Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 525

PD\PIS/PS

3 JUNI 1988 Chaos bestrijden, dat is het doel van iedere gestroomlijnde or­ ganisatie, v a n iedere procedure en regelgeving die er bedacht wordt. Onze maatschappij is echter e e n dusdanig complex systeem geworden dat die niet meer met e e n p a a r simpele handgrepen in het juiste model te krijgen is. Een wet op d e studiefinancie­ ring, om e e n voorbeeld dicht bij huis te nemen, bewerkstelligt een gigantische janboel. Dit soort problemen lijkt tegen­ woordig meer regel d a n uitzon­ dering te zijn. Elke maatregel brengt e e n keten v a n onvoor­ zienbare gevolgen met zich mee. Mensen m a k e n gebruik van apparatuur of maatregelen op een manier die absoluuut nooit zo d e bedoeling is g e ­ weest. Ze ontduiken d e regels of maken er juist, zoals bij d e stu­ diefinanciering, te veel gebruik van. Kortom, moeilijke tijden voor e e n rationeel d e n k e n d e manager. Om de chaos en verwarring nog wat a a n te wakkeren h e b b e n d e organisatoren v a n het congres Infolutie '88 voor e e n ludi eke ­ dit zestiger jaren woord is hier zonder meer op zijn plaats ­ om­ lijsting gezorgd. De argeloze bezoeker treedt bij binnenkomst van het RAI­congrescentrum namelijk e e n wereld binnen die het absolute tegendeel lijkt v a n een efficiënte, koortsachtig wer­ kende zakenwereld. Men heeft rondom d e congres­ zaal e e n bos aangelegd, dat wil zeggen: er zijn enige containers met kunstmatig materiaal over de grond uitgestort die d e b e ­ zoeker d e indruk moet geven dat hij voortploegt over e e n moddergrond met veel d o d e bladeren. D a a r o p s t a a n e e n groot a a n t a l reusachtige pal­ men, beschenen door e e n a a n ­ tal spotjes v a n verschillende kleur; e e n fijne psychedelische lichtshow. En alsof d a t nog niet genoeg is komt er uit diverse verdekt opgestelde geluids­ boxen het opgewonden gekwet­ ter van vogels. W a a r w a r e n w e ook al weer terechtgekomen? Bij een congres voor topmana­ gers, o ja.

Managers buigen zich over de complexiteit van de samenleving

'Als een probleem te moeilijk wordt, verander dan var van probleem' Het alternatieve denken rukt op in de zakenwe­ reld. Als gezondheidskuur voor al die logge, on­ wendbare organisaties wordt kleinschaligheid en het feminien koesteren van relaties aange­ prezen. Dat bleek tijdens het congres Infoluti e '88, georganiseerd door het softwarehouse BSO, over systemen en systeemdenken. Hoe moet complexiteit in de samenleving bestu­ deerd en beheerst worden? merkelijke vormgeving toe. "Dan rijd je om e e n uur of zes in je auto n a a r huis, en d a n v r a a g je jezelf af: w a a r ging het ook al weer over? Er w a s iets, er w a s iets...ik houd d a a r niet van."

Boontjes Ook voor wat betreft d e keuze v a n d e sprekers is er voor enig

vuurwerk gezorgd. Henk Ten­ nekes bijvoorbeeld, directeur Research v a n het KNMI e n bij­ zonder hoogleraar a a n d e VU, lijkt er e e n g e n o e g e n in te scheppen om zijn pubhek te bruskeren. Hij ziet namelijk e e n parallel tussen het onvermogen v a n d e meteorologen om, ondanks d e enorme g e a v a n c e e r d h e i d v a n

Koos Neuvel Zijns inziens is het streven n a a r zekerheid in e e n complex sys­ teem e e n illusie: "We proberen d e chaos w a a r w e zo b a n g voor zijn uit te b a n n e n door steeds complexere systemen te beden­ ken, m a a r op die manier komt d e onzekerheid door d e achter­ deur terug." Tegen e e n achtergrond­projec­ tie v a n steeds wisselende wol­ ken hield Tennekes zijn publiek voor dat het nog heel wat k a n opsteken v a n d e zelforganisatie in d e natuur. Maar ook v a n het improvisatie­vermogen e n d e toewijding v a n e e n huisvrouw: "Managers kunnen nog heel wat leren v a n het beroep v a n huisvrouw. Waarom sturen w e ze eigenlijk d e hei op voor m a ­

Achteloos merkt hij op v a n d e generatie v a n '68 te zijn. Wan­ neer hij dat zegt verschijnen er op het videoscherm wat gezelli­ ge, nostalgische beelden uit die tijd: weghollende studenten e n flink om zich h e e n m e p p e n d e politie­agenten. Veel voormalige activisten kij­ ken niet zonder enige g ê n e te­ rug op die periode: leuke tijd, m a a r toch goed dat 'ie voorbij is. Of: zo dachten w e toen, m a a r nu weten w e wel beter. De Bra­ b a n d e r e doet evenwel niets om zijn actie­verleden w e g te mof­ felen. In d e zakenwereld is zo­ iets wellicht eerder e e n z a a k v a n gepaste trots d a n v a n g ê n e . In ieder geval heeft het motto v a n De Brabandere: let's he cre­ ative verdacht veel w e g v a n zestiger jarenleus: do your own thing. De kritische geluiden ten a a n ­ zien v a n d e g a n g b a r e opvattin­ gen over management, worden niet verkondigd door zomaar d e eerste d e beste buitenstaan­ ders. Zo is Gerri t Broekstra niet alleen hoogleraar in d e bedrijfs­ kunde a a n d e Erasmus­univer­ siteit in Rotterdam, m a a r tevens organisatie­adviseur bij e e n a a n t a l multinationals. De he­ d e n d a a g s e beheerscrisis heb­ ben we zijns inziens te d a n k e n a a n oude, eerbiedwaardige fi­ losofen als Descartes en Bacon: "De wortels v a n het huidige m a ­ cho­management zijn terug te voeren op d e Baconische geest v a n domineren en b e h e e r s e n v a n d e natuur."

"Ik heb zo ontzettend d e pest aan saaie congressen", licht Ec­ kart } . Wi ntzen, directeur v a n BSO, zijn keuze voor zo'n op­ Tekening Monica d e Wit

Nieuwe media zetten bedrijven op hun kop De huidige organisatiestruc­ tuur v a n bedrijven zal nog op een a n d e r e manier onder druk komen te staan. In zijn oratie Telemati ca i n organi ­ saties, afgelopen d o n d e r d a g gehouden ter gelegenheid van zijn benoeming als hoogleraar in d e arbeids­ en organisatiepsychologie, voorspelt prof. dr J.H.T.H. Andriessen dat d e communi­ catie via nieuwe electroni­ sche media e e n grote in­ vloed zal h e b b e n op groeps­ verhoudingen e n organisa­ tieprocessen. Men moet bij die nieuwe communicatiesystemen den­ ken a a n audio­ e n videocon­ ferenties, electronische post en a a n z o g e n a a m d e compu­ terconferenties. Andriessen verwacht dat die nieuwe sys­ temen snel gebruikersvrien­ delijker zullen worden, dat de kosten lager g a a n wor­ den en onwennigheid af­ neemt. Die nieuwe media zullen het mondelinge contact niet overbodig m a k e n m a a r d e aard en de o m v a n g v a n d e

Q

communicatiestromen zal er toch ingrijpend door veran­ derd worden. De gevolgen kunnen zijn dat d e traditio­ nele grenzen tussen groepen doorbroken worden. Het wordt mogelijk dat er hechte, formele e n informele, groe­ pen dwars door d e organisa­ tie en soms zelfs over d e grenzen v a n d e continenten h e e n ontstaan. De mogelijke effecten v a n deze nieuwe media op d e be­ drijfsorganisatie zijn nog m a a r nauwelijks in kaart ge­ bracht. Het zal waarschijnlijk gemakkelijker worden om een geografische spreiding v a n bedrijfsvestigingen tot stand te brengen. Andries­ sen heeft echter nog g e e n eenduidig beeld v a n alle ef­ fecten. Zijns inziens hangt veel af v a n d e strategische keuzes v a n het m a n a g e ­ ment. Zal de vrije informatie­ uitwisseling toenemen, of zal de controle op het g e d r a g v a n d e medewerkers groter worden? Andriessen wil d e komende jaren dit soort za­ ken g a a n onderzoeken.

de apparatuur, enigszins deug­ delijke weersvoorspellingen op d e iets langere termijn af te le­ veren en het onvermogen v a n d e m a n a g e r om zijn organisatie te beheersen. De atmosfeer onttrekt zich a a n ieder gepland beheersingspro­ ces e n k a n h a a r eigen boontjes wel doppen, zo constateert Ten­ nekes: "Uit de onvoorspelbare chaos v a n wolken en winden ontstaat binnen enkele d a g e n een prachtige depressie die orde schept in alle uitwisse­ lingsprocessen over e e n p a a r miljoen vierkante kilometer, over d e hele breedte v a n e e n oceaan. En dat zonder r a a d v a n bestuur, organisatieschema of beleidsplan!" Even later voegt hij er a a n toe: "De wolken boven ons schrijven g e e n notulen, ze vergaderen niet e n telefoneren niet, en toch zijn ze even zoveel bewijzen voor het uitbundige zelforganiserende vermogen v a n d e natuur."

Mazen Volgens Tennekes proberen w e d e chaos in d e systemen te be­ strijden door nog meer procedu­ res en regels te verzinnen, m a a r worden er door mensen altijd wel weer mazen in het net ge­ vonden om d e starre regels v a n een bureaucratie te ontduiken.

nagementtraining, als ze pre­ cies hetzelfde kunnen leren door zes weken het huishouden d r a a i e n d e te houden?" De door Tennekes geschetste tegenstelling tussen natuur en zakenwereld krijgt nog e e n ver­ volg w a n n e e r in d e pauze frag­ menten uit d e muziekfilm koya­ nisquaatsi v a n d e minimal mu­ siccomponist Phi li p Glass wor­ den vertoond. Allereerst wor­ den d a a r zeer trage beelden van weidse, kale l a n d s c h a p p e n vertoond, later gevolgd door versnelde beelden v a n e e n ste­ delijk zakencentrum bij nacht. De verkeersstromen zijn alleen nog m a a r w a a r n e e m b a a r als plotseling zich verplaatsende streepjes licht.

Mama­logica Doen op dit congres die twee werelden e e n poging om met elkaar in contact te komen? Het kleinschalige, milieu­vriendelij­ ke, alternatieve denken versus het grootschalige no­nonsense m a n a g e m e n t ? Het lijkt er veel op. Dat zou alleen al kunnen blijken uit d e achtergrond v a n sommige sprekers. De Belg Luc de Bi abandere bij­ voorbeeld heeft momenteel e e n topfunctie in het bankwezen.

Het idee dat d e m a n a g e r als een hoofdmachinist a a n d e top v a n d e onderneming d e hele zaak k a n overzien en n a a r zijn h a n d k a n zetten, m a g w a t Broekstra betreft rustig n a a r het museum v a n d e organisatie­ar­ cheologie verhuizen. We moe­ ten v a n macho­management n a a r mama­logi ca; v a n d e logi­ ca v a n verdeel­en­heers n a a r het feminiene aspect v a n het koesteren v a n relaties en het bieden v a n ondersteuning. Zo ziet Broekstra d e toekomstige taak v a n het m a n a g e m e n t .

Platter Praktisch gesproken zou dat on­ der a n d e r e moeten betekenen: kleinere semi­autonome werk­ e e n h e d e n waarin mensen zich weer kunnen identificeren met het geheel en plattere organisa­ ties met minder staf. Broekstra ziet d e onderneming in d e jaren negentig zich ontwikkelen n a a r meer flexibele en dynamische netwerken, b e s t a a n d e uit klei­ nere e e n h e d e n die snel kunnen reageren op d e ontwikkelingen in hun omgeving. Voor veel degelijk opgevoede m a n a g e r s zal het nog wel even moeten wennen om d a t g e n e wat ze altijd als halfzacht g e ­ wauwel beschouwd hebben, te accepteren als leidraad bij hun beleid. Maar ze lijken wel g e ­ dwongen te worden: d e syste­ men worden te complex, d e pro­ blemen te ingewikkeld en d e omgeving te onvoorspelbaar om nog vanuit é é n punt be­ stuurd te kunnen worden. Luc de Brabandere drukte het pun­ tig uit: "Als e e n probleem te moeilijk wordt, moet u v a n pro­ bleem veranderen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen