Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 275

CULTUUR Het ironische beeldverhaal van GuiUaume Bijl Op drie plaatsen is deze m a a n d kunst te zien v a n GuiUaume Bijl: bij galerie Lumen Travo, in het Shaffytheater en bij d e Haar­ lemse galerie Rumpff. Voor zijn installaties haalt Bijl materiaal uit de a l l e d a a g s e werkelijkheid. Zijn werk kan hierdoor soms zo 'echt' schijnen, dat je moet op­ passen dat je er niet a a n voorbij loopt. In 1985 bezocht ik in het Stede­ lijk Museum d e tentoonstelling 'Wat Amsterdam betreft'. Daar belandde ik plotseling in e e n ruimte, die niets meer v a n een museumzaal w e g h a d . Ze w a s getransformeerd tot e e n ooster­ se tapijtenhandel. De glimmen­ de parketvloer lag vol met sta­ pels exotische tapijten. Subtiel belichte kleden hingen ook a a n de w a n d e n . Sierlijke palmen vervolmaakten het delicate aanzicht v a n deze 'zaak'. Ver­ ward stond ik, mijn hoofd nog vol kunst, oog in oog met e e n stuk uit de a l l e d a a g s e wereld. De installatie w a s v a n d e belgi­ sche kunstenaar GuiUaume Bijl.

In 1979 startte hij zijn zgn. 'kunst­liquidatieproject'. Sinds die tijd v e r a n d e r d e hij onder a n d e r e e e n Antwerpse galerie in een autorijschool('79), e e n cultureel centrum in Berchem werd e e n friettent ('83), het Rot­ terdams Centrum Beeldende Kunst een toonzaal voor twee­ d e h a n d s auto's ('84). Zowel d e term 'kunst­liquidatie­ project' als d e manier w a a r o p Bijl zijn ruimten inricht ( realisti­ sche decors zonder persoonlijke esthetische toevoeging) doen vermoeden dat het hier om anti­ kunst gaat, uit onvrede met d e huidige moderne kunst. De ideëen achter zijn werk zijn ech­ ter genuanceerder. Het is niet zozeer een reactie op kunst, als­ wel op het complexe circuit v a n kunsthandel e n kunstbeleid. Door d e culturele ruimte te transformeren tot een functione­ le, laat Bijl d e bedreiging zien die onze consumptiemaat­ schappij vormt voor d e kunst­ wereld. Dit w a s d e opzet v a n zijn kunst­liquidatieproject. Men

Fassbinder: theater of werkelijkheid Blazing Saddles v a n Mei Brooks, d a a r h e b ik h a r d om moeten lachen. I n deze 'ko­ mische western' worden zeer grove g r a p p e n ge­ maakt over d e manier waar­ op blanken negers b e h a n ­ delen. I s Mei Brooks e e n ra­ cist? A a n het eind v a n d e film neemt d e c a m e r a af­ stand v a n d e personages e n blijkt dat aUes zich in e e n studio afspeelt. Duidelijker

Fassbinder als z w a r t h a n d e ­ laar in Die ehe der Maria Braun kan een regisseur het niet zeggen: 'dit is film, fictie, e e n satire op e e n kwalijk aspect van d e samenleving'. Toch verging me het lachen, toen ik hoorde dat Blazing Saddles op a v o n d e n v a n d e cen­ trumpartij of soortgelijke on­ frisse clubjes g e d r a a i d werd. W a a r houdt d e ver­ antwoordeUjkheid v a n e e n regisseur op? Film en theater weerspiege­ len e e n maatschappeUjke werkelijkheid, m a a r voegen op hun beurt iets toe a a n die werkelijkheid. De gebeurte­ nissen n a a r aanleiding v a n Fassbinders Het v uil, de stad en de dood laten weer e e n s zien hoe v a a g d e grens is tussen realiteit e n fictie. Theater als werkeUjkheid:

men verwijt e e n auteur d e uitspraken v a n zijn persona­ ges. De werkelijkheid als theater: e e n acteur zet zijn eigen ontvoering in scène. Het Amsterdams FUmhuis draait in januari e n februari ruim 25 films v a n Rainer Werner Fassbinder. Even zovele 'kanttekeningen bij d e geschiedenis v a n Duits­ land sinds d e oorlog', zoals filmblad Skrien het uitdrukte. Fassbinder gaf zijn visie op d e geschiedenis en die visie ­of liever die geschiedenis­ is verre v a n vroom, vrolijk en vrouwvriendeUjk. "Als je niet wilt weten wat gebeurd is, m a a k je mogelijk dat het wéér gebeurt. En d a n word ik liever e e n anti­semiet ge­ noemd d a n dat ik zwijg, om­ dat het onderwerp taboe is," aldus d e regisseur in e e n in­ terview met Ab v a n leperen (Vrij Nederland, 17­1­'81). Fassbinders berichten uit de samenleving stemmen niet optimistisch, m a a r dat is g e e n reden om d e bood­ schapper te veroordelen. I n zijn fUms schreeuwde hij, or­ dinair en luidruchtig. Dat hij zichzelf ook niet s p a a r d e , bewijzen zijn roUen als pro­ leet, pooier e n profiteur. Fassbinder wilde gehoord worden en hij is het luisteren w a a r d . Sommige v a n zijn films behoren tot d e mooiste ooit gemaakt. Natuurlijk k a n zijn controversiële a a n p a k kwalijke gevolgen h e b b e n en uiteraard blijft Fassbin­ der d a a r medeverantwoor­ delijk voor, m a a r h e l a a s laat hij zich er niet meer op a a n ­ spreken. Fassbinder is dood. Zijn füms e n theaterstukken zijn een eigen leven g a a n leiden.

(Dick

Roodenburg)

Amsterdams FUmhuis (Riolto/Rivoli): Ceintuurbaan 338­440, telefoon 020­ 623488

ZOU kunnen denken, dat d e g a ­ lerie daadwerkelijk h a d moeten wijken voor de rijschool. Het werk v a n Bijl is echter meer d a n aUeen commentaar op d e kunstsituatie. Het mes snijdt n a a r twee kanten. Door d e wer­ kelijkheid uit h a a r context te lichten, plaatst hij ook d a a r vraagtekens bij. Hij gebruikt het effect v a n d e vervreemding. Je bevindt je in e e n ruimte, die tot in aUe details functioneel is. Te­ gelijk weet je, dat h a a r functie op deze culturele plek een a n d e ­ re moet zijn, d a n ze in eerste instantie toont. Omdat je er niet gekomen bent om frites of e e n auto te kopen, m a a r om te kij­ ken, kun je details, die je a n d e r s vanuit een ooghoek ziet, op­ nieuw herkennen e n des te hel­ derder zien. Zowel kunst als het dagelijks leven blijken plotse­ ling niet meer zo vanzelfspre­ kend. Bijls werk is e e n spel met schijn e n werkelijkheid, het g a a t over "the g a p between life a n d art", zoals hij het zelf formuleert. Richtte hij op een kunstbeurs in Basel e e n lampenwinkel in als commentaar op d e zakelijke sfeer, hij heeft d e roUen ook om­ gedraaid, e n fictieve kunst ge­ maakt. Zo h a d hij in december in Milaan d e tentoonstelling

'Four American Artists'. Hij stel­ d e zich op als curator v a n door hem zelf verzonnen kunste­ n a a r s . Het werk dat hij ervoor maakte w a s netjes, glad en es­ thetisch en leek e e n typische ex­ ponent v a n actuele amerikaan­ se kunst. "Het is g e e n kritiek o p d e amerikaanse kunstenaars", aldus Bijl, "ik signaleer aUeen hoe snel in het galeriecircuit een modernistisch werk als vanzelf­ sprekendheid wordt opgeno­ men." Ook d e kunstwereld is im­ mers deel v a n d e h e d e n d a a g s e werkelijkheid die Bijl ironiseert. Hij zou zijn oeuvre wiUen zien als karikaturaal beeldverhaal v a n deze tijd. Na met verschiUende media geëxperiomenteerd te hebben, ontdekte Bijl, dat hij het meest

Feeëriek toneel bij De Mexicaanse Hond De nieuwste theatervoorstel­ ling v a n het gezelschap De Mexicaanse Hond begint magnifiek. De Leugenbroeders start met d e drie broers die zich als filmfiguren op verschiUende tv­scherms hoog in d e lucht, presente­ ren. Ze nemen hun hoed af voor het publiek. D a a r n a stappen ze als het w a r e v a n het filmdoek en verschijnen als levende personages op het toneel. Als er vervolgens ook nog e e n a a n t a l zo uit een stripboek weggelopen cartoonfiguurtjes langs ko­ men, wat uitmondt in gekke wezentjes die deurtjes in­ e n uitrennen, kan d e avond niet meer stuk. Het lijkt alsof Alex v a n War­ merdam (de hoofdrolspeler v a n d e füm Abel) n a die eer­ ste scène zegt: dit is een leuk verhaaltje, m a a r v a n a v o n d vertel ik e e n ander, ook leuk, sprookje over drie jongetjes zonder v a d e r e n moeder die in een groot e n g bos aUerlei e n g e dingen beleven. En om niet aUeen d e kleintjes te plezieren, is er ook e e n sprookje voor volwassenen over d e drie broers op oude­ re leeftijd. In feite is het begin zo effect­ vol dat het verhaal wat d a a r n a komt, niet meer a a n d e verwachting voldoet. Maar d e sfeer v a n d e voor­ steUing blijft feeëriek. Decor en belichting zijn een levend sprookjesboek: uitgekiende pasteltinten vormen e e n schitterend kleurenpalet in een mysterieus bos. Zelfs d e jager van het sprookje

Foto Bram d e Hollander

G u i U a u m e Bijl

Roodkapje ontbreekt niet in deze toverachtige voorstel­ ling w a a r drie kwajongens hun eerste schreden op het pad ivan d e liefde zetten. De Leugenbroeders g a a t over drie broers (gespeeld door Alex e n Mare v a n War­ merdam en Aat Ceelen) die op een bijzondere manier o m g a a n met vrouwen, met de katholieke kerk en met relaties in het algemeen. De scènes in het bos g a a n over hun jeugd waarin ze fanta­ sierijk voorgelicht worden door een leeftijdsgenoot. Als ze ouder zijn h e b b e n ze ech­ ter nog steeds moeite met sex. Van de k a m e r a a d ­ schappelijke sfeer is d a n weinig meer over. Ze praten zeer afstandeUjk over el­ kaar. Dat is beeldend weer­ gegeven door d e broers rechtstreeks tot het pubUek over elkaar te laten verteUen voor een zwart/rood achter­

over d e werkelijkheid kon zeg­ gen door er zo dicht mogelijk op te g a a n zitten. Het werken met b e s t a a n d e voorwerpen is voor hem voorlopig onuitputtelijk. Naast d e ruimtes die hij inricht, maakt hij d e kleinere zgn. 'sculptures trouvées'. "Misschien g a ik op latere leeftijd nog wel eens schilderen als Watteau", zegt hij mijmerend, "ik denk echter dat je in deze tijd, met d e hoeveelheid beelden die via d e media op ons afkomen e e n an­ dere vorm moet zoeken om het publiek te raken."

(Iris Dik) Galerie Lumen Travo, N­zijdsvoorburg­ wol 352"" (boven boekhandel Athe­ naeum), 15­31 jan, wo­zo 14­18 u; het ShaBytheater, Keizersgracht 324, vanaf 15 jan; galerie Rumpff, S p a a m w o u d e r ­ straat 72­76, Haarlem 14 jan­13 feb.

doek. Heel verrassend en mooi vorm gegeven zijn e e n a a n t a l taferelen die gesi­ tueerd zijn in een derde lo­ catie: een soort niemands­ land. Daar is het spel tussen film­ en toneelpersonages consequent doorgezet. Er zit­ ten prachtige vondsten in. De verrassing zou eraf zijn om deze uit te leggen. Die moet je g a a n zien! De Mexicaanse Hond maakt theater waarbij muziek e e n wezenlijk onderdeel v a n d e voorsteUing is. De sfeer is zo­ danig dat het aUerminst vreemd is als op e e n gege­ ven moment een v a n d e broers a a n d e bassist een v r a a g stelt. De decorwisse­ lingen, die visueel door d e muzikanten begeleidt wor­ den, onderstrepen de w a a n ­ denkbeelden van d e broers en onderstrepen tevens dat theater een zinsbegooche­ ling is. Het leuke v a n de voorsteUing is dat je in dit mooie sprookje steeds blijft zien dat het om theater gaat. Alex v a n Warmerdam heeft v a n deze produktie w a a r v a n hij de teksten schreef en d e decors ontwierp e e n fanta­ sierijk theatergebeuren ge­ maakt. Een verrijking v a n d e groep zijn tevens d e drie nieuwe muzikanten: Hein Offermans met bas, Chris ter Muis op slagwerk en Werner Herbers op hobo.In Gronin­ gen w a a r d e try­outs zijn ge­ weest, trok deze voorsteUing uitverkochtte zalen. Dus haast je n a a r de schouw­ burg. Als je niet v a n toneel houdt, is het w a a r d aUeen al om d e muziek er n a a r toe te gaan.

(Geeja

Oldenbeu v ing)

De Mexicaanse Hond speelt De Leagenbroeders tol en met 31 januari (uitgezonderd de m a a n d a g a v o n d ) in d e Stadsschouwburg Amsterdam, Leidseplein 26, tel. 242311

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen