Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 208

20 NOVEMBER 1987

PD\FJ^/P£

Hij is niet b e p a a l d het prototype v a n e e n chirurg. Zijij coUega­ vakbroeders schildert hij ook het liefst af als wat afstandelijke en autoritaire wezens die hun ogen te weinig d e kost geven. Wat dat betreft w a s het vroeger niet veel anders. Onenigheid tussen dokters onderling, ge­ klets over patiënten en kwakzal­ verij, het komt allemaal nog voor. Eigenlijk is er niets nieuws onder d e zon. Op uitnodiging v a n het Vormingscentrum cau­ seerde dokter Wim de Jong voor e e n a l g e m e e n publiek over 'Ziekzijn in d e kunst'. Om d e pre­ cieze gegevens te verstrekken bij zijn zelfgemaakte dia's w a s het hem niet te doen. Kijk goed en laat je fantasie m a a r d e vrije loop, is zijn devies. Als je Wim d e Jong m a g geloven k a n je, als je goed n a a r zieke mensen kijkt, d e helft v a n d e d i a g n o s e al vaststellen. In de loop der tijd zijn er heel wat persiflages op het dokter­ zijn gegeven. Francis Goya schilderde d e dokter als ezel. "Waar zal deze patiënt a a n overlijden," is d e p r a n g e n d e v r a a g o n d e r a a n d e afbeelding. De dokter zit er als ezel nogal onbehouwen bij op d e r a n d v a n het ziekbed en voelt op een al even ridicule wijze de pols v a n d e zieke. Het Amerikaanse weekblad Pu nch publiceerde dikwijls zwart­wit tekeningen die er ook niet om logen. Bij e e n tekening uit 1910 v a n twee dik­ ke dokters is De Jongs onom­ wonden commentaar: "Nie­ mand, ook g e e n gewone dokter kan er op deze wijze bijstaan. Dat kan alleen e e n chirurg, dat k a n ik u verzekeren. Noncha­ lant, met z'n h a n d e n in d e zak­ ken. Tja, er zijn nou e e n m a a l r a n g e n en standen." Het onder­ schrift spreekt ook voor zich (vrij vertaald): "Waar h e b je meneer Jansen voor geopereerd? Voor 100 pound. Nee, ik bedoel wat

"Ik heb niet het idee dat studen­ ten v a n d a a g d e d a g g e e n idea­ len meer hebben, zoals je v a a k hoort. Ook nu h e b b e n ze ideeën over hoe d e studie eruit moet zien. Alleen wordt er, om het oneerbiedig te zeggen, niet meer ideologisch geouwehoerd zoals vroeger. In de jaren ze­ ventig h a d je uitgebreide scho­ lingsweekenden, w a a r g e p r a a t werd over M arx en Althusser. Dat doen wij niet meer. Daar ontbreekt d e tijd voor e n d a a r is d e tijd ook niet n a a r . Wij denken nu praktisch met meer nadruk op dingen die dichter bij huis liggen, zoals de studiefinancie­ ring of een studenten­inbreng­ plan op onze subfaculteit w a a r ­ bij jezelf je college kunt b e p a ­ len." Sipko Veeneman, zesdejaars student geschiedenis, in '85­'86 bestuurslid v a n d e subfaculteits­ vereniging M erlijn, praat met Nederlandse nuchterheid over zijn vereniging. Samen met een a a n t a l mede­studenten ­ '(ex­ )aktivisten' ­ tekende hij d e nu dertigjarige historie v a n M erlijn op. Vrijdag d e 13e november, op d e verjaardag, werd het eer­ ste v a n d e 200 bij d e SRVU ge­ drukte boekjes officieel a a n het zittende M erlijn­bestuur over­ handigd. De afname v a n het 130 pagina's tellende geschied­ verhaal voor d e prijs v a n ƒ13,door (oud-)studenten lijkt verzekerd. De titel 'Van Weledelgeborenen tot Aktivistens' dekt d e lading welsprekend, al is door slordig o m g a a n met d e verenigingsdocumenten vrij veel verloren geg a a n . Reden, w a a r o m het beperkte archiefgeheugen werd aangevuld met orale geschied-

E

Dokters nog net zo als vroeger

"SWSQÉT

Een v a n d e tekeningen v a n Serre w a a r v a n De Jong e e n dia liet zien. h a d hij? Nou 100 pound, dat zei ik je toch?" Niets nieuws onder d e zon dus, volgens De Jong. Ondanks d e ingrijpende medi­ sche ontwikkelingen h e b b e n zich g e e n veranderingen voor­ g e d a a n in d e intermenselijke verhoudingen binnen d e medi­ sche sector. Ook al w a r e n er vroeger bedui­ dend minder medische midde­ len voorhanden, toch w e r d e n er ziektes geconstateerd. Dat d e uroscopist (piskijker) uit d e vori­ g e eeuw niet veel meer h a d d a n een venster w a a r schaars licht doorheen scheen e n e e n of an­ der medisch boek op grond w a a r v a n hij e e n diagnose stel­ de, getuigt e e n schilderij uit die

Ally Smid tijd. "Verder is het nu nog pre­ cies eender," volgens De Jong. "Je geeft e e n ge­ of verbod a a n d e patiënt. Vooral a a n dat laat­ ste is veel behoefte. Dat is altijd al zo geweest in d e geschiede­ nis v a n d e geneeskunde, en ook nu nog. Zo zijn wij en w a r e n wij." Kwakzalvers w a r e n ook e e n d a n k b a a r object in de schilder­ kunst v a n voorheen. Jan Steen schilderde een 'steensnijder' die a a n het werk is bij e e n schreeu­ wend slachtoffer. De 'steensnij­ der' w a s e e n pseudo­chirurg die

d e pijn in het lichaamsdeel v a n d e zieke liet verdwijnen door net te doen of hij op die plek stenen verwijderde. De nepdokter w a s v a a k vergezeld v a n e e n hulpje die d e stenen in zijn mouw liet glijden. Door het publiek dat op het marktplein kon meegenieten v a n het schouwspel werd hij v a a k gezien als wonderdokter. Hij zorgde er wel voor dat d e duisternis w a s ingetreden voor hij vertrok. Als d e patiënt er achter kwam in het geheel niet verlost te zijn v a n d e pijn, zwaaide er wat. Steensnijders w a r e n in d e tijd van Hippocrates (460­377 v.Chr.) al uit den boze. In diens eed, d e magna charta der medi­

Merlijn: terug op eigen erf u -f^fr»»;

"'^ "*««^S^ * Merlijn-aktivisten in vergadering over d e eerste 'alternatieve studiegids' in 1980. schrijving, waarvoor zes interviews met oud-leden werden gehouden. Het is m a a r goed dat d e historie eens werd vastgelegd, want "het b e s t a a n d e beeld v a n Merlijn (voor 1970 Vereniging v a n Geschiedenis Studenten VU geheten, vdV) is verkeerd". Zegt mede-auteur Marie-Hélène van Vliet, eveneens zesdejaars en vorig studiejaar bestuurslid. Voor h a a r is dat d e belangrijkste ontdekking bij h a a r noeste arbeid geweest. "Van d e period e '57 tot '70, die ik h e b beschreven, heeft men heel erg de indruk v a n ach, toen w a s het een theekransje en ze hielden af en toe e e n lezing over een zwaar gereformeerd onderwerp, e n verder stelde het niet veel voor. Maar ook in die tijd werd er over beroepsperspectieven nage-

dacht en k w a m e n m a a t s c h a p pelijk relevante onderwerpen, w a a r later zoveel over te doen was, a a n d e orde. Verder klopt het beeld v a n d e extreem linkse periode in d e jaren '70 niet. Zo links zijn ze toen niet geweest." Het nageslacht heeft recht op e e n zo zuiver mogelijk beeld zonder legendes. De democratiseringsgolven rolden al enkele jaren over d e universiteiten, voordat Merlijn in 1973 openlijk als vereniging politieke kleur bekende, schrijft Sipko Veeneman over d e jaren '70 - '78. Het begon dat j a a r met e e n klein incident. Enkele leden berispten het bestuur, dat uitnodigingen v a n d e SRVU voor d e oprichtingsvergadering v a n d e Progressieve Kies Vereniging (PKV) n e g e e r d e . Enkele weken later koos Merlijn voor een

links-politieke koers e n sloot zich a a n bij d e PKV, die d e linkse studenten in d e universiteitsr a a d ging vertegenwoordigen. Tot e e n scheuring in d e Merlijngelederen k w a m het niet omdat tegenstanders "nauwelijks praktische konsekwenties" zagen. Merlijn 'verpolitiekte' echter steeds meer en h a d met vette letters d e 'maatschappelijke relevantie' v a n d e geschiedenisstudie in h a a r v a a n d e l geschreven. Onderwijsverbetering, v a n 1957 af al d e meest gewichtige doelstelling, w a s nu niet meer e e n pure didactische en wetenschappelijke zaak, zij h a d alles te m a k e n met d e onderwijspolitiek v a n d e regering e n d e rol v a n het onderwijs in d e maatschappij. Men trok aldus ten strijde tegen d e herprogrammeringsvoorstellen v a n d e toenmalige onderwijsminister Van Kemenade en zijn staatssecretaris Klein, d e e d m e e a a n acties tegen studentenstops, collegegeldverhoging e n voor verbetering v a n d e studiefinanciering. In 1975 schoof Merlijn onder d e vleugels v a n d e SRVU, w a a r CPN'ers al enige jaren flink d e toon a a n g a v e n . Binnen Merlijn w a r e n die er nu ook e n in 19'77 ging Merlijn zich 'politieke vakbond' noemen. Het ledental liep echter sinds 1974 terug e n in 1976-'77 dreigde g e e n enkele eerstejaars meer lid te worden. Niet iedereen spraken d e politieke identiteit e n d e d a a r m e e g e p a a r d g a a n d e discussies "op

sche ethiek die nu nog door af­ gestudeerde medici onder­ schreven moet worden, staat onder a n d e r e : "...Ik zweer g e e n steenlijders te zullen snijden, doch bij die operatie voor des­ kundigen plaats te zullen rui­ men..." Hippocrates doelde hier­ m e e dus op het te snel willen snijden v a n sommige dokters, om zodoende d e pijn w e g te ne­ men. Echter zij die stenen ver­ wijderden op die plaatsen w a a r zich g e e n stenen bevonden, zouden bij hem zonder twijfel a f g e d a a n hebben. Tegen d e woeker w a a r dokters a a n het begin v a n deze e e u w v a a k v a n leefden, protesteerde d e Duitse grafisch kunstenares Kathe KoUwitz in h a a r tekenin­ gen. Ze verspreidde militante vlugschriften die ze illustreerde met plaatjes v a n zieke kinde­ ren. Gollwitz woonde voor d e eerste wereldoorlog met h a a r man, die arts was, in Berlijn. De narigheid v a n alledag leerde ze zodoende goed kennen, wat de rest v a n h a a r leven b e p a a l d e . Claude Serre (1938) is iemand die veel karikaturen tekende met d e dokterswereld als onuit­ puttelijke bron v a n inspiratie. Zijn tekeningen herinneren a a n d e zwarte humor v a n het begin v a n deze eeuw toen met n a m e het Franse blad l'Assiette ua beuae, gewijd a a n d e medische stand, vol stond met ingewan­ d e n e n dropen v a n het bloed. Hoe patiëntonvriendelijk artsen zijn, illustreert hij met d e scha­ terlach v a n d e radiodiagnost die zijn patiënt te kijk zet. Vol­ gens De Jong is deze k w a a l met n a m e onder radiodiagnosten nu nog steeds wijdverspreid. Dit constateerde hij n a enkele ge­ sprekken met collega­ specialis­ ten in het ziekenhuis: "Het w a s ontstellend te horen hoe die art­ sen b e k e n d e n met narigheid te­ genover hun patiënten in hun hart rondlopen."

een hoog nivo" a a n . Ook studenten die op zichzelf sympathiseerden lieten het afweten, onder a n d e r e door d e opgetreden kliekvorming. In 1979 richtten 20 ontevreden studenten d e kiesvereniging Archimedes op als "redelijk alternatief" tegen het "dogmatische Merlijn". Toen d e "gestaalde kaders" v a n Merlijn in d e jaren '80 stuk voor stuk verdwenen, viel ook de b e s t a a n s g r o n d v a n Archimedes w e g e n begin vorig j a a r werd d e tegenclub opgeheven. De oprichting v a n Archimedes bracht wel e e n proces v a n zelfkritiek op g a n g over de 'verstikkende vakbondsdiscipline'. Er heerste verdeeldheid over d e v r a a g 'Wat nu?'. 'Zijn we voorhoedebeweging of een organisatie voor dUe studenten?' Februari dit j a a r kwam er n a verschillende seminars over d e beste manier om d e studentenbelangen te behartigen een antwoord, alweer op e e n seminar: Merlijn moet "progressiefkritisch" zijn. En d e op het seminar ingestelde 'Idealengroep' concretiseerde dat enkele m a a n d e n later in: d e belangen v a n alle geschiedenisstudenten behartigen is ormiogelijk; "er is niet iets als e e n a l g e m e n e studentenmening". Het ei w a s gelegd. De invloed v a n deze duidelijkh e i d op het ledental is niet merkb a a r . Het blijft stabiel op 70 tot 80 v a n d e 300 geschiedenisstudenten. De jaarlijkse ledenwerfactie houdt het op peil. Merlijn is weer e e n gemêlleerde club, die d e studenten niet meer toeroept vanuit d e wereld, m a a r vanaf het eigen erf.

(Jan van der Veen)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen