Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 7

Fli\FlS/l\S

14 AUGUSTUS 1987

Universitaire chemie in de alarmfase

'Dingen die we zouden moeten doen, starten we niet op' De commissie geeft vier oorza­ ken a a n voor d e verslechterde situatie. Allereerst zijn er d e be­ zuinigingen die "doorvreten", zoals d e commissie het om­ schrijft. Het gevolg is dat er on­ voldoende faciliteiten kunnen worden aangeschaft e n dat d e universiteiten d e concurrentie­ slag met het bedrijfsleven om goed gekwalificeerd personeel verliezen. G e r e n o m e e r d e we­ tenschappers kiezen vaker voor e e n b a a n m d e industrie d a n bij d e overheid. De commissie te­ kent nog op dat door d e techno­ logie d e a p p a r a t u u r tegenwoor­ dig duurder is en sneller verou­ dert. Als t w e e d e oorzaak wordt ver­ grijzing v a n d e w e t e n s c h a p p e ­ lijke staf bij d e subfaculteiten genoemd waardoor jong talent niet k a n doorstromen n a a r d e hogere posities. D a a r n a a s t is d e technische e n administratieve ondersteuning onvoldoende. "Het is op d e Nederlandse uni­ versiteiten g e e n zeldzaam ver­ schijnsel meer dat routinemati­ ge, niet­wetenschappelijke acti­ viteiten door hoog w e t e n s c h a p ­ pelijk personeel moet worden uitgevoerd," verzucht het rap­ port. Als laatste oorzaak noemt d e commissie d e pluriformiteit v a n d e onderzoeksfinanciering. De drie geldstromen ­direkt v a n het ministerie v a n Onderwijs e n Wetenschappen, van over­ heidsorganen als ZWO e n d a a r ­ n a a s t v a n industrieën e n inter­ nationale organisaties­ zorgen er voor dat wetenschappelijk onderzoek e e n te pluriform ka­ rakter heeft. ledere financie­ ringsbron stelt eigen randvoor­ w a a r d e n w a a r d o o r d e onder­ zoeker e e n onevenredig deel v a n d e tijd kwijt is voor a a n v r a ­ gen, tussentijdse rapportages en herbeoordeling bij iedere geldgevende instantie. Dat leidt tot frustratie e n d e onoverzichte­ lijkheid k a n opportunisme in d e h a n d werken. "Ook d e schei­ kunde is niets menselijks vreemd!" tekent d e commissie aan.

K w a a d bloed De problematiek rond d e uni­ versitaire chemie komt niet on­ verwachts. In april 1986 belicht­ te een KNAW­onderzoek d e nij­ p e n d e situatie met betrekking tot d e a p p a r a t u u r bij chemisch onderwijs e n onderzoek in het wetenschappelijk onderwijs. In het in 1986 uitgebrachte con­ ceptrapport v a n d e commissie Accent werd nog een dreigende uittocht v a n d e chemische in­ dustrie uit Nederland voorspeld als gevolg v a n kwaliteitsver­ mindering a a n d e subfacultei­ ten scheikunde. De onderbou­ wing voor deze g e d a c h t e lag in e e n rapport v a n september 1986, ook weer uit d e koker v a n het KNAW. Daarin stond dat a a n universiteiten onderzoek wordt verricht dat voor che­ misch Nederland essentieel is. De sombere voorspelling is in het eindrapport niet terug te vin­ den. Volgens commissievoorzit­ ter prof. dr. H.C. v an der Plas heeft die uitlating, met n a m e bij d e chemische industrie, k w a a d bloed gezet. "Het w a s een wat krasse uitspraak, die we h e b ­ b e n moeten terugnemen," zegt hij. "En eerlijk gezegd denk ik niet dat het zo'n v a a r t zal lo­ pen." Dr. H.B. Jansen, secretaris v a n d e subfaculteit scheikunde v a n d e Vrije Universiteit denkt d a a r minder luchthartig over. "De chemische industrie k a n ver­

Niets minder dan de alom hoog aangeschreven kwaliteit van chemisch onderwijs en onderzoek a a n de universiteiten dreigt ten onder te gaan. Dat constateert de commissie Accent van de Koninklijke Nederlandse Academie voor Wetenschappen (KNAW) in een rapport over een onder­ zoek naar de situatie op de verschillende subfaculteiten scheikunde. Het ontbreekt niet a a n creativiteit, maar de middelen om de kwaliteit op peil te houden ontbreken.

voorbeeld v a n e e n verloren concurrentieslag. Bij het be­ mensen v a n vaste stafplaatsen kunnen we alleen nog junior­ mensen aantrekken." "Op dit moment is d e situatie bij d e subfaculteit nog goed, m a a r als je dat zo wil houden moet je vooruit kijken. We h e b b e n e e n NMR voor kernmagnetische re­ sonantie voor een miljoen gul­ den aangeschaft. Het volgende a p p a r a a t kost zes miljoen en dat is er niet. Dingen die w e zouden moeten doen starten w e niet op. De oplossing v a n d e problemen ligt niet binnen ons bereik. Ik ben somber voor wat betreft d e toekomst v a n d e sub­ faculteit. Tot nu toe h e b ik g e e n signalen gezien die erop wijzen dat d e zaak ten g o e d e keert."

Teveel moeite

De chemische industrie is flexibel g e n o e g om n a a r het buitenland uit te wijken. schUlende dingen doen," meent hij. "Chemische bedrijven in Ne­ derland zijn multinationals en die zijn flexibel. Ze kunnen hun hoger opgeleid personeel uit het buitenland halen, m a a r ze kun­ nen ook zelf n a a r elders vertrek­ ken. Je k a n nooit bewijzen dat onvoldoende universitair schei­ kundig onderzoek d a a d w e r k e ­ lijk d e chemische industrie uit Nederland wegjaagt. Voor d e Nederlandse welvaart is d e chemisch industrie belangrijk. Dat komt omdat er in ons land goed opgeleide chemici zijn e n d a a r o m moet je d e kwaliteit v a n d e universitaire chemie h a n d ­ haven." De commissie Accent staat in h a a r rapport uitgebreid stil bij d e betekenis v a n d e chemie, zo­ wel in Nederland als d e rest v a n d e wereld. W a a r het a a n t a l b e ­ kende chemische verbindingen tussen 1950 e n 1970 steeg v a n twee tot vier miljoen, valt te ver­ wachten dat dat a a n t a l in d e periode v a n 1970 tot 1990 zal stijgen tot tien mUjoen, zo staat in het werkstuk. Het verwijst n a a r e e n uit 1985 daterend rap­ port, geschreven in opdracht v a n d e National Research Council, w a a r i n d e rol v a n d e chemie g e d u r e n d e d e laatste twintig j a a r staat w e e r g e g e v e n . Het wereldvoedselvraagstuk, het ontwikkelen v a n nieuwe energiebronnen, d e ontwikke­ ling v a n nieuwe therapieën voor d e bestrijding v a n kanker, hart­, vaat­ en ouderdomsziek­ ten en de verbetering v a n het milieu worden genoemd als on­

Henk Vlaming derwerpen waarbij d e chemie e e n belangrijke rol speelt. In ons land, zo stelt d e commis­ sie Accent, is d e chemie verte­ genwoordigd in d e voedings­ en genotmiddelenindustrie, d e elektronische industrie en d e verwerking v a n grondstoffen zoals bij olieraffinage e n d e hoogovens. De produktwaarde v a n d e chemische industrie be­ droeg in 1985 45,3 miljard gul­ den, dat is 15 tot 18 procent v a n d e totale industriële produktie in ons land. Ruim tachtig procent v a n d e chemische produktie wordt geëxporteerd. Meer d a n 90.000 m e n s e n zijn in d e chemi­ sche industrie werkzaam e n als ook d e werknemers in a n d e r e , sterk chemisch georiënteerde, bedrijfstakken worden m e e g e ­ rekend b e d r a a g t het a a n t a l zelfs bijna 300.000. Dat is 30 tot 35 procent v a n aUe industriële werkgelegenheid.

Verdrinkingsdood Zoals bij zoveel instellingen in financiële nood richt d e blik zich ook ditmaal n a a r d e overheid om d e ontbrekende middelen ter beschikking te stellen. "We krijgen m a a r e e n tiende v a n wat we nodig hebben," zegt se­ cretaris Jansen, "net g e n o e g om ons v a n d e verdrinkingsdood te redden. De minister v a n Onder­ wijs en Wetenschappen heeft extra geld beschikbaar gesteld, m a a r dat is n a a r t w e e d e geld­

stroom instituten g e g a a n . He­ l a a s betrekt d e subfaculteit Scheikunde erg weinig geld v a n dit soort instellingen. Het meren­ deel g a a t n a a r Natuurkunde. We h e b b e n ons CoUege v a n Be­ stuur om twee miljoen gulden extra g e v r a a g d . Vorige m a a n d kregen we vier ton. Dat bete­ kent dat we nog ruim een mil­ joen uit a n d e r e bronnen moeten vinden. We proberen d e finan­ ciële nood te lenigen door be­ p a a l d e .apparatuur, die eigen­ lijk moet worden vervangen, nog m a a r even te houden. We leggen onze problemen voor a a n het CoUege. D a a r wil m e n wel luisteren, m a a r tegelijkertijd wijst m e n n a a r a n d e r e pro­ bleemgebieden binnen d e uni­ versiteit. De financiering uit d e d e r d e geldstroom is toegeno­ men, m a a r het geld d a t hieruit binnenkomt dient a a n zeer spe­ cifiek geformuleerde onderzoe­ ken te worden besteed. Het d r a a g t niet bij tot e e n structurele verbetering v a n het onderzoek v a n d e subfacuteit." "Het e e n werkt het a n d e r in d e h a n d . Door inkrimping worden je staven kleiner e n dat werkt vanzelf vergrijzing in d e h a n d want d e mogelijkheid om meer m e n s e n te plaatsen wordt klei­ ner. AUes is g e b o n d e n a a n mi­ nimum formaties, waardoor g e e n jong bloed k a n toestro­ men. We kunnen zo ook niet te­ g e n het bedrijfsleven op. Een p a a r j a a r g e l e d e n is e e n hoog­ leraar in d e biochemie, profes­ sor G.S.P . d e Groot, n a a r het bedrijfsleven overgestapt, e e n

Professor dr. U.A. Th. Brinkman, lid v a n het bestuur v a n d e sub­ faculteit Scheikunde a a n d e VU, w a s tot voor kort voorzitter v a n d e Koninklijke Vereniging v a n Nederlandse Chemici (KNVC). Hij ontkent dat d e subfaculteiten d e misère a a n zichzelf h e b b e n te danken. "ledere universiteit heeft per medewerker hetzelfde tekort," weet hij, "het ligt niet a a n d e subfaculteiten." Brinkman is niet onverdeeld en­ thousiast w a a r het g a a t om d e houding v a n het bedrijfsleven ten opzichte v a n d e universitei­ ten. KVNC, overheid en bedrijfs­ leven h e b b e n in het verleden herhaaldelijk gesproken over n a u w e r e samenwerking tussen opleiding e n bedrijfsleven. "Het is moeilijk elkaar te vinden," zegt Brinkman. "Als er iets ge­ beurt op d e universiteit wil het bedrijfsleven er te dicht op g a a n zitten. O p sommige g e b i e d e n h e b b e n we overeenstemming bereikt, bijvoorbeeld op het ge­ bied v a n d e AIO's. Mensen uit het bedrijfsleven kunnen a a n d e universiteit als assisistent in opleiding komen om later te pro­ moveren. Maar om tot een struc­ turele samenwerking te komen kost toch teveel moeite." Adjunkt direkteur E.J. Vies v a n d e Vereniging v a n Nederlandse Chemische Industrieën deelt de bezorgdheid v a n d e commissie Accent."Ik h e b d e indruk dat in de vette jaren, toen de bomen in d e hemel groeiden, het che­ misch wetenschappelijhk on­ derwijs met evenredig m e e is ontwikkeld," meent hij. "Mogelij­ ke gevolgen v a n een daling v a n d e kwaliteit v a n d e universitaire chemie zal invloed h e b b e n op het personeelsbeleid bij d e be­ drijven. Er zijn al eens Engelse chemici aangetrokken door ver­ schillende ondernemingen. Het is moeilijker om je staf op peil te houden en het vervullen v a n vacatures wordt tijdrovender. Of bedrijven n a a r het buiten­ l a n d g a a n is nog niet a a n d e orde en ik denk niet dat je d a a r ­ v a n uit moet g a a n . Toch vinden wij dat fundamenteel weten­ schappelijk onderzoek, en d a a r g a a t het in het rapport groten­ deels om, e e n z a a k v a n d e over­ heid blijft." In weerwil v a n het alarmsig­ n a a l dat door d e KNAW is uitge­ zonden is d e reactie in Den H a a g lauw. De overheid kijkt blijkbaar liever e e n a n d e r e kant uit. "Het ministerie v a n Onder­ wijs e n Wetenschappen neemt het rapport voor kennisgeving aan," meldt e e n woordvoerder v a n dit ministerie, "dat is e e n s t a n d a a r d p r o c e d u r e als wij rapporten a a n g e b o d e n krijgen die niet in onze opdracht zijn geschreven."

D

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen