Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 560

"De eerste kennismaking met het boek w a s voor mij d e ken­ nismaking met het stichtelijke boek. Ik trof thuis niets a n d e r s a a n . Mijn ouders h a d d e n heel af en toe wel boeken die niet v a n stichtelijke a a r d w a r e n . Ik herinner mij nog d e titel v a n één v a n die boeken: 'Toen d e herten riepen'. Ik dacht daarbij natuur­ lijk direct a a n "t Hijgend hert, der jacht ontkomen', d e psalm. Het bleek echter toch een ge­ schrift met e e n heel a n d e r e strekking te zijn. Mijn ouders h e b b e n dat soort werken allemaal gebruikt om d e h a a r d m e e te stoken. Ik h e b dus echt heuse boekverbrandin­ gen meegemaakt. Dat soort lec­ tuur hoorde eigenlijk niet in het gezin, zeker niet toen ik op d e leeftijd kwam dat ik zelf ging lezen. Niet dat er nu zoveel kwa­ lijks in stond, m a a r er stond in ieder geval niets stichtelijks in. Als je in je vrije tijd iets las, d a n moest dat iets zijn w a a r je wijzer v a n werd, waardoor je opge­ bouwd werd. In de wereld waarin ik opge­ voed ben, d e wereld v a n d e be­ vindelijk gereformeerden, g a a n boeken v a a k hele geslachten, hele families door. Het w a r e n v a a k heruitgaven v a n werken uit de zeventiende en achttien­ de eeuw, die zelf ook al weer uit de vorige eeuw stamden. Als er iemand overleed, w a s er niet in de eerste plaats belangstelling voor het geld, m a a r veel meer voor d e boeken, d e oude boe­ ken die iemand naliet. De a a n d a c h t voor dit soort boe­ ken is ook mij al vroeg bijge­ bracht. Er overleed eens e e n tante v a n mijn moeder. Uit h a a r nalatenschap kregen we ­ be­ halve een grote voorraad ge­ weckte bonen, die achteraf he­ lemaal bedorven bleek te zijn ­ een a a r d i g e verzameling boe­ ken. Die w a s in uitstekende staat en die is dus ook helemaal geconsumeerd. Er zaten wat boeken bij w a a r v a n e e n p a a r pagina's los zaten of w a a r v a n het leer er niet zo mooi meer uitzag. Mijn vader vroeg mij om die boeken wat op te knappen. Ik bleek een zekere handigheid te hebben in het o p k n a p p e n v a n oude boeken. Al g a u w keek ik overal w a a r ik kwam eerst rond of er ergens een plankje met boeken w a s . Omdat ik nog m a a r een tiener was, vond men dat opmerkelijk. Daarom ge­ beurde het nog wel eens dat ik een boekje toegestopt kreeg. Eén v a n mijn eerste aanwinsten

Dr. L.F. Groenendijk, historisch pedagoog

'Heuse boekverbrandingen h e b ik meegemaakt' Wie vertelt wat hij leest, vertelt wie hij is. Studenten en medewerkers v a n d e VU over hun ideale auteurs, over d e boeken die e e n onuitwisbare indruk op h e n h e b b e n gemaakt, kortom over hiin boekenkast. In deze aflevering:Dr. L.F. Groenendijk, historisch pedagoog.

Foto Kees Keuch, AVC/VU

kreeg ik toen Uc op bezoek w a s bij een boerenfamilie, e e n zus en twee broers. Ik h a d al vrij ras door dat hun verzameling d e moeite w a a r d w a s . Het w a s e e n afgelegen boerderij v a n e e n heel oude familie. Dat soort boerderijen herbergen v a a k boekenschatten die d a a r al eeuwen opgetast liggen. Ik kreeg een boekje uit 1688. Ik sloeg a a n het verzamelen. Het meest geïnteresseerd w a s ik in d e oorspronkelijke uitgaven, de werken die ten grondslag la­ gen a a n d e heruitgaven die wij thuis h a d d e n . Dat vond ik het meest echt, d a a r w a s d e schrij­ ver zelf nog verantwoordelijk voor geweest. W a a r a n d e r e n in hun studen­ tentijd een plankje h a d d e n met Marx en Fromm e n wat dies meer zij, d a a r zorgde ik voor een verzameling boeken v a n oude schrijvers, gestoken in e e n fraai leren bandje. Voor Marx heb ik nooit enthousiasme kun­ nen opbrengen en bovendien w a r e n d e werkjes die mijn me­ destudenten toen lazen v a a k roofdrukken, boeken dus v a n een slechte kwaliteit. Het verzamelen zit me in het bloed. Ik h e b alle prentbrief­ kaarten b e w a a r d die me vanaf

Er wordt, n a a r alle waarschijnlijkheid, deze zomer 1988 meer geschreven e n gelezen a a n d e universiteit d a n in alle v o o r g a a n d e jaren. Altijd al is er e e n vakantiepiek. En dit j a a r moeten d e oude­stijlstudenten m a k e n dat ze voor 1 september wegkomen, want hen h a n g t e e n geldboete in d e vorm v a n duizenden guldens college­ geld boven het hoofd. Het hoort tot mijn taken, scripties n a te kijken. N u al buigt het blad v a n mijn b u r e a u door onder hun gewicht. Eén scriptie is vermoedelijk d e dikste ooit geschreven. Dat is het werk, geschreven in het kader v a n e e n bijvak, door de filosoof Jaap Bax . Het d r a a g t d e titel Fylogenetisch Systeem derinsekten e n is 1652 (zestien­ honderdtweeènvijftig) bladzijden dik. Bax wijdt e e n beschouwing a a n d e denkwijzen e n methoden v a n het evolutieonderzoek. Hij voegt d a a r a a n toe e e n getrou­ we samenvatting v a n het materiaal w a a r o p e e n onder­ deel v a n dit onderzoek berust. Het betreft afdrukken v a n vliesdunne insectenvleugeltjes, verzameld in Wes­ telijk Siberië uit a a r d l a g e n die circa 250 miljoen j a a r geleden werden gevormd. Collega's die J a a p Bax's bijvakscripties zien liggen, zeggen mij dat ze d e scriptie ongelezen retour scribent zouden sturen. Bax heeft zo'n reactie voorzien e n geeft bij zijn vier delen e e n handleiding die je in staat stelt d e hoofdlijnen uit te lezen e n alle materiala over te slaan. Dit laatste nu ben Uc niet v a n plan. De zorgvuldigheid en de breedheid ervan fascineren. Eerst naamloze insecten die a e o n e n geleden enkele dagen, weken, m a a n d e n rondzoemden en e e n vegeta­ tie v a n varens en arau­caria's ­ hoogstens met vreet­ ~ g r a g e blik g a d e g e s l a g e n door e v e n e e n s uitermate

Hanne Obbink mijn kleuterleeftijd zijn toege­ zonden en v a n alle brieven die ik zelf heb verstuurd h e b ik nog een copie. D a a r m e e kun je als het w a r e het spoor terug volgen. Het roept allemaal herinnerin­ gen op, het heeft e e n sentimen­ tele w a a r d e voor me. Die oude boeken h e b b e n dat ook. Vaak s t a a n voorin d e n a ­ men v a n d e vorige eigenaars: het is geweest v a n meneer A, die is overleden, het is in h a n ­ den gekomen v a n meneer B, d a a r n a v a n meneer C enzo­ voorts. Je ziet soms reeksen jaartallen voorin zulke boeken staan. En d a n m a g ik het ook e e n tijdje in bezit h e b b e n ... Er zitten boeken bij, w a a r v a n ik e e n heel bijzondere kick krijg. Zo heb ik een exemplaar v a n d e Heidelbergse Catechismus, waarin d e v a d e r v a n het gezin d e n a m e n en d e geboortedata v a n d e kinderen heeft geschre­ ven. Drie keer komt d e n a a m Hendrik voor, twee zijn er vroeg overleden, d e d e r d e is kennelijk blijven leven. Het leed v a n d e familie staat d a a r geboekt. Heruitgaven v a n d e boeken die ik verzamel, worden in d e kring

v a n d e bevindelijk gerefor­ meerden nog steeds gelezen. Er zijn boekhandels die zich erin gespecialiseerd hebben. Deze lectuur biedt mensen nog steeds een antwoord op heel veel le­ vensvragen. Je kunt je afvragen hoe wij, 'verlichte mensen', d a a r nog m e e uit d e voeten kunnen, m a a r mij intrigeert dat: hoe mensen a n n o nu hun positie in het leven kunnen b e p a l e n met behulp v a n geschriften die te­ rug g a a n op d e zeventiende eeuw. Wie nu nog Vondel leest, is of­ wel e e n leraar a a n e e n middel­ b a r e school die e e n onwillig leerlingenpubliek tegenover zich vindt, ofwel iemand a a n d e universiteit die er onderzoek n a a r doet. Wie leest er nu nog echt voor zijn plezier Vondel? Maar hier h e b b e n we te m a k e n met honderden boeken die eeu­ wenoud zijn en die keer op keer herdrukt worden. Blijkbaar herkent men zich erin, men heeft e e n traditionele ma­ nier v a n leven weten te h a n d ­ haven, men weet zich eens geestes met d e traditie. In zeke­ re zin is m e n i n d e r d a a d conser­ vatief. En het g e v a a r bestaat dat wat voor vorige generaties existentieel w a s nu verstarring veroorzaakt, dat men het r a p ­ port met d e tijd verliest. Dan ont­ staat er e e n subcultureel getto. Dan wordt mijn taak belangrij­ ker, want die is ­ zo zie ik dat ­ uit te leggen hoe m e n d e mentali­ teit v a n deze mensen moet dui­ den. Ik b e n afkomstig uit die kring, ben er op e e n weten­ schappelijke manier over n a g a a n denken. Mijn doctoraal­

Lezen en schrijven Bert Boekschoten

Foto Kees Keuch, AVC/VU

lang geleden uitgestorven amphibiën e n reptielen. Ver­ volgens d e trage verstening v a n schamele restanten, vliesdunne vleugeltjes tussen papierdunne kleilaagjes. Het verzamelen, in onze d a g e n , v a n schufertjes steen met afdrukken door Siberiërs die aUeen door nieuws­

scriptie bijvoorbeeld w a s eigen­ lijk e e n onderzoek n a a r d e idee­ ën die ten grondslag l a g e n aan d e opvoeding zoals die mij van huis uit vertrouwd w a s . De tragiek ­ a n d e r e n zullen zeg­ gen: het geluk ­ v a n d e weten­ schapsbeoefening, is dat je nooit meer volstrekt geëngageerd kunt zijn, zeker niet als je met je onderzoek zo dicht op je eigen huid zit. Ik h e b d a n ook momen­ ten v a n bevreemding gehad. Maar juist als d e buitenwacht onbegrip toont of d e neiging heeft die wereld bespottelijk te maken, krijg ik d e behoefte er­ voor op te komen. De huiver die ik als jongen had toen ik een boekje las als 'Des Heeren lof, uit d e mond der kin­ deren verkondigd', die ben ik kwijt. De jongens en meisjes die daarin voorkomen, overlijden allemaal op jonge leeftijd. Als ik mijn studenten voorlees uit wer­ ken w a a r i n beschreven wordt wat straal onbekeerlijke kinde­ ren n a hun dood overkomt ­ het tandengeknars, d e vlammen die m a a r niet wUlen doven, het kauwen op d e tong ­, d a n merk ik bij hen net zo'n huiver. Bijna altijd g a a t d e discussie d a a r n a over d e v r a a g of dit soort lectuur pedagogisch ver­ antwoord is, of het g e e n 'zwarte pedagogie' is, terroriseren van d e kinderziel. Maar voor men­ sen voor wie hemel en hel heel concrete realiteiten waren, stond er veel op het spel, zeker omdat kinderen vroeger een veel grotere kans liepen jong te overlijden. Dit soort verhalen moet je dus beschouwen als goedbedoelde uitingen v a n lief­ d e voor het kind. Als het goed is, vertelden d e ouders die verha­ len zelf met bevend hart en tra­ nen in d e ogen."

Advertentie

DIKS

1

Autoverhuur b.v."^ Generaal Vetlerstraat 55, (aan dé% Coentunnelweg). Tel. 178505 V. Ostadestraat 278, Amsterdam{Z);r' Telefoon: 623366. Filiaal: W. de Zwijgerlaan 101. v Telefoon: 183767. 400 nieuwe luxe- en bestelwagens ;; waaronder:. -f : FORD - OPEL - RENAULT - BMW eh? MERCEDES. ', NIEUWE MERCEDES VRACHTWAGENS ; tot42m3en9ton. -'; (groot en klein rijbewijs) -''^^ t e g e n inlevering v a n d e z e ' advertentie 1 0 % l<orting .;

gierigheid gedreven veel tijd in het zoeken steken. De bestudering v a n d e a d e r p a t r o n e n in d e vleugeltjes binnen e e n groot, kalm, ouderwets gebouw te Moskou door schraalbetaalde geleerden. En J a a p Bax, die filo­ sofie, entomologie e n Russisch leerde zodat hij d e duis­ tere verhandelingen in s c h a a r s verkrijgbare publica­ ties kon begrijpen e n karakteriseren. Niet ieder schrijft of leest scripties. M a a r vrijwel alle­ m a a l h e b b e n we met vakantiepost te maken. Daarmee heb ik meer problemen d a n met scripties lezen (waar­ voor ik zelfs nog b e t a a l d word ook). Die juichende berichten v a n personen die dol genieten v a n een plaats w a a r jij niet bent, niet komt e n blijkbaar ook gemist kunt worden. Die tobbende epistels v a n lieden die eindelijk d e tijd vrij h e b b e n om zich eens lekker te wentelen in hun existentiële twijfels die je niet kunt en ook niet m a g oplossen. Die lauwe schrijfsels v a n ken­ nissen, waarin ze hetgene noteren dat tijdens het schrijven toevallig aanwezig is. In scripties zoals die v a n Bax staat vrijwel alles. De meeste vakantiepost bevat m a a r e e n povere helft. Ik geef d e voorkeur a a n bijna alles of vrijwel niets. Tot deze laatste categorie (het roepen v a n 'hier b e n ik, w a a r b e n jij') behoort d e kleurloze ansicht met a a n de beeldzij d e een onbestemde foto v a n Groeten uit Apel­ doorn, en a a n d e schrijfzijde Afz. G. Holtman plus de adressering. En voor wat vakantiebrieven betreft, de eerste die ik v a n mijn leven schreef w a s i d e a a l van nietigheid. Deze brief luidde: Dag Oom, Het is hier warm en koud. Dag Oom.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen