Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 344

12 FEBRUARI 1988

PDVFJ]^F>S

ï

"Laatst las ik een nagelaten bekentenis v a n Marceüus Emants. Het boek heeft e e n schitterende beginregel: "Ik heb mijn vrouw vermoord". De hoofdpersoon heeft echter om deze bekentenis niet veel berouw; dat is niet zo verwonderlijk bij een vrouw die hem haatte en juist d a a r o m bij hem bleef. Het is een heel beangstigend boek. Ik heb het moeten wegleggen, want wat Emants schrijft is zo indringend dat je jezelf g a a t identificeren met d e gedachten v a n d e hoofdpersoon. Toen dacht ik, hé, dit g a a t fout. Later heb ik het boek wel uitgelezen. In het boek hangt een heel bedrukte sfeer, d e m a n verklaart zijn g e d r a g voUedig door zijn opvoeding en zegt dat hij d a a r o m wel handelen moet op d e wijze w a a r o p hij het doet. Dat is verstandelijk g e r e d e neerd natuurlijk absurd, m a a r ik denk dat veel mensen toch hetzelfde idee hebben.

H

%

'Wij intellectuelen voelen ons verheven boven pulplectuur' Wie vertelt wat hij leest, vertelt wie hij is. Studenten en medewerkers v a n d e VU over hun ideale auteurs, over d e boeken die e e n onuitwisbare indruk op hen hebben gemaakt, kortom over hun boekenkast. In deze aflevering: Jouke van der Werf, student kunstgeschiedenis.

/ ^ ' ' * * * * ' ' "^ men v a n die cultuur omdat je zo een reële indruk kunt krijgen hoe er gedacht wordt in Nederland. Om het toe te spitsen op d e vrouwenemancipatie: ik denk dat je een heel a n d e r beeld krijgt w a n n e e r je die pulpboekjes leest d a n w a n n e e r je 'grote' literatuur leest. In boeken v a n bijvoorbeeld Doeschka Meijsing of Tessa de Loo komen vrouwen voor die opkomen voor hun eigen zelfstandigheid. Soms zijn d e verschillen echter alleen m a a r een kwestie v a n stijl, d e een kan goed schrijven en de a n d e r niet. Een v a n d e mooiste boeken die ik ken, is De Bot v a n Günter Grass, wat eigenlijk één groot eerbewijs a a n d e vrouw is. Dat zouden alle vrouwen moeten lezen; alle m a n n e n trouwens ook.

Sowieso h e b ik een voorkeur voor d e negentiende eeuw. Die eeuw is heel fascinerend omdat er zoveel gebeurt, d e wereld komt in beweging. Men besefte dat men deel w a s v a n de geschiedenis, men ging d e geschiedenis analyseren e n als norm stellen. Je ziet dat onder a n d e r e bij Coupenis die in de komedianten d e sfeer v a n het oude Rome heel mooi weet te karakteriseren. In d e Renaissance hield men zich ook wel sterk met d e geschiedenis bezig, m a a r op een meer religieus g e laden manier. Je ziet dat er in d e vorige eeuw w a a r d e n a a n d e kant worden gezet, er b e s t a a n g e e n vaste normen meer e n dus probeert men het elders te vinden. De e e n zoekt zijn houvast in d e geschiedenis, d e a n d e r in e e n of a n d e r e persoonlijke integriteit. Het beeld van d e negentiende eeuw is zo burgerlijk en hypocriet als m a a r mogelijk is, m a a r onder die l a a g v a n hypocrisie weet iedereen wat er gebeurt. Wat Oscar Wilde deed, het maken van uitstapjes n a a r knapen, w a s onder heel veel m a n n e n in zijn tijd niet ongebruikelijk, m a a r niemand spreekt het uit e n het is zijn fout geweest om er een zaak van te maken. Het is fascinerend om te zien hoe die hypocrisie in die tijd a a n het licht komt. Wüde beschrijft het gehuichel onder a n d e r e in the importance of being earnest en hij krijgt daarvoor s t a a n d e ovaties. Je zou het in Nederland misschien kunnen vergelijken

i

Jouke v a n der Werf

Foto Bram de Hollander

uitgangspunt gebruikt. Daar b e n ik voor mijn studie veel m e e bezig. Zulke 'triviale' literatuur wordt door heel veel mensen gelezen en eh...wij intellectuelen, zal ik m a a r zeggen, voelen ons d a a r boven verheven, m a a r in elke kunst zie je dat mensen motieven oppikken uit dat wat d e volkscultuur g e n o e m d wordt. Ook in de muziek h e b b e n mensen als Strawinsky e n Debussy uit volksverhalen, sprookjes en pulplectuur inspiratie opgedaan. Ik denk dat het v a n d a a g d e d a g belangrijk is om kennis te ne-

's Ochtends, per bus n a a r het werk; tegen wU e n d a n k beluister je de reisdoelen die door m e d e p a s s a g i e r s a a n de chauffeur worden opgegeven. Nadefuu!, zegt e e n zelfs in het morgengrauwen nog o g e n d e studente. Naer de Vreie Uniwersiteit, zegt e e n trenchcoat mijnheer met b r a u w e n d e tongval. Naar d e Vuu, zeggen d e meesten. Vuu d a n uitgesproken met het geluid dat e e n lege wijnfles doet horen w a n n e e r je langs d e flessenmonding blaast. Mijn eerste busreis hierheen geschieddde onder d e zware bewolking v a n d e bijzonderheid der VU, vergeleken met het publiek karakter v a n d e Gemeente Universiteit zoals de UvA toen nog heette. De bus n a a r d e Kastelenbuurt moest ik hebben, ook al e e n Gemeentebus. Bedeesd vroeg ik om een kaartje n a a r d e De Boelelaan. 'n Hele universiteit, tussen d e nummers 1081 en 1117! Dat Amsterdam moest toch echt e e n wereldstad zijn. Wie weet lagen er nóg e e n p a a r universiteiten a a n diezelfde Boeleaan. Gekomen b e n ik er wel, m a a r 't w a s wel een eind lopen. Niets in d e straatnaamgeving rondom d e VU duidt op d e toch tamelijk opvallende aanwezigheid v a n een universitaire campus. De n a a m A b r a h a m Kuypersingel w a r e wel gepast geweest voor d e w e g e n rondom het emplacement. Maar d e stad Amsterdam, h a d ze dat al gewüd, w a s reeds in het trotse bezit v a n d e Abraham Kuyperlaan in het Geuzenveld.

Koos Neuvel met wat er met d e Max Havelaar gebeurd is. MiJtafu/i klaagt de regering a a n , wordt d a a r mee beroemd, m a a r hij bereikt niet wat hij wil. Uit d e negentiende e e u w wü ik ook nog eens een keer enkele v a n die Victoriaanse romannetjes lezen waardoor bijvoorbeeld Dickens zich liet inspireren. Ik interesseer me sterk voor filmgeschiedenis en d e fUm is opgekomen uit het vaudevilletheater; daarin w e r d e n ook v a a k dot soort romannetjes als

Zelf houd ik mij in mijn studie vooral bezig met architectuur, m a a r wat mij ook fascineert is d e moderne kunst. Op dat terrein is d e kloof tussen 'elite' e n 'massa' wel erg groot. Die moderne kunst hangt in d e musea en wordt door niemand begrepen. Het is heel mooi w a n n e e r een tentoonstelling als la grande parade door heel veel mensen bezocht wordt, m a a r ik h e b toch wat twijfels over hun motieven. Ik denk dat die onverschilligheid ten aanzien v a n d e moderne kunst wel e e n reëel gevoel is. Er zijn ook kunsthistorici die zeggen: dat moet d a n m a a r zo zijn, m a a r mij interesseert het wel. Ik ben benieuwd hoe je die verschillende polen wat dichter bij elkaar kunt krijgen zonder dat je d a a r d e moderne kunst m e e opgeeft. Op het terrein v a n d e kunstge-

'Nadefuu...' Bert Boekschoten

FotoAVC/VU

schiedenis houd ik het meest v a n e e n kernachtig verhaal dat tegelijkertijd inzicht geeft in e e n grote problematiek. Zo heeft d e Amerikaanse schrijver Irving Stone e e n boek geschreven over ïchelangelo waarbij hij zichzelf helemaal "heeft ingeleefd in die figuur, hij is zelfs g a a n beeldhouwen. Stone vertelt op een hele g o e d e manier over het leven v a n Michelangelo, tegelijkertijd geeft hij veel inzicht in d e toenmalige geschiedenis, d e bouwpolitiek v a n d e pausen, d e relatie tussen Florence e n Rome en in beeldhouwtechnieken. Als historicus b e n je voortdurend bezig met het trekken v a n lijnen n a a r het heden: wat is er veranderd en wat is er hetzelfde gebleven? Je ontwikkelt op die manier ook voorkeuren voor bep a a l d e tijden. Zelf zou ik wel in de jaren twintig v a n deze eeuw wülen leven: je h a d toen nog weinig milieuverontreiniging en d e film w a s al uitgevonden. Een tijdje geleden zag ik ook een fototentoonstelling waarin het oude Amsterdam afgebeeld werd e n d a a r o p zie je dat d e grachten nog niet volstonden met auto's. Je realiseert je d a n dat het niet in alle opzichten b e ter is geworden. Over die schaduwzijden v a n d e vooruitgang h e b b e n d e mensen v a n d e Frankfurter Schule a l in d e jaren dertig geschreven. Adorno heeft ook prachtig geschreven over esthetiek, m a a r n a a r mijn idee blijft hij toch nog teveel h a m e r e n op d e rede. Heidegger g a a t verder in zijn kritiek op d e rede en d e logica en dat spreekt me bij hem zo a a n . Omdat zijn kritiek zo .diepgaand is moet hij ook zo moeilijk praten; zo moeilijk is het trouwens nu ook weer niet, ik heb gedeelten uit Sein und Zeit gelezen en wonder boven wonder b e g r e e p ik hetl Filosofie interesseert me vrij sterk m a a r er zijn nog a n d e r e terreinen die ik wel eens wil g a a n ontginnen, d e poëzie bijvoorbeeld. Mijn favoriete dichter is Marsman, m a a r voor het overige ben ik nog niet zo goed thuis op het terrein v a n d e poëzie. Boven rouwadvertenties in kranten s t a a n wel eens mooie gedichten v a n Rutger Kopland, d a a r wil ik wel eens wat meer v a n lezen. Imponerend zijn ook d e gedichten v a n Lucebert, dat is echt pure poëzie: het heeft g e e n boodschap en wil niet moraliseren, aUe associaties zijn a a n jou. Dat vind ik heel mooi."

Zo liggen we nu gepind in e e n netwerk v a n weinig i sprekende straatnamen. Buitenveldertselaan en Am- i stelveenseweg kunnen er nog m e e door. Weinig zeggend zijn de v.d. Boechorststraat en d e Ernststraat. De laatste vooral lijkt bedacht voor scrabbelaars met e e n ^ teveel a a n medeklinkers op hun houtje. Voor dezen is trouwens het woord Herfstschrift nog verkieslijker. Maar De Boelelaan? Wat moeten we ons daarbij voorstellen? Boeleren w a s in d e middeleeuwen e e n werkwoord, dat we nu door vrijen h e b b e n vervangen. Boel, of boele (in Drenthe nog e e n voornaam) zou d a n zoveel als vrij(st)er, schatje betekenen. Een roze glans langs d e zoom van Buitenveldert, tussen VU en Groenvoorziening? G e e n adres, w a a r je d e Vereniging voor Wetenschappelijk Onderwijs op Gereformeerde Grondslag zou verwachten. Naspeuring leert, dat alledrie h e e r s c h a p p e n baljuw v a n AmsteUand waren: G. d e Boele, F. v a n der Boechorst en A.J. Ernst. Gerrit d e Boele bekleedde die functie omtrent 1355. Of zijn a c h t e r n a a m iets over hem zei zoals bij Karel d e Kale e n Floris d e Kromme, wij weten het niet, m a a r hoogedelgestreng w a s hij ongetwijfeld; door hem h e b b e n wij e e n fatsoenlijk a d r e s . Pas op dat je niet Boelalaan zegt, volgende keer in d e bus.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen