Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 317

iu)\^a\ps

5 FEBRUARI 1988

Injectie van 56 miljoen moet nog schaarse bodemkennis vergroten

'De bodem is de laatste vuilnisbak' De Nederlandse treinreiziger maakt zijn mooiste ritje v a n Amersfoort n a a r Zwolle. Kilo­ meters lang dentert d e trein door een prachtig stuk natuur­ schoon. Op d e nabij gelegen vierbaansweg k a n d e automo­ bilist bijkomen v a n d e verwar­ rende fües die dagelijks vooral het westen des lands teisteren. Bos en heide wisselen elkaar af. Het natuurschoon wordt slechts ontsierd door enkele ronkende tanks, bezig met hun dagelijkse oefeningen. Pessimisten m e n e n dat het landschap over niet al te l a n g e tijd alleen nog m a a r uit heide e n tanks zal bestaan. De conditie van d e bossen is slecht. De gesteldheid v a n e e n naald­ boom kan men aflezen a a n het aantal naaldjaargangen per denneboom. N a a l d j a a r g a n g e n zijn het a a n t a l voUedig met naalden bezette scheuten, die per j a a r zijn uitgelopen. A a n Nederlandse zijn twee tot drie n a a l d j a a r g a n g e n per loot nor­ maal. Op d e Veluwe s t a a n ech­ ter veel bomen met m a a r é é n naaldjaargang, m a a r niet alle bossen h e b b e n dezelfde condi­ tie, zo h e b b e n onderzoekers ge­ concludeerd. Volgens recent on­ derzoek blijken d e n a a l d b o m e n zich iets te h e b b e n hersteld. Nu staan speciaal d e loofbomen er ­ slecht voor. De v r a a g w a a r dat door komt houdt menigeen, ge­ leerde of leek, bezig. Medewerkers v a n faculteit bio­ logie v a n d e VU verrichtten on­ derzoek in twaalf Veluwse bos­ sen. Zij concludeerden dat d e zuurgraad v a n d e bodem op alle plaatsen gelijk is. Wel leg­ den zij e e n v e r b a n d tussen het in de bossen voorkomende bo­ demleven en d e vitaliteit v a n d e wouden. Een b e p a a l d e mij ten­ soort bijvoorbeeld, slechts a a n ­ geduid met een latijnse n a a m (Platynothrus peltifer), komt minder v a a k voor in bossen met een slechte gezondheid.

De faculteit biologie wordt na vijftien jaar bo­ demonderzoek eindelijk beloond. VU­weten­ schappers leveren een belangrijk aandeel in de invulling van de wettelijke voorschriften die bij de nieuwe wet Bodembescherming horen, ondanks het feit dat de overheid de universitei­ ten hier liever buiten houdt. Het is de vraag of de bevindingen bij iedereen in goede aarde zullen vallen. "De industrieën zullen op hun achterste benen staan," voorspelt professor mevr.E.N.G. Joosse-Van Damme, coördinator van het bodemonderzoek a a n de VU. water e n d e lucht a a n b a n d e n leggen," zegt Joosse­Van Dam­ me v a n d e vakgroep Oecologie e n Oecotoxicologie (Biologie). Zij coördineert het bodemonder­ zoek a a n d e VU. "De bodem is d e laatste vuilnisbak v a n d e sa­ menleving. Als je die afsluit roept dat verzet op. Veel indus­ trieën zullen op hun achterste benen g a a n staan. Zulke orga­ nisaties worden verplicht om

door ons onderzoek a a n kunnen tonen." Bodemverontreiniging door bij­ voorbeeld zware metalen tast meestal niet ormiiddeUijk d e wortels v a n d e bomen a a n , m a a r wel d e bodemfauna. Het blijkt echter dat veel v a n deze dieren over mechanismes be­ schikken waardoor ze d e zwpre metalen bijvoorbeeld a a n b e ­ p a a l d e eiwitten in hun lichaam

Henk Vlaming teit a a n d e d a g . Behalve d e landbouwimiversiteit heeft ook d e VU een flink a a n t a l onder­ zoeksprojekten lopen in het ka­ der v a n het stimuleringsplan. Toch ziet d e overheid d e univer­ siteiten liever niet a a n het pro­ g r a m m a meedoen. "Universiteiten zijn hier min of meer v a n uitgesloten," zegt d e heer H. Rogaar v a n het Pro­ grammabureau Bodemonder­ zoek. "De ministeries g u n n e n d e opdrachten liever a a n over­ heids­ e n semi­overheidsorga­ nen zoals het Rijks Instituut voor Volksgezondheid Milieuhygië­ ne. Het is e e n politiek besluit. Men wü g r a a g d e onderzoeks­ resultaten in het oog houden. De ministeries h e b b e n als argu­ ment gebruikt dat universiteiten te instabiel zouden zijq v a n w e ­ g e grote doorstroming. N a a r mijn mening is het e e n argu­ ment dat niet opgaat, want op

Kennis Al vijftien j a a r onderzoeken VU­ wetenschappers d e bodemfau­ na, te weten insekten, spinachti­ gen, duizend­ en miljoenpoten, kreeftachtigen, wormen, aaltjes en weekdieren. Als g e e n a n d e r hebben zij e e n indruk v a n diver­ siteit, ondersoorten, leefge­ woonten e n woongebieden v a n deze beestjes. Zo weten ze dat in een normaal bos ongeveer twintigduizend springstaarten en vijftigduizend mijten voorko­ men. Deze kennis komt uitstekend van p a s bij d e invulling v a n d e regeling op basis v a n d e r a a m ­ wet bodembescherming uit 1987. Daarin staat e e n omschrij­ ving v a n d e functies die e e n bo­ dem moet kunnen vervullen. De bodem moet een draag­, e e n estetische, e e n vruchibaar­ heids­ e e n filterende e n e e n ecologische functie hebben, als­ mede d e mogelijkheid dat delf­ stoffen kunnen worden gewon­ nen. Een bodem k a n onmogelijk aan al die voorwaarden tegelijk voldoen, m a a r het g a a t erom dat ze d e mogelijkheid blijft houden om al die functies te ver­ vullen. De wet moet n o g worden inge­ vuld. Voor iedere functie moet een exacte omschrijving komen welke stoffen e n processen in welke hoeveelheid inbreuk kun­ nen maken op het vermogen van d e bodem om e e n b e p a a l d e functie uit te oefenen. "Er zijn al wetten die d e uitworp van schadelijke stoffen in het

Bodemverontreiniging komt, a n d e r s d a n e e n watersnood, sluipend op ons af. veel geld uit te geven om hun afvalstoffen kwijt te raken of on­ schadelijk te maken." Het ministerie v a n VROM (o.a. voor milieuhygiëne) zet vaart achter d e zaak. De teloorgang v a n d e bodem is zo alarmerend dat d e overheid n a vier jaar veel gegevens voor invulling v a n d e wet birmen wü hebben. De kennis v a n d e bodem is nog zo schaars dat vier ministeries (VROM, Onderwijs, Verkeer Waterstaat e n Landbouw) sa­ men voor deze periode 56 mil­ joen gulden voor e e n program­ m a beschikbaar h e b b e n gesteld om onderzoek hiernaar te stimu­ leren. Professor dr. E.N.G. Joosse-Van Damme is lid v a n d e commissie die onderzoeksprojekten op hun bruikbaarheid voor het pro­ g r a m m a beoordeelt. "Tijdens vijftien j a a r onderzoek is het ons duidelijk geworden welke in­ vloed verontreiniging op d e bo­ dem kan hebben," legt ze uit. "De bodemfauna zorgt ervoor dat organisch afval wordt afge­ broken en uiteindelijk als mine­ rale voedingsstoffen voor d e flo­ ra weer beschikbaar komt. De gedachte dat er e e n v e r b a n d w a s tussen het bodemleven en d e conditie v a n d e bossen w a s niet nieuw, m a a r wij h e b b e n dit

kurmen binden. Daardoor g a a n ze niet dood. Een groep bodem­ beestjes is als populatie in staat om deze eigenschap genetisch te intensiveren. Maar dat g a a t ten koste v a n hun produktie. De vruchtbaarheid neemt af e n d e levensduur wordt korter, w a a r ­ door er minder nakomelingen worden geboren e n dus e e n kleinere populatie ontstaat. Het tempo v a n d e bewerking v a n d e strooisellaag wordt d a a r d o o r lager en er komt minder voedsel voor d e boomwortels beschik­ baar.

Jacht Tijdens d e opening vorig j a a r oktober v a n het Programmabu­ reau Bodemonderzoek, d e or­ ganisatie die d e onderzoekspro­ jekten coördineert, zei dr. E. v a n Spiegel, direkteur­generaal Wetenschapsbeleid dgt bode­ maantasting, a n d e r s 'dan wa­ tersnood, sluipend op ons af­ komt m a a r d a a r o m niet minder bedreigend is. Met deze tekst als startschot v a n het onderzoeks­ programma nog nagalmend, is de jacht op d e subsidiegelden begonnen. Kleine organisaties en grote instituten, bijvoorbeeld het Instituut voor d e Bodem­ vruchtbaarheid in Groningen, leggen e e n opmerkelijke activi­

Foto Bram de Hollander

het ministerie v a n Landbouw e n Visserij vindt e e n grote herstruc­ turering plaats. Dat betekent dat dat ministerie ook instabiel is. Een uitzondering is g e m a a k t voor d e VU omdat ze veel ken­ nis v a n d e bodemfauna heeft e n

voor d e Landbouw Universiteit v a n Wageningen. Dat is bedon­ gen door het ministerie v a n Landbouw en Visserij." Voorwaarde voor subsidie is dat een onderzoek vernieuwend is. Het moet worden uitgevoerd door onderzoekers in vaste dienst, 'aangezien a n d e r s d e opbouw v a n expertise e n conti­ nuïteit a a n d e betreffende in­ stelling in het geding komt.', zo beschrijft Nieuwsbrief nummer één v a n het Programmabureau Bodemonderzoek d e richüijn v a n d e overheid. "In ons onderzoek richten wij ons op d e gevoeligheid v a n d e bodemfauna voor schadelijke stoffen," zegt mevr.Joosse­Van Damme. "Het g a a t er niet om om vast te stellen w a n n e e r e e n be­ p a a l d e hoeveelheid dodelijk is, m a a r welke concentratie bij e e n populatie s c h a d e a a n d e ge­ zondheid toebrengt. Daarom h e b b e n we verschillende popu­ laties bodembeestjes onder­ zocht die op terreinen met ver­ schillende vervuilingsgraad le­ ven. We onderzoeken d e mid­ dendarmkliertjes e n d e levertjes bij slakken e n pissebedden. Als we condities v a n verschil­ lende populaties inventariseren kunnen we d e gevoeligheids­ g r a a d per soort bepalen. We kunnen d a n vaststellen onder welke omstandigheden d e die­ ren optimaal functioneren. Het is d e verdienste v a n ex­minister Winsemius v a n VROM geweest dat hij b e p a a l d e dat d e wet bo­ dembescherming effectgerichte normstellingen, die op deze ma­ nier zijn bepaald, nastreeft. In een a n d e r geval h a d er e e n norm gesteld kunnen worden, waarbij d e bodemdieren niet oprimaal zouden functioneren." Bodemonderzoek staat in Ne­ derland nog in d e kinderschoe­ nen zodat het niet meevalt ge­ noeg relevante onderzoeksge­ gevens te vinden. Vele projek­ ten worden ingediend vanuit universiteiten e n onderzoeksin­ stellingen. Enkele bedrijven, w a a r o n d e r het chemieconcern DSM, h e b b e n ook al belangstel­ ling getoond om a a n het over­ heidsprogranmia deel te ne­ men. "Hun a a n v r a a g om e e n projekt uit te mogen voeren is afgewezen," zegt Rogaar. "Ze vroegen geld voor, meer d a n wij ervoor wilden geven." Op dit moment is v a n d e te verdelen jaarlijkse veertien miljoen gul­ den (uit 1987) nog slechts d e helft a a n subsidie verstrekt.

Kamer vraagt naar WS W'ers De Tweede Kamerleden Walla­ g e (PvdA) e n Franssen (WD) willen weten hoeveel mensen in een z o g e n a a m d werkverband sociale werkvoorziening a a n d e universiteiten zijn onderge­ bracht. In v r a g e n a a n minister Deet­ m a n e n staatssecretaris De Graaf (S ociale Zaken e n Werk­ gelegenheid) verlangen zij ook opheldering over d e duur v a n d e 'aanstelling' v a n deze

WSW'ers e n hun mogelijkheden om door te stromen n a a r 'echte' b a n e n . De parlementariërs stel­ len hun v r a g e n n a a r aanleiding v a n een brief die e e n WS W'er hen schreef. Deze w a s meerde­ re keren g e p a s s e e r d voor e e n functie waarvoor hij zeker ge­ kwalificeerd w a s . Volgens d e dienst Personeelsza­ ken werken op het ogenblik in totaal elf WS W'ers op d e VU. (Remco Pols/UP)

Adverteren in Ad Valvas is adverteren voor een herlcenbare groep en dus gericht adverteren Bureau Van Vliet B.V.

jei 0250714745

El

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen