaak. Als e e n groep a n d e r s dacht, d a n w a s d a t iets bedrei­ gends dus werd er m a a r e e n scheurinkje veroorzaakt. Terwijl we al zo iDeperkt zijn, werd dat nog beleden ook. Men neemt beslissingen op basis v a n zoge­ n a a m d relevante religieuze mo­ tieven, terwijl ze dat niet zijn." "Is het juist niet d e bedoeling dat d e a a r d e iets heeft v a n e e n feest? Met allemaal verschillen­ d e mensen? Staat dat ook niet m d e bijbel: 'kom erbij'?" "Ik blijf gereformeerd omdat het g e e n zin heeft om wat a n d e r s te g a a n doen. Maar ook het gere­ formeerdendom is m a a r e e n manier v a n leven." Tolerantie, verwondering, ge­ boeid zijn, interesse ("al is het m a a r in je postzegelverzame­ ling") ,zijn eigenschappen die Bakker g r a a g in ieder mens zou terugzien. En niet alleen in hun g e d r a g m a a r ook op d e dragers v a n dat gedrag, d e erfsubstan­ tie. "De biologen onder ons moeten m a a r niet lachen, m a a r w a t zou het toch a a r d i g zijn als e e n ei­ g e n s c h a p als vriendelijkheid z'n sporen achterliet op m'n omge­ ving. En d a n niet aUeen in de hersenen m a a r ook op het DNA. En het liefst automatisch ook op die v a n toekomstige geslachten, m a a r nu geloof ik dat ik hele­ m a a l gek wordt!" Deze woorden moest Bakker kwijt tijdens e e n lezing a a n d e VU over het effect v a n d e omge­ ving op d e hersenen. Een on­ derwerp waarover hij d e laatste tijd regelmatig in d e o p e n b a a r ­ heid treedt. "Het idee d a t je her­ senen beïnvloedbaar zijn door d e omgeving, dat vind ik fasci­ nerend. D a a r houd ik m e m d e kleine uurtjes g r a a g m e e bezig. Uit onderzoeken blijkt onze psy­

'Gereformeerden­ dom is ook maar manier van leven' cho­sociale omgeving d e herse­ nen beïnvloedt. De materie krijgt e e n opdonder v a n het im­ materiële. Dat vind ik geweldig, want misschien k a n d e omge­ ving in h a a r verantwoordelijk­ heid d a n hersenen creeëren die ten grondslag liggen a a n ons g e d r a g . Zónder dat 't m e s e r a a n te p a s komt!" "Ik zou m e veel meer in 'het brein' willen verdiepen, m a a r als ik vrij heb, sta ik ook g r a a g in d e tuin. Lekker dicht bij de natuur. Dat is p a s echt ontspan­ ning voor me. Soms gebruik ik beelden uit d e tuin als metafoor tijdens lezingen. Die lezingen dat is heel grappig, m a a r ik kan ze niet allemaal bijfietsen. Mis­ schien als ik met pensioen ben. Senior Arthur Benton, d e nestor v a n d e neuropsychologie, wordt nog v a a k g e v r a a g d voor 'praat­ jes'. Dat lijkt m e nou leuk, als je vijfenzeventig bent en ze vra­ gen je nog."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen