Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 224

27 NOVEMBER 1987

i^\^aA^ "Hoe g e ë n g a g e e r d ik ook m a g zijn met d a t g e n e wat er in d e wereld gebeurt, tegelijkertijd h e b ik een zeer grote h a n g n a a r het religieuze en het mysterieu­ ze, m a a r ook n a a r het aristocra­ tische. De wereld v a n vorsten en vorstinnen. Ik ben altijd ont­ zettend nieuwsgierig gebleven n a a r iemand als Lodewijk de Veertiende. Maar mijn absolute lievelingsvorst is diens grote te­ genspeler, koning­stadhouder Willem de Derde. In mijn vroege jeugd h e b ik een trilogie over Willem d e Derde gelezen, getiteld ik zal handha­ ven. Het boek is geschreven door Margary Bowen, e e n en­ gelse schrijfster w a a r n o g nooit iemand v a n gehoord heeft. Ik hield destijds ontzettend veel v a n geschiedenis en v a n histo­ rische romans. Het boek heeft grote indruk op mij g e m a a k t m a a r als ik het nu herlees vind ik het nog altijd prachtig. Alleen lees ik er nu a n d e r e dingen in d a n toen. Als ik nu zie hoe Mar­ g a r y Bowen de relatie beschrijft tussen WiUem e n zijn vriend Bentinck d a n denk ik: jij wilt meer suggereren d a n je schrijft. Dat heb ik vroeger nooit in d e gaten gehad. Onder mijn favorieten zijn e e n groot a a n t a l die totaal onbe­ kend zijn. Een schrijfster als Lily Braun, die evenmin iemand kent, heeft op mij e e n beslissen­ d e invloed g e h a d . Toen ik h a a r boek in de schaduw der titanen las w a s ik nog g e e n vijftien. In d e voorafgaande twee j a a r w a s ik atheist geweest. Al die gelovi­ gen v a n destijds w a r e n v a n die gewone mensen e n het milieu waarin ik leefde w a s heel stijf en preuts. In die eerste p a a r j a a r op het gymnasium h a d ik het gevoel: als je e e n beetje slim bent b e n je niet religieus, zegt het je niets e n h e b je wel a n d e r e dingen a a n je hoofd. Door het boek v a n L üy Braun ben ik d a a r op terug gekomen. Het boek g a a t over e e n vrouw die in contact stond met e e n a a n t a l beroemdheden als JVcr­ poleon, Goethe en Richard Wagner. In dat boek werd be­ schreven dat niet alleen klein­ burgerlijke mensen zich met het geloof bezig hielden, m a a r gro­ te kunstenaars e n geleerden net zo goed. Ik w a s er zeer door geraakt dat zoiets mogelijk w a s . Nu h e b ik het nog wel e e n s dat ik zomaar zo'n onbekende

'Met Oscar Wilde voel ik mij verwant' Wie vertelt wat hij leest, vertelt wat hij is. Studenten e n medewerkers v a n d e VU over hun ideale auteurs, over d e boeken die onuitwisbare indruk op h e n h e b b e n gemaakt, kortom over hun boekenkast. In deze aflevering studentenpastor: Syb de Lange

Syb d e L ange

Foto Bram d e Hollander

schrijver ontdek. Wij h e b b e n bij het studentenpastoraat tegen­ woordig litefatuuravonden en die dwingen mij tot lezen. An­ ders is het wel e e n s moeilijk om er a a n toe te komen, je hebt altijd tijd tekort. Maar nu heb­ b e n wij een serie over vriend­ schap e n tederheid. Dan ontdek je plotseling dat een zekere Fentener van Vlissingen e e n schitterende verhandeling heeft geschreven over vriendschap. Hoewel hij n a a r mijn s m a a k wel d e neiging heeft vriendschap te scherp te scheiden v a n erotiek. Mijn literaire voorkeur g a a t uit n a a r zeer l a n g z a a m zich ont­ wikkelende, breed uitgespon­ nen romans: Thom as Hardy, Dickens en Thackeray om wat

De Vrije Universiteit heeft grondslagen, e n die rusten voor e e n deel op d e gedachtenwereld v a n Mr. Willem BUderdijk (1756 ­1831), die door I s a a c d a Costa (1798 ­ 1860) e n door A b r a h a m Kuyper is uitgedragen. De Vrije Universiteit heeft ook fimderingen, e n d a a r t u s ­ sen berusten papieren e n memorabilia a a n dezelfde Bilderdijk. De Vu is d e enige imiversiteit in Nederland die e e n museum herbergt gewijd a a n e e n dichter. Het museum is geheimzinnig. Om er te komen, m a a k je eerst e e n telefonische afspraak met d e secretaris v a n d e vereniging Het BUderdijkm useum , 020­454368. Zijn d a g e n uur overeengekomen, d a n d a a l je via d e lift achter d e portiersloge af n a a r d e kelder. Uit het portaal gekomen, sla je linksaf e n d a a r n a meteen weer rechtsom. Achter ongemerkte stalen deuren be­ vindt zich het museum, zó select dat vrijwel niemand het kent. De kelders v a n d e VU zijn romantisch v a n grauwheid, e n herinneren onwillekeurig a a n d e labyrinthen v a n Kafka. Wie d a a r rondlopen h e b b e n Kafka gelezen e n b e w e g e n zich als vanzelfsprekend in het onheilspel­ lend buislicht dat deze betonnen c a v e m e s verlicht. Bilderdijk e n zijn familie konden Kafka natuurlijk vol­ strekt niet lezen. Zijn gemakkelijke (18e eeuwse) stoel, d e mooie boekenkast, d e borstbeelden e n romanti­ sche schilderijen ­ ze contrasteren dus sterk met d e portland g r a u w e a m b i a n c e in d e grote, hoge kelder­ zaol. De secretaris v a n d e museumvereniging is over e e n e n a n d e r toch niet ontevreden. Het is hier rustig, goed

Koos Neuvel n a m e n te noemen. Of Iris Mur­ doch om e e n h e d e n d a a g s ie­ m a n d te noemen. Iemand die e e n heel a n d e r type boeken schrijft is Italo Calvino, die schrijft heel poëtisch en surrea­ listisch. Meestal houd ik niet zo v a n dat surrealistische, m a a r Calvino weet dat op e e n prach­ tige manier te doen. Zelf schrijf ik ook: e e n roman h e b ik praktisch voltooid e n e e n gedichtenbundel v a n mij is een p a a r j a a r geleden uitgegeven. Die roman zou je als e e n reli­ gieuze avonturenroman kunnen betitelen, alhoewel, zo religieus

is het boek nu ook weer niet. Toch b e n ik niet zo'n echte schrijver die vele uren achter elkaar door kan werken. Eigen­ lijk b e n ik een beetje lui. Ik zou het liefste veel lezen e n af en toe e e n beetje schrijven want door het lezen krijg je soms d e geest e n moet er iets uit. Het is nog m a a r d e v r a a g of mijn roman ooit uitgegeven wordt. Ik zou het g r a a g a a n e e n a n d e r wdlen overlaten om d a a r e e n uitgever m e e lastig te vallen, ik h e b ei­ genlijk helemaal g e e n zin om d a a r o v e r te praten. Maar meer nog d a n lezen e n schrijven, houd ik eigenlijk het meeste n o g v a n optreden, het zelf iets doen met mijn poëzie, of het iets d o e n met d e bijbel. Ik h e b met d e bijbel e e n heel ster­ ke literaire band, die is schitte­ rend geschreven. Maar het eni­ g e wat er m e e g e d a a n wordt is het bestuderen v a n d e tekst, het uitleggen v a n wat er bedoeld wordt. Maar met geheimen is het al net zo als met grappen, als je ze g a a t uitleggen verlie­ zen ze hun glans. Taal e n tekst enerzijds e n het lichamelijke anderzijds worden v a a k als eikaars vijanden ge­ zien. Maar ik denk dat mensen zich tot beide aspecten a a n g e ­ trokken kunnen voelen. Ik b e n en denk heel lichamelijk m a a r tegelijkertijd b e n ik ook e e n ech­ te intellectueel die het liefste met e e n boekske in e e n hoekske zit. Ik b e n ook h e l e m a a l niet zo sportief. Het is prachtig dat mijn zoon balletdanser is geworden m a a r zelf zou ik dat niet e e n s zo g r a a g willen zijn. Maar toch wil ik g r a a g die twee

De Bilderdijk­ catacombe Bert Boekschoten

aspecten, taal e n lichaam, bij elkaar brengen. Dat doe ik door 'lichamelijk lezen', lezen met je lichaam; d a a r zit iets v a n acte­ ren, iets theaterachtigs, in. In d e bijbel zitten bijvoorbeeld p a s s a ­ ges die mijns inziens best wel eens humoristisch bedoeld zou­ d e n kunnen zijn; die teksten pro­ beer ik d a n op een humoristi­ sche wijze voor te dragen. Het actief en creatief bezig zijn met d e bijbel is zo l a n g z a m e r h a n d mijn specialiteit geworden. Een a n d e r e specialiteit v a n mij is Oscar Wilde. Ik h e b wel eens e e n lezing over hem gegeven. Met n a m e zijn korte verhalen, zijn sprookjes vind ik fantas­ tisch. Maar w a a r ik in feite het meest v a n onder d e indruk ben, dat is zijn persoonlijke geschie­ denis. Die komt onder a n d e r e tot uitdrukking in zijn brieven uit d e gevangenis, die schreef hij a a n zijn jonge vriend die hem min of meer in d e steek liet. Hij schrijft d a a r i n onder a n d e r e over Jezus, in relatie met het kunstenaarsschap e n d e nede­ righeid. Dat is heel intrigerend. Met Oscar Wilde voel ik mij ver­ want, met n a m e v a n w e g e zijn levensstijl. Ik zou niet zeggen dat ik die precies zo wil voeren m a a r zijn zijn levenskunst en zijn sierlijke en ironische woord­ kunst spreken me zeer a a n . Maar ook zijn seksuele voor­ keur. Ik h e b niet dezelfde lij­ densweg hoeven ondergaan, m a a r ik h e b e v e n e e n s d e ge­ schiedenis v a n e e n huwelijk achter d e rug w a a r i n e e n ver­ wijdering ontstond doordat mijn seksuele voorkeur toch ergens a n d e r s bleek te liggen. Ook zijn liefde voor zijn zoontjes e n het leed over het feit dat die zoon­ tjes steeds verder v a n hem ver­ wijderd raakten, is zeer indrin­ gend. In mijn geval ligt dat ge­ lukkig anders, m a a r goed, soms dreigen d e dingen die kant op te g a a n . Dat is toch iets w a a r je rekening m e e houdt, het houdt je bezig. Oscar Wilde is e e n grote b a a n ­ breker geweest. Hij lijkt zo de­ cadent e n immoreel. Hij geeft er ook veel aanleiding toe om hem zo te beschouwen, m a a r hij is het absoluut niet. Eigenlijk is hij in zijn d e n k e n heel sterk socia­ listisch e n uiteindelijk is hij toch ook diep­christelijk, m a a r op een non­conformistische ma­ nier. Dat spreekt me zo a a n . Daar herken ik veel in.

geklimatiseerd, weinig brandgevaarlijk, vrij v a n aller­ lei ongedierte. Er komt ook niet het kleinste spiertje zonlicht dat aquarellen zou verbleken, stoffen d o e n verschieten. Toch zijn d e eikenhouten vitrines met kleppen afgedekt. Die vitrines zijn ouder d a n d e ruim­ te. Het BUderdijkmuseum is reeds in 1908 opgericht, twee j a a r n a d a t 's m a n s 150e geboortedag met e e n mooie expositie in het Stedelijk Museum w a s herdacht. Bilderdijk w a s namelijk geboren Amsterdammer. Hij studeerde rechten e n groeide uit tot d e voornaam­ ste Hollandse cultuurdrager tussen 1780 e n 1820. Ju­ rist, historicus, politiek betrokkene, verdienstelijk teke­ naar/schilder e n fameus literator w a s hij. Hij heeft onwaarschijnlijk véél geschreven, e n dat vele a a n g e ­ vuld met vele seciuidaire publicaties staat allemaal in het museum. Er is 'n mooie tekening door zijn schoon­ v a d e r Schweickhardt, er zijn fantastische w a p e n s t a m ­ bomen v a n hemzelf, miniaturen, calligrafieën. Ook bevat het museum veel manuscripten. Een cursus Ne­ derlandse taal ten b e h o e v e v a n d e koning L ouis Na­ poleon ligt o p e n g e s l a g e n in d e vitrine. L iassen vol correspondentie worden in brandvrije stalen be­ waard.

Oog v a n Bilderdijk, door hemzelf voor dit medaillon getekend. p^jo pe,gj. woiters, Avc/vu

Bilderdijk w a s e e n romanticus, zijn gedenkstukken zijn dat ook. Van d e dichter die zo veel over d e dood schreef, liggen er e e n afschrikwekkend verzakt do­ denmasker, e n e e n verdorde gipsen h a n d . Wie het ernstig meent met d e oudere Nederlandse literatuur m a g dit museum in g e e n geval missen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen