Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 168

30 OKTOBER 1987

PDypI^/]^

"Dat valt tegen, hè? Bij d e schei­ ding heeft mijn vrouw veel so­ ciologie en politicologie m e e g e ­ nomen. Dat is natuurlijk heel te­ recht, want je trouwt in g e m e e n ­ schap v a n goederen e n dus moet je d e boel op d e e e n of a n d e r e manier weer verdelen, m a a r h e l a a s zie je nu nog steeds de gaten in d e boeken­ kast. Alleen d e poëzie h e b ik compleet weten te houden, d a a r heb ik echt voor gewaakt. Hier staat een hele plank kerk­ geschiedenis. Ik b e n vooral ge­ ïnteresseerd in d e vorige eeuw, toen er twee grote protestbewe­ gingen binnen d e Hervormde Kerk ontstonden, d e afscheiding in 1834 en d e doleantie in 1886, en d a n met n a m e in d e sociaal­ economische aspecten. De af­ gescheidenen w a r e n wat pre­ ciezer d a n d e libertijnse her­ vormden. Het w a r e n allemaal heel eenvoudige lieden, die het woord v a n God letterlijk n a ­ men.^ Een deel ervan sloot zich n a d e doleantie bij d e gerefor­ meerden aan. Wat ik erg leuk vind dat zijn d e hele kleine splintertjes zoals d e Zwijndrechtse nieuwlichters. Dat w a r e n halve communisten, die alles s a m e n deden. Die m e n s e n w e r d e n door d e politie vervolgd e n k w a m e n in het ge­ v a n g terecht. Het w a s e e n sekte, compleet met een charismati­ sche leidersfiguur, a la Lou d e palingboer. Op een g e g e v e n ogenblik liepen ze ook bloot, want d e leider h a d weer e e n s rechtstreeks contact met God gehad, die gezegd had: g e e n privébezit e n alle kleren uit! De negentiende eeuw w a s e e n hele turbulente periode. Wat toen is gestart, heeft consequen­ ties g e h a d tot in deze eeuw. Een typisch twintigste­eeuws ver­ schijnsel als d e verzuUing kun je niet begrijpen zonder d e ge­ schiedenis v a n d e negentiende eeuw goed uit te pluizen: d e achterstelling v a n d e katholie­ ken en d e achterstelling v a n d e gereformeerden. Nu zijn dat i n d e r d a a d gevestig­ d e groepen. Het begint allemaal vanuit e e n integer ideologische b e p a a l d idee: het moet a n d e r s en desnoods houden we g e e n rooie rotcent over om v a n te eten. Nu zie je dat als het doel bereikt is e n d e emancipatie is geslaagd, dat d e ideeën d a n onmiskenbaar g a a n verwate­

Het spleen van deze tijd

I

­a

f

v*:*^vT

Foto Bram de Hollander

ren e n dat het 'enerzijnds­an­ derzijds' wordt. Zo is d e VU op­ gezet vanuit e e n heel strikt b e ­ p a a l d idee over wetenschap, m a a r op een g e g e v e n ogenblik is het een gigantische bedrijf dat gerund moet worden en d a n kun je niet meer te lang stilstaan bij d e v r a a g ' w a a r s t a a n wij?' Het allermooiste boek dat ik heb, dat ik het vaakst h e b gele­ zen en w a a r ik het meest v a n h e b genoten, is De o T verberg v a n Thomas Mann. Een magni­ fiek boek. De sfeer v a n het s a ­ natorium, het hele eigen we­ reldje dat hij schept, d e fantasti­ sche sprankelende filosofische e n politieke m a a r vooral vrijblij­ vende debatten! Ik lees dat al­ tijd weer met rode oren achter elkaar uit. Ik h e b er e e n s e e n film v a n gezien, m a a r die w a s niet om a a n te zien. Het boek w a s teruggebracht tot een plat verhaal, terwijl er vijf l a g e n zijn die door elkaar heenlopen. Dit is d e helft v a n d e verzame­ ling protestants­christelijke dichters v a n mijn vader. De a n ­ dere helft staat bij mijn moeder thuis. Het is e e n unieke verza­ meling. Er s t a a n bundels tussen, w a a r v a n je kunt zeggen: nou, d a n is Nfel Benschop nog beter.

O p mijn v e r j a a r d a g regent het altijd ­ e e n bijgelovige uitspraak welke zo makkelijk w e e r l e g b a a r is ... dat het niet gebeurt. Over het Oranjezonnetje, schijnend op b e p a a l d e kalenderdagen, worden hoogstens schou­ ders opgehaald. En wie twijfelt, w a n n e e r e e n verliefd persoon uitpakt over d e a n d e r waarvoor aUe superla­ tieven tekort schieten? Hier zijn onnozelheid e n on­ schuld a a n het woord. Moeilijker valt het, d e vertelsels v a n horoscooptrek­ kers, magnetiseuses, mediamieken en tafeldanseres­ sen onweersproken te laten. "We weten nog niet alles' is hun vaste antwoord op twijfel e n bezwaren. A a n n a ­ m e n voor niet­bestaande zaken zijn onweerlegbaar, m a a r missen bewijskracht, m a a k t e Popper ons duide­ lijk. Zolang nog niet duidelijk wordt dat tentamens waardeloos zijn v a n w e g e telepatische kennisover­ dracht, e n studenten niet via horoscopen worden toe­ gelaten d a n wel afgewezen met onderbouwbaar re­ sultaat, zolang blijft het vinden v a n falsifleerbare re­ sultaten een heel gedoe. Een a n d e r e b e n a d e r i n g v a n geheimzinnigheden is, te zien welke functie het onbewezene in d e g e d a c h t e n v a n betrokkenen speelt. Nu e e n s leiden rationele overwegingen tot e e n wonderlijke mening, d a n weer niet verstandelijke inspiraties. Van beide uit Uilenste­ d e een voorbeeld. Het heeft d a a r op nummer 37 gespookt in d e jaren 78/79. Steeds opnieuw zwaaiden d a a r in het holst v a n d e nacht deuren open, zelfs binnendeuren. Slapers, plaatsen w e r d e n terug gevonden, werd d e platvloerse theorie v a n e e n insluiper verworpen. Op nummer 37 werd men het e e n s over spokerij. Een bevredigende oplossing! Het spookverschijnsel werd gedemocrati­ seerd e n geactualiseerd; w a a r o m alleen spoken bij dure deftige oude kastelen e n niet bij prijsbewuste

m

^ V

Johan de Koning m a a r er staat hier toch e e n g e ­ neratie dichters bij elkaar, die in twintig j a a r tijd e e n behoorlijke impuls heeft g e g e v e n a a n d e protestants­christelijke poëzie. Het zijn bijna allemaal m e n s e n die in Opwaartsche Wegen pu­ bliceerden. Na d e Tweede Wereldoorlog w a s dat e e n volstrekt vergeten periodiek. J eroen Brouwers schrijft in De laatse deur d a t het e e n sektarisch geval w a s . Als je er e e n m a a l zat, k w a m je er niet meer weg. Dat h e b ik in mijn bloemlezing uit die poëzie ge­ probeerd te bestrijden. Want hij vergeet dat er ook n o g e e n Ach­ terberg in die kring zat, e n Ed. Hoornik en Chris v a n Geel. Do­ mineesdochter Annie M.G. Schmidt heeft er zelfs in gedebu­ teerd. Mijn v a d e r publiceerde er incidenteel in. Aanvankelijk schreef mijn va­ der voornamelijk gedichten. La­ ter heeft hij gemerkt dat dat niet zijn sterke kant w a s e n dat gold ook voor d e psychologische ro­ m a n . Hij moest het meer zoeken in het genre v a n d e keukenmei­ denroman e n d a a r heeft hij e e n

Wie vertelt wat hij leest, vertelt wat hij is. Studenten en medewerkers v a n d e VU over hun ideale auteurs, over d e boeken die onuitwisbare indruk o p h e n h e b b e n gemaakt, kortom over hun boekenkast. In deze aflevering drs. Gert J. Peelen, redacteur v a n VU­ Magazine e n godsdienst­ socioloog hele stapel v a n bij elkaar ge­ schreven. Die boeken w e r d e n goed verkocht. Het boek w a a r hij echt bekend m e e is g e w o r d e n e n dat heel gereformeerd Nederland nog steeds kent, is 't Bego n o nder melkenstijd. Een w a a r gebeurd v e r h a a l over mijn oom, die n o g steeds leeft. Na d e slag om Arn­ hem heeft hij zo'n tweehonderd geallieerden, die als d e donder weer n a a r het zuiden moesten, over d e Rijn heeft gezet, op hon­ derd meter afstand v a n e e n Duits mitraUleurnest. Mijn v a d e r w a s zelf helemaal niet te spre­ ken over dat boek e n dat w a s ook wel te begrijpen, want het stikt v a n d e stijlfouten. D a a r n a heeft hij niet meer geschreven. Maar '/ Bego n o nder melken­ stijd wordt nog steeds gelezen en ze zijn nu a a n d e negentwin­ tigste druk bezig. Verder heeft hij titels geschre­ ven als Levens draaimo len e n De o ngerepte uitzet, die soms wel e e n beetje g e ë n g a g e e r d w a r e n . Die boeken w e r d e n eerst als feuilleton gepubliceerd in De Standaard, d e voorloper v a n Trouw. Mijn v a d e r w a s e e n zeer eigenzinnig type. Ik h e b hem wel e e n s iemand v a n d e AR­partijkieskring bijna v a n d e trap zien donderen. Die kwam e e n raamposter brenger. 'Wie zegt u d a t ik AR stem?' zei mijn vader. 'Maar u is toch gerefor­ meerd?' 'Nou en,' zegt mijn va­ der, 'ik g a het hokje v a n d e PvdA rood maken.' Dat d e e d hij wel niet, m a a r wou zich niets laten voorschrijven e n ging d a n lekker sarren. Mijn eigen gedichten komen

Het spookt op Uilenstede Bert Boekschoten wakker geworden v a n e e n koud langs strijkende sen­ satie, sprongen op v a n hun sponde ­ om telkens weer niets te zien. Men verbeeldde zich dingen te miossen, er volgden verdachtmakingen, m e n kreeg ruzie. Een student bracht vier sloten op zijn deur a a n . Omdat n a d e r h a n d alle verdwenen spullen op plausibele

UILENSTEDE

WICHELROEDE-ZONE

voort uit liefde voor d e taal. De onbegrensde mogelijkheden. Als journalist kom je speelse dingen in d e taal tegen e n die verzamel je d a n . Ik kreeg in 1980 d e mogelijkheid om via e e n vriend v a n mij die drukker w a s e e n bundeltje te maken. D a a r n g b e n ik serieuzer begon­ nen. Niet wachten op d e muze, m a a r gewoon werken. De niet­commerciële uitgeverij Opwenteling in Eindhoven or­ ganiseerde onlangs e e n jubi­ leummanifestatie omdat ze vijf­ entwintig j a a r bestond. Ik h a d h e n al e e n s wat opgestuurd, on­ d e r a n d e r e d e cyclus Water­ land. Toen vertelden ze mij dat er e e n poëzieprijsvraag werd georganiseerd en dat het h a n ­ dig w a s als Uc iets zou insturen. Zes weken geleden werd ik in­ e e n s gebeld of ik v a n p l a n w a s n a a r d e jubileummanifestatie toe te komen. Eindhoven is wel erg ver weg, dus Uc zei dat ik het nog niet wist. Toen bleek dat d e jury het wel erg op prijs zou stellen als ik zou komen. Het was een stampvolle schouwburgzaal e n er bleken wel 1660 inzendingen te zijn. Het is ongelovelijk wat er wordt afgedicht in Nederland! Er w a ­ ren allerlei dichters die ooit b e ­ g o n n e n w a r e n bij Opwenteling en die bekend w a r e n gewor­ den, zoals H.H. ter Balkt, Hans v a n d e W a a r s e n b u r g e n Hans Vlek. Toen b e g o n n e n ze af te tellen e n ik w a s tweede. Ik vind dat niet hemelschokkend hoor, m a a r het w a s wel voor d e eerste keer dat ik e e n beetje n a a r bui­ ten kwam. Daarvoor wisten al­ leen vrienden e n b e k e n d e n het. Roel Houwinck, a a n wie ik v a a k gedichten h e b laten lezen, zei e e n keer: 'J ij schrijft gedichten die vol zitten v a n het spleen v a n deze tijd.' Dat vond ik e e n hele mooie uitdrukking. De toon v a n 'het deugt allemaal niet, m a a r je kunt er toch niets a a n v e r a n d e ­ ren'. Berusting. Misschien komt dat ook doordat je journalist bent. J e moet je in d e journalis­ tiek al zo v a a k druk maken. J e leeft toch e e n beetje in 'de wüde wereld' e n ik gebruik d e poëzie als e e n rustpunt. Alhoewel, er staat toch ook e e n gedicht in als 'Nieuwendam'. Dat g a a t over het v e r g a a n v a n d e werven: 'Nu klinkt d e stüte hier wel a n d e r s ' ­ d a a r zit toch ook e e n proteste­ rend toontje in."

standsloze nieuwe studentenflats? M a a r belangrijker nog; er w a s behoefte a a n verklaring, e n iemand a n ­ ders tot insluiper te verklaren w a s niet gelukt. Welnu, spokenschouders zijn zeer breed e n d r a g e n iedere beschuldiging. Wat drs. E.W.kasteleijn er toe gebracht heeft om met d e wichelroede in p l a a t s v a n d e middelen w a a r v a n hij tijdens zijn studie kennis nam, a a r d w e t e n s c h a p p e ­ lijke verschijnselen te willen opsporen ­ ik weet het niet. Hij speurt overigens niet n a a r wateraders, b e g r a ­ ven schatten of zoiets m a a r trok rond in Amstelveen e n tekende a a n w a a r zijn wichelroede uitsloeg. Het hierbij afgedrukte getekende kaartje is ontleend a a n zijn publicatie terzake in het juninummer v a n het tijdschrift voor Parapsychologie. Een wonderlijke b a a n slingert zich v a n o n d e r Uilenstede zuidwaarts. Verbluffend dat d e dikke l a a g opgespoten zand, d e aanwezigheid v a n hele pijpleidingen e n kabelnetten, g e e n beletsel h e b b e n gevormd voor het w a a r n e m e n v a n wat Kasteleijn vermoedt dat e e n diepgelegen fossiele getijdegeul of kreek is (overigens niet door regulier geologisch onderzoek aangetoond). In 1983 b e g o n Kasteleijn; onder zijn behulpzame mede­geologen w a s d e VU­promovenda S a n d r a d e Maesschalck. Ze staat n o g steeds blanco ten a a n z i e n v a n het wichelroedelopen. M a a r e e n wonderlijke ge­ waarwording w a s het wel, het schijnbaar s p o n t a a n uitslaan v a n d e contraptie ­ g e e n gevorkte hazelaar­ tak, m a a r e e n h a n d i g verbogen eind ijzerdraad v a n drie mm düc. Hier is e e n geval v a n alleen uit nieuws­ gierigheid b e g o n n e n irrationeel onderzoek e n niet v a n e e n irrationele rationalistische achteraf. We mo­ gen a a n n e m e n dat d e wichelroeden nog vele jaren zuUen uitslaan, zonder a n d e r e d a n dubieuze uitslag. Maar het spook v a n Uüenstede heeft zijn plicht ge­ d a a n , en zal g e e n deuren meer opensmijten.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen