Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 72

11 SEPTEMBER 1987

]^\pJ^/F£

"Nadat ik acht j a a r geleden w a s binnengehaald om dit vak uit te oefenen, w a s ik vervolgens acht j a a r bezig duidelijk te m a k e n w a a r o m ik er überhaupt zat," zo vat Van Lieburg zelf de afgelopen periode a a n de VU samen. Het vak medische geschiedenis heeft a a n d e VU nooit e e n hoge status gehad. Van Lieburgs voorganger, d e grote prof.dr. G.A. Lindeboom, deed het vak er naast zijn hoogleraarsschap Interne Geneeskunde als hobby bij. Maar Van Lieburg w a s v a n mening dat de medische geschiedenis een apart vak waardig is. Arts is hij nooit geweest. Haalde in Rotterdam wel zijn doctoraal examen geneeskunde, liep wat co-schappen, m a a r wijdde zich verder uitsluitend a a n historisch onderzoek. "Ik w a s natuurlijk een mateloze schizofreen," zegt hij over zichzelf. "Met d e e n e hersenhelft w a s ik geconcentreerd bezig m e e n m a a g te turen, en met de a n d e r e uit te zoeken hoe dat vroeger allemaal in elkaar zat. Dat kon niet. Ik besloot me toen puur op d e historie te richten. Het alfadenken overheerste bij mij." Als student verdiende hij zijn kamerhuur door artikelen te schrijven voor diverse tijdschriften. In die tijd w a s het gebruikelijk boeken uit te geven in tijdschriftafleveringen. Zo leverde hij e e n a a n d e e l a a n d e serie 'De Eerste Wereldoorlog' door e e n hoofdstuk te schrijven over de militair-geneeskundige aspecten. Hij verdiepte zich in de effecten v a n het gebruik v a n gifg a s s e n en constateerde e e n a a n t a l specifiek in deze oorlog voorkomende medische a a n doeningen. "De eerste wereldoorlog w a s e e n typische loopgravenoorlog. Allerlei verschijnselen ontstond e n door het langdurig verblijf v a n soldaten in e e n vochtige kuil. De plastische chirurgie heeft zich vooral vanaf die tijd ontwikkeld, net als d e neurochirurgie. Verwondingen a a n het hoofd kwamen het meest voor." G e d u r e n d e het gesprek maakt Van Lieburg steeds a a n d e h a n d v a n voorbeelden duidelijk hoe d e ontwikkeling in het g e neeskundig handelen door d e e e u w e n h e e n verliep. Hij vertelt dat hij geregeld om advies wordt g e v r a a g d . "Toen e e n p a a r jaar geleden AIDS als probleem herkend werd, b e n ik g e v r a a g d eens e e n vergelijking te maken met de behandeling vroeger v a n syfiluspatiènten. Je ziet d a n dat e e n vergelijkbaar probleem in het verleden, nu weer op dezelfde manier wordt a a n g e p a k t . Onbekendheid met d e verwekker en met therapeutische maatregelen, leidt tot e e n stigmatisering v a n e e n b e p a a l d e bevolkingsgroep. Vroeger w a r e n het de prostituees, nu d e homofielen. Reacties v a n mensen blijken heel b a s a a l te zijn." Zijn colleges trekken veel beAdvertentie

DIKS

Autoverhuur b.v. Generaal Vetterstraat 55, (aan de Coentunnelweg). Tel. 178505 V. Ostadestraat 278, Amsterdam(Z). Telefoon: 623366. Filiaal: W. de Zwijgerlaan 101. Telefoon: 183767. 400 nieuwe luxe- en bestelwagens waaronder: : FORD - OPEL - RENAULT - BtVIW en: MERCEDES. NIEUWE MERCEDES VRACHTWAGENS tot 42m3 en 9 ton. (groot en klein rijbewijs) t e g e n inlevering v a n d e z e ' advertentie 1 0 % korting

E

De historische lagen van de geneeskunde Menig sherry-avondje van een medisch gezelschap mag hij opluisteren met een smeuïg historisch verhaal. Maar a a n de VU is zijn vak nog steeds niet echt erkend, al geniet hij een warme belangstelling van de zijde van studenten. Een gesprek met de uiterst produktieve hoogleraar medische geschiedenis van de VU, prof.dr. M.J. van Lieburg, over de relevantie van zijn vak. -«

Prof. dr. M.J. v a n Lieburg langstelling, ondanks d a t studenten er niet 'praktisch wat a a n hebben'. Is dat voor d e hed e n d a a g s e student d a n g e e n voorwaarde? Van Lieburg: "Ze denken wel praktisch, m a a r voelen het ook als e e n lacune dat ze met dit soort aspecten v a n d e geneeskunde te weinig geconfronteerd worden. Ik sta altijd voor volle zalen. Terwijl er bij klinische colleges soms niet meer d a n tien a vijftien mensen zitten. Maar ik moet het niet overdrijven. Studenten komen hier om dokter te worden. Dit is een toegift. Zonder dit vak g a je niet mank je praktijk in. Het g a a t erom h e n inzicht te geven in de grondproblemen. Ze moeten weten dat d e kanjers v a n w a a r h e d e n die nu bestaan, er vroeger ook waren, en ook weer werden verworpen. Alle problemen hebben e e n geschiedenis." En vervolgt hij: "ledere student die bij mij goed college heeft gevolgd, weet dat alle klieren wel ergens in de zeventiende eeuw ontdekt zijn. Dat vind ik belangrijk. Klieren? Typisch zeventiende eeuw, want toen legden ze touwtjes." Touwtjes? "Ja, d e ligging v a n o r g a n e n werd in die tijd uitgeplozen. De eerste de beste hond werd v a n straat g e h a a l d en o p e n g e s n e d e n n a dat z'n strot w a s verwijderd tegen het blaffen. Om e e n bep a a l d e klier werd e e n touwtje

Foto AVC/VU

Ally Smid g e s p a n n e n en hond werd weer dichtgenaaid. Een week later w a s d e klier opgezet. Nou, zo zwelde d e e n e klier sneller d a n d e a n d e r e en werden ze b e noemd." Van Lieburg werkt op dit moment a a n e e n inventarisatie v a n aUe medisch geschoolden uit d e vorige eeuw. Met behulp v a n d e computer moet er uiteindelijk e e n systematisch bestand beschikbaar komen. De negentiende eeuw is volgens Van Lieburg de e e u w v a n d e geboorte v a n de Nederlandse medicus: "AUe problemen v a n nu zijn uit die periode afkomstig, of het nou om d e organisatie v a n het artsenwezen g a a t of d e professionalisering." "Waar ik bijvoorbeeld al achter b e n gekomen is w a a r o m er in Nederland e e n tandheelkundige subfaculteit bestaat, apart v a n d e faculteit geneeskunde. Wat bleek namelijk in 1865: Thorbecke durfde d e tandartsen niet in e e n medische faculteit onder te brengen, omdat het een joodse groep w a s met e e n eigen autoriteit die h a a r beroep te allen tijde onder eigen b e heer wilde houden. Uit e e n stamboom die ik h e b gemaakt k a n je zien dat 60 procent v a n

d e tandartsen uit die tijd tot e e n en dezelfde familie behoorde. In 1878, toen het hoger onderwijs geregeld moest worden, w a s het weer e e n probleem. Toen is er voor e e n a p a r t e faculteit gekozen. Die joodse groep is uiteindelijk door e e n nieuwe lichting verdrongen. Het w a s ook g e e n wonder d a t het veelal joden w a r e n want d e meeste goudsmeden w a r e n immers jood. Prothesebouwers dus. De Jodenbreestraat w a s vroeger ook d e straat v a n d e tandmeesters." Zijn religieuze opvattingen scheidt Van Lieburg heel strict v a n zijn wetenschappelijk werk en hij k a n zich enorm verbazen over iets als e e n gereformeerde geneeskunst w a a r A b r a h a m Kuyper vroeger in geloofde. Hij is afkomstig uit d e Gereformeerde Gemeente, m a a r is nu lid v a n d e Nederlands Hervormde Kerk. Gaf enkele jaren les op d e Evangelische Hogeschool, m a a r keerde zich af v a n het idee e e n nieuwe fundamentalistische evangelische universiteit op te richten. Wel vindt hij dat er a a n d e VU ruimte moet zijn voor discussies tussen mensen met verschillende levensovertuigingen. Binnenkort verschijnt er v a n zijn h a n d e e n boek over Kuyper e n Lucas Lindeboom (de grootva-

der v a n prof.dr. G.A. Lindeboom). "Uit d e geschiedenis moet je leren d a t je g e e n eigen medische w e t e n s c h a p kunt ontwikkelen. Kuyper dacht v a n wel en zo'n soortgelijk streven zie je nu bij d e evangekschen. Ik h e b artikelen over d e gereformeerd e tumortheorie. Ongelofelijk! Lucas Lindeboom vond echter dat d e medische faculteit v a n d e VU tot uitdrukking moest komen m de vorming v a n d e medicus en in het betoon v a n b a r m h a r tigheid in het ziekenhuis dat zij runt. D a a r k a n ik m e in vinden." Van Lieburg heeft e e n zwak voor Kuypers emotionele kanten. "Het w a s e e n hele gevoelig e m a n . Juist op persoonlijke momenten liet hij zich v a a k uit over geneeskundige zaken. Bij d e dood v a n zijn zoontje bijvoorbeeld. Zijn opvattingen over het diakonessenwezen h e b b e n ook rechtstreeks te m a ken met d e toekomst v a n zijn vier dochters. Ze mochten g e e n diakones worden, want d a n moesten ze e e n pij a a n en d a t w a s Rooms. Het w c s typisch iets voor Kuyper om zich overal m e e te bemoeien. Wetenschappelijk blijft hij d a a r o m oppervlakkig. Hij wist onvoldoende om ergens diep op in te gaan." Ook met Huygens heeft Van Lieburg zich oiïlangs n o g beziggehouden. Met zijn oogziekte bijvoorbeeld. Huygens w a s e e n v a n d e eerste Nederlanders met e e n bril. Voor dit soort specifieke medische a a n d o e n i n g e n richt Van Lieburg zich te allen tijde tot deskundigen. "Voor alles g a ik n a a r d e specialist. Met d e b e kende verloskundige Kloosterm a n h e b ik m e g e b o g e n over d e doodsoorzaak v a n Huygens' vrouw. Overleed ze nou echt aan kraamvrouwenkoorts? Huygens schreef dat ze op e e n nacht gillend wakker werd. Door zijn enorme deskundigheid en ervaring ziet Kloosterm a n d a n al snel dat het e e n geval v a n trombotlebitische pyaemie moet zijn geweest. Een trombose v a n a d e r s in het bekken, wat ook die acute reaktie verklaart." Veel informatie haalt Van Lieburg uit notariële archieven. "Praat je over d e ontdekking v a n d e narcose d a n moet je het niet over 1846 hebben, toen werd het namelijk in Amerika ontdekt. Dat wil n o g niet zeggen dat Jan met d e pet in d e Kromme Elleboogsteeg in Amsterdam vanaf die tijd narcose toepaste! Maar d a t idee leeft. In 1628 werd d e bloedsomloop ontdekt, m a a r Van der Straaten, d e lijfarts v a n Huygens wilde er zelfs in 1688 n o g niet a a n . In feite speelt d a t ook nu nog. Er zijn tegenwoordig toch ook huisartsen die vijftig j a a r lang e e n praktijk hebben, m a a r g e e n boek meer h e b b e n ingekeken. Neem die psychiater Hardenberg die j a r e n l a n g kilo's Rohypnol voorschreef. Dat is toch e e n historisch probleem? Het zijn historische l a g e n in onze s a menleving w a a r je zicht op moet krijgen." Door die relevantie duidelijk te maken, probeert hij steeds zijn vak te verkopen. Bijvoorbeeld door e e n medisch gezelschap met a a n h a n g met zijn smeuïge verhalen te vermaken. Een beetje bitter vindt hij het wel: "Het hele j a a r door zijn ze bezig met de meest ingewikkelde m e dische gevallen, e n ik word er bij g e h a a l d om d e geschiedenis met wat plaatjes te showen. Ach, echt erg vind ik het niet. Om e e n goed sherryverhaal te kunnen houden, moet je veel onderzoek g e d a a n hebben. Met die g e d a c h t e troost ik m e m a a r . Het zij zo, d a t d o e n w e gewoon."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen