Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 429

f£>\FJ^fFS

15 APRIL 1988 Prof. dr. J. Mydosh v a n d e rijksu­ niversiteit L eiden, e e n v a n d e sprekers op het symposium v a n vandaag, heeft een hectisch le­ ven. Hij volgt d e ontwikkelingen omtrent hoge temperatuur su­ pergeleiding op d e voet. De 'warmste' supergeleider tot nog toe is volgens Mydosh gevon­ den in een verbinding die is op­ gebouwd uit thallium, calcium, barium, koper e n zuurstof. Bij ­ 148 graden Celsius wordt deze verbinding weerstandloos. Dit 'record' werd bekend gemaakt tijdens een vijfdaagse bijeen­ komst in Interlaken waar twaalfhonderd fysici uit d e hele wereld bijeen kwamen. Alleen al het afgelopen j a a r zijn er zo'n veertig conferenties ge­ organiseerd e n vijfduizend pu­ blicaties verschenen over het fe­ nomeen 'warme' supergelei­ ding. Een boeiende m a a r ook een wat angstige ontwikkeling vindt proi. dr. R. Griessen, leider van de vakgroep Vaste Stoffysi­ ca a a n d e VU.

Wedren in supergeleiding duurt voort De onderzoeks­race naar nieuwe supergelei­ dende materialen zit in een niet te stuiten stroomversnelling. Ook aan de VU. Fysici sleu­ telen verwoed aan een nieuw apparaat waar­ mee dunne lagen supergeleidend materiaal ge­ maakt kunnen worden. Vandaag zal op een symposium van de natuurkunde­studentenver­ eniging AIK een tussenbalans worden opge­ maakt.

"Vroeger, h a h a vroeger, d e e d je een proef wel tien keer voor je er over publiceerde. Je probeer­ de dlles te begrijpen. Tijd speel­ de eigenlijk g e e n rol. De druk om te publiceren, w a s niet zo groot. Nu is tijd een ingrediënt van het spel geworden. Onder­ zoek heeft een business­karak­ ter gekregen. Vergelijk het met de compact disc: die moet je op het goede moment produceren, anders m a a k je g e e n kans."

De voorgestelde veranderingen zijn volgens het vorige week ge­ presenteerde rapport "Van re­ gelrecht n a a r doelgericht" no­ dig om in het universitaire on­ derwijs en onderzoek e e n flexi­ bel en veranderingsgericht per­ soneelsbeleid te kunnen voeren, dat de concurrentiekracht v a n het WO tegenover het bedrijfs­ leven herstelt. Daartoe moeten de universiteiten via hun vereni­ ging VSNU zelf met d e vakbon­ den onderhandelen over d e ar­ beidsvoorwaarden. Het 'keurslijf' v a n het a m b t e n a ­ renreglement, voor het WO toe­ gespitst in het rechtspositiere­ glement voor het wetenschap­ pelijk onderwijs (het RRWO), moet vervallen. De centraal door de ministers v a n binnen­ landse zaken en v a n onderwijs vastgestelde arbeidsvoorwaar­ den passen volgens d e nota niet bij een bedrijfsmatig georgani­ seerde universiteit. De overheid moet zich beperken tot het vast­ stellen van een budget, w a a r t e ­ gen door d e universiteiten be­ paalde taken worden verricht. Hoeveel mensen er voor dat geld worden aangetrokken, e n met welke salarissen, moet e e n zaak van d e universiteiten zijn, aldus de nota, die nu a a n aUe colleges v a n bestuur wordt voorgelegd. Het rapport heeft tot v e r b a a s d e reacties geleid bij d e vakbon­

dien hebben vele fysici d e su­ pergeleidingskoorts . Er zijn onmiskenbaar ook finan­ ciële belangen in het spel. Voor d e g e n e die een verbinding ont­ dekt die supergeleidend is bij kamertemperatuur ligt veel geld te wachten. Toch zullen d e meeste fysici zich d a a r niet door laten verleiden meent Griessen: "Als je te snel publiceert en het klopt niet, verlies je in e e n klap je reputatie. Het bereiken v a n d e kamertemperatuur is niet het belangrijkste. Wel belangrijk is dat er voor fysici een nieuwe wereld is o p e n g e g a a n . Tot nog toe werd steeds in d e verkeerde klasse v a n materialen gezocht om 'warme' supergeleiders te produceren."

Trots

Reputatie Nog steeds zijn duizenden fysici over de gehele wereld op zoek naar nieuwe keramische mate­ rialen die bij nog hogere tempe­ raturen d a n ­148 g r a d e n Cel­ sius supergeleidend worden, dat wil zeggen al hun electri­ sche weerstand verliezen en daardoor zonder warmte­ont­ wikkeling stroom kunnen gelei­ den. Het grote voordeel v a n 'warme' supergeleiders is dat ze m plaats v a n met het dure e n schaarse helium gekoeld kun­ nen worden met vloeibaar stik­ stof. Deze stof kost m a a r negen­ tig cent per liter e n is veel ge­ makkelijker te hanteren. Het verschijnsel supergeleiding werd ontdekt in 1911 door onze landgenoten Kamerlingh On­ nes en Holst, bij d e extreem l a g e temperatuur v a n ­269 g r a d e n

Diana Doornenbal

De vakgroep Vaste Stoffysica is d e trotse bezitter v a n e e n o p d a m p ­ a p p a r a a t v a n anderhalf miljoen gulden Foto Kees Keuch, AVCATU Celsius. Het is alweer ruim e e n jaar geleden dat Georg Bed­ norz en Alex Muller v a n het IBM­laboratorium in Zurich een nieuwe klasse keramische ma­ terialen ontdekten die superge­ leidend zijn bij ­243 g r a d e n Cel­

sius. Zij kregen daarvoor in 1987 d e Nobelprijs voor d e fysica. In februari vorig j a a r bereikte Chu met z'n onderzoeksgroep in Houston e e n 'warme' superge­ leider v a n ­181 g r a d e n Celsius. Een absoluut hoogtepunt. Sinds­

Dit jaar wordt er wereldwijd zo'n honderdvijftig miljoen gul­ den a a n onderzoek voor hoge temperatuur supergeleiding uit­ gegeven. Nederland besteedt tien miljoen e r a a n . De trots v a n d e VU­natuurkundigen is d e ul­ tra­hoog vacuüm opdampin­ staUatie die in d e kelder pronkt. Met dit a p p a r a a t kunnen dunne supergeleidende lagen ge­ maakt worden. Hiermee kunnen compactere chips worden ge­ bouwd of squids, e e n schake­ ling die buitengewoon zwakke magneetvelden kan meten, bij­ voorbeeld in het menselijk li­ chaam. De opdampinstallatie is inclu­ sief analyse­apparatuur goed voor anderhalf miljoen gulden. Ih juni is het a p p a r a a t start­ klaar. Verder zullen d e natuur­ kundigen v a n d e VU zich het komende j a a r buigen over het meten v a n kritische stromen. "Een supergeleider k a n niet wil­ lekeurig veel stroom dragen. Op een g e g e v e n moment laat zijn supergeleidende werking het afweten. Wij g a a n bekijken op welk moment onder verschillen­

de omstandigheden dat ge­ beurt." Het g a a t daarbij om stromen v a n één miljoen a m p è r e per vierkante centimeter die e e n su­ pergeleider kan verdragen. Dat is honderduizend keer zoveel als in een huis­tuin­en­keuken koperdraad is toegestaan. Hoe druk en fanatiek d e fysici ook zijn, begrijpen doen ze nog steeds niet veel v a n het feno­ meen 'warme' supergeleiding. Op het congres v a n v a n d a a g zal dr. Feiner v a n het Philipsla­ boratorium e e n poging w a g e n d e theoretische verklaring wèl te geven. Als hij d é oplossing zou a a n d r a g e n , staat d e zaal op z'n kop, want niemand ver­ wacht dat. "Het is nog e e n wir­ war. De activiteiten op theore­ tisch gebied moeten versterkt worden. Nederland staat op het theoretisch vlak niet zo sterk. Ons land heeft d e theoretische ontwikkeling niet meegemaakt. Wat dat betreft moeten we het vooral v a n d e Amerikanen heb­ ben," zegt Griessen die het sym­ posium a a n d e h a n d v a n enkele demonstraties zal inleiden.

Toepassingen De natuurkunde­studentenvere­ niging v a n d e VU is in Neder­ land d e eerste die een dergelijk symposium organiseert. Vorig j a a r zette AIK ook al een sym­ posium over supercomputers op poten. Sprekers zijn ondermeer dr. Veringa v a n het Engergie Centrum Nederland e n prof. Mooij v a n d e TU­Delft. Zij ver­ tellen over d e verwerking v a n het nieuwe keramische materi­ a a l en over d e ongekende mo­ gelijkheden v a n supergeleiden­ d e bouwstenen voor chips. Voorlopig laten toepassingen zoals in chips, generatoren, mo­ toren e n m a g n e t e n nog even op zich wachten. Fundamenteel onderzoek staat momenteel voorop. Griessen: "Alhoewel Nederland tien müjoen heeft gekregen moeten d e mensen niet ver­ wachten dat er over een j a a r al nieuwe chips zijn. Dat is techno­ logisch e n economisch niet h a a l b a a r . Je moet je voorstellen dat d e 'warme' supergeleider twee jaar geleden nog niet e e n s bestond. Nu kun je er tenminste over dromen! En dat is e e n ' enorm verschil."

Bonden v e r b a a s d over plan voor universitaire cao Een eigen CAO voor de universiteiten en ver­ lies van de ambtenarenstatus voor het perso­ neel, zij het met behoud van het ABP­pensioen. Deze ingrijpende wijziging van de rechtspositie van het universitaire personeel wordt bepleit door een werkgroep van de universiteiten. den, w a a r m e e over d e arbeids­ voorwaarden moet worden on­ derhandeld. AbvaKabo, CFO en het Ambtenarencentrum blij­ ken niet b e p a a l d enthousiast over het plan v a n d e samen­ werkende universiteiten. Volgens d e CFO (de CNV­bond voor ambtenaren) h e b b e n d e universiteiten zich d e afgelopen jaren drukker gemaakt over d e eigen autonomie d a n over e e n goed overleg met d e bonden. "Tot meer d a n oppervlakkige gesprekken is het nooit geko­ men". Volgens CFO­bestuurder A. Kool is d e verdeeldheid tussen de universiteiten voor d e bon­ den altijd aanleiding geweest om de onderhandelingen over arbeidsvoorwaarden recht­ streeks met minister Deelman te

voeren. "Wij praten nu e e n m a a l met wie het voor het zeggen heeft". De CFO betwijfelt d e bereid­ heid v a n d e universiteiten om zich achter de nota v a n d e werkgroep te stellen. De bond wü best over e e n universitaire CAO praten, mits d e VSNU d e bonden als gelijkwaardige ge­ sprekspartners erkent e n mits ook d e CAO niet dient als dek­ mantel voor slechtere arbeids­ voorwaarden. AbvaKabo­bestuurder J. Bar­ tels vindt d e g e d a c h t e n v a n d e werkgroep 'aantrekkelijk'. Hij is bereid over e e n universitaire CAO n a te denken, zoals d i e momenteel a l b e s t a a t voor het personeel a a n d e VU. M a a r ook Bartels wijst op d e g e r i n g e be­ t r o u w b a a r h e i d v a n d e VSNU.

Bert Bakker/UP "Wij willen natuurlijk met é é n o n d e r h a n d e l a a r werken, met é é n spitsspeler. Gezien d e a u t o n o m i e v a n alle colleges v a n b e s t u u r zal het veel tover­ kunst v e r g e n om d e VSNU a l s o n d e r h a n d e l a a r a a n te wij­ zen", vindt Bartels. O n d e r h a n d e l i n g e n met elke instelling voor hoger onderwijs afzonderlijk wijst Bartels a l s 'onwerkbaar' v a n d e h a n d . Evenmin acht hij het h a a l b a a r d a t er e e n c a o komt die zowel voor d e hoger onderwijsinstel­ lingen geldt, a l s voor onder­ zoeksinstituten e n a c a d e m i ­ s c h e ziekenhuizen. Minister D e e t m a n w e e s het door d e VSNU­werkgroep ge­ presenteerde arbeidsvoor­ w a a r d e n m o d e l n o g o n l a n g s af. Werd in het concept­Hoger on­ derwijs e n onderzoeksplan v a n Prinsjesdag 1987 e e n dergelijk model n o g a l s mogelijkheid ge­ noemd, in het recent versche­ n e n definitieve HOOP komt D e e t m a n tot d e conclusie d a t

Minister Deetman Foto Bram d e Hollander

behoud van de ambtenarensta­ t u s e n v a n e e n sterke over­ heidsinvloed op d e universitai­ re a r b e i d s v o o r w a a r d e n , ge­ w e n s t is. Bovendien wil Deet­ m a n in d e n i e u w e wet o p het hoger onderwijs e n weten­ schappelijk onderzoek (de WHW) d e a r b e i d s v o o r w a a r d e n v a n d e verschillende sectoren in het hoger onderwijs (WO, HBO, A c a d e m i s c h e ziekenhui­ zen) zo veel mogelijk harmoni­ seren. Ook dat s t a a t h a a k s o p d e door d e universiteiten be­ pleite differentiatie.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen