Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 185

fDVpJJ^pS

13 NOVEMBER 1987

Journalistieke ethiek onder de loep Evers, docent ethiek a a n d e Academie voor d e Journalistiek in Tüburg, heeft in z'n proef­ schrift alle tweehonderdentwin­ tig uitspraken v a n 1960 tot 1985 v a n d e R a a d voor d e Journalis­ tiek ethisch onder d e loep geno­ men. A a n d e h a n d d a a r v a n vraagt hij zich af of e e n a a n t a l regels v a n a l g e m e n e r e a a r d kunnen worden afgeleid, bij­ voorbeeld over privacybescher­ ming in d e media of het toepas­ sen v a n hoor e n wederhoor. "Kunnen deze regels dienen als bouwstenen voor e e n g e d r a g s ­ code voor journalisten?", v r a a g t hij zich af in het slothoofdstuk. De docent hoopt dat z'n proef­ schrift vooral in h a n d e n komt v a n het publiek, in h a n d e n v a n mensen die niet in d e journalis­ tiek werken. "Met door d e be­ roepsgroep zelf geformuleerde regels achter d e hand, kunnen mensen beter oordelen over het handelen van journalisten. Want het publiek is niet g e w e n d om te g a a n met journalisten. Het dringt bijvoorbeeld niet al­ tijd tot h e n door dat elk woord wat ze tijdens e e n interview uit­ spreken, op papier k a n komen. En m a g iemand je zomaar e e n microfoon voorhouden, v r a g e n stellen e n het publiceren?, zoiets zou iedereen moeten weten," vindt Evers. Maar m'n proef­ schrift is natuurlijk ook e e n goe­ d e handleiding voor journalis­ ten, voor journalisten in oplei­ ding, voor m e n s e n v a n d e R a a d voor d e Journalistiek en hopen­ lijk voor juristen die zich nogal e e n s met mediazaken bezig­ houden." Bescherming v a n d e privacy, hoor e n wederhoor, weerwoord.

De studie v a n Hühorst is e e n sociaal­ethische bezinning op een a a n t a l toekomstige techni­ sche ontwikkelingen met d e be­ doeling d e politieke besluitvor­ ming 'verder te helpen'. De les­ sen ethiek v a n zijn leermeester prof.dr. H.M. Kuiterthrengi hij in d e praktijk in vier case­studies over radio­actief afval, grond­ stoffenverbruik, bevolkingsaan­ tal e n medisch ingrijpen in d e menselijke voortplanting e n er­ felijkheid. Nieuw bij Hilhorst is dat hij met mensen in e e n zeer verre toe­ komst rekening houdt. Het g a a t h e m om lange­termijn effecten v a n d e politieke besluiten v a n onze generatie, e n d a a r o v e r g a a t hij alvast 'een gesprek met toekomstige generaties a a n ' . Na zo'n 'gesprek' , bijvoorbeeld over kernenergiegebruik, con­ cludeert hij dat dit moeilijk te Advertentie

HET BORDEELBESLUIT BIJ de tn\ocrmg ^a^ het 'Bordceltie^luit^ seksclub­ en bordeelhouders over hun \ak en de toekomst. 'CAO's \oor hoeren — dat kan met*. Ds Bevers Naude o\er het ANC en wat een vrijlating \an Mandela zou betekenen. Fn­ "Voor veel mensen van mtjn generatie ben ik een verrader en dat zal ik blijven Ze vergeven me nooit. I k ben doorgelopen toen alle anderen bleven staan ' Oudere politiemannen over hun werk. Het 'balen als stekkers' van deze regering. Onthullend: een I taliaanse illcg­^le kok over het werken in I taliaanse restaurants in Nederland. Gesprek met Jacques Delors, de toekomst van Europa Film* een ontmoeting met Marcello Mastroianni Pianist Paul Wittgenstein

HET EINDE VAN DE WAO In de kicurenbijlage: een opzienbarend 'dossier". Hoe valt te begrijpen dat na een hernia­ operatie de een een volledige uitkering krijgt en de ander na eenzelfde operatic maar een kwart.' Vanaf 1 januari j t. worden alle W \()­ers opnieuw AFGESCHAT I n \ N de nieuwt werkelijkheid­ het einde van de WAO. VN's Boekenbijlage: het intellectuelen­nummer.

Lees naast UW krant Vrij Nederland e>i^i.««t.we­3«iiA.jiit

, tiï.A­cii^ *­

Foto's, vertrouwelijke informatie, ingezonden brieven, privacy, verdachten, hoe moet een journalist daarmee omgaan? Welke journalis­ tiek kan ethisch wel en niet door de beugel? Die vragen stelt HJ. Evers in het proefschrift Journa­ listiek en Ethiek waarop hij gisteren is gepro­ moveerd.

Diana Doornenbal gefotografeerd in het kader v a n een reportage over het gebruik v a n zonnebrandolie. De volgen­ d e d a g deelden d e d a m e s Nieu­ we Revu mee, dat ze d e g e g e ­ ven toestemming wilden intrek­ ken. De redactie zegde per brief toe het interview niet te zuUen afdrukken. Nieuwe Revu publi­ ceerde d e foto's later wél, met de namen van de dames. N a a r het oordeel v a n d e R a a d mochten d e d a m e s uit d e brief terecht concluderen, dat ook d e foto's niet zouden worden gepu­ bliceerd. De R a a d vond het on­ a a n v a a r d b a a r , dat het b l a d d e foto's toch e n bovendien zo op­ vallend h a d geplaatst."

Tekening

Promovendus H.J. Evers: "Gedragscode voor journalisten, w a a r d e ­ vol voor lezerspubliek Foto Michel Claus, AVCAm rectificatie, beledigende publi­ caties, het niet n a k o m e n v a n af­ spraken e n tendentieuze be­ richtgeving zijn enkele klacht­ soorten w a a r Evers n a d e r op in gaat. Over het niet n a k o m e n v a n af­

spraken, weet hij e e n smeuïg voorbeeld te noemen uit 1981. Het 5 i n g hier om e e n uitspraak v a n d e R a a d tegen Nieuwe Revu. "Twee d a m e s , die op het strand topless l a g e n te zonne­ b a d e n , w e r d e n geïnterviewd e n

Met e e n a n d e r e uitspraak v a n d e R a a d in datzelfde j a a r tegen d e Telegraaf kon Evers zich moeilijker verenigen. Het w a s e e n klacht over het publiceren v a n d e tekening v a n e e n ver­ dachte in e e n rechtbankver­ slag. De R a a d w e e s d e klacht af omdat het e e n in d e Nederland­ se journalistiek a a n v a a r d e ge­ woonte is zo'n, v a a k goedgelij­ kende, tekening te publiceren. Evers: "Dat h a d niet mogen g e ­ beuren. Een klacht ongegrond verklaren omdat het e e n a a n ­ v a a r d e gewoonte is. De R a a d moet niet alleen d e tendenzen in d e maatschapij achtervolgen. Ze moet kijken of b e p a a l d h a n ­ delen a a n v a a r d b a a r is." "Vooral in d e beginjaren is ze niet altijd even consequent ge­ weest. Als je e e n uitspraak over

'Geef toekomstige generatie stem' "Goede besluitvorming kan alleen plaatsvin­ den, wanneer toekomstige mensen een eigen vertegenwoordigende stem krijgen." Dat be­ toogt ingenieur en studentenpredikant te Delft ds.ir. M.T. Hilhorst (36). Vanmiddag hoopt hij a a n de VU te promoveren in de godgeleerdheid op een ethische verhandeling over onze verant­ woordelijkheid voor toekomstige generaties. rechtvaardigen is. Kernafval in d e vorm v a n straling, is v a n zeer l a n g e duur, o n o m k e e r b a a r en cummulatief: het k a n niet worden 'verwerkt' w a a r d o o r het zich ophoopt. "Je moet behoor­ lijk sjoemelen met d e b e l a n g e n v a n toekomstige m e n s e n wü je dat probleem gladstrijken", meent d e ethicus. "Je moet d a n gebruik m a k e n v a n pure crisi­ sargumenten zoals: d a n g a a t morgen het licht uit of d a n val­ len morgen d e Russen binnen. Moral nukes noem ik ze; 'morele kernwapenargumenten'." Hilhorst: "I k weet over d e toe­ komst niet zo veel, m a a r ik weet wel dat het bij radio­actief afval g a a t om duizenden generaties. Mijn argument is dat als je kern­ afval produceert e n vervolgens dumpt, je e e n directe relatie a a n g a a t met duizenden toe­ komstige generaties. Wij kiez en voor die relatie. Dat betekent dat ook op die tijdschaal onze morele verantwoordelijkheid moet worden onderzocht. Op dit terrein kun je i n d e r d a a d praten over voor mijn part tiendui z end generaties. Dat is e e n grijpbaar begrip." In zijn verhandeling bedient Hil­ horst zich v a n e e n 'eenvoudig ethisch instrumentarium', n a m e ­ lijk het uitgangspunt dat ieder mens evenveel w a a r d is. Hij re­ kent d a a r o n d e r zowel d e huidi­

M. T. Hilhorst g e als toekomstige mensen, e n hun b e l a n g e n beschouwt hij als 'gelijktijdig bestaand'. De on­ vermijdelijke consequentie is d a n dat toekomstige mensen evenveel rechten h e b b e n als wij. Hühorst g a a t er niet bij voorbaat v a n uit dat wij 'voor­ r a n g m o g e n nemen', bijvoor­ beeld door zelf v a n d e voorde­ len v a n kernenergie te genieten e n het probleem v a n het kernaf­ val a a n d e toekomst over te la­ ten. Ook ziet hij niet in w a a r o m d e b e l a n g e n v a n nabije g e n e ­ raties z w a a r d e r moeten w e g e n

Gerard van Schaik dan de belangen van mensen die tweehonderd generaties la­ ter leven.

Verkrotting Evenzeer met het oog op het b e l a n g v a n toekomstige g e n e ­ raties waarschuwt Hilhorst nu al voor d e 'verkrotting' v a n onze genen. Door d e huidige gezond­ heidszorg blijven m e n s e n met erfelijke afwijkingen in leven die a n d e r s zouden sterven, w a a r d o o r het a a n t a l m e n s e n dat d r a g e r is v a n zo'n afwijking, toeneemt. Als genetische mani­ piüatie mogelijk zou worden, kunnen niet aUeen d e sympto­ m e n v a n erfelijke ziektes bestrij­ den worden, m a a r ook d e oor­ zaken w e g g e n o m e n worden. Om d e b e l a n g e n v a n toekomsti­ g e generaties te waarborgen, moeten zij e e n eigen vertegen­ woordigende stem krijgen, be­ toogt Hilhorst. Dat k a n door e e n t w e e d e kamercommissie, e e n a p a r t e vertegenwoordiger v a n toekomstige b e l a n g e n in elke politieke partij, of e e n ombuds­ m a n voor het leven benoemd. Net als het 'gesprek met toekom­ stige generaties' blijkt ook die 'vertegenwoordigende stem' meer e e n stijlfiguur te zijn, d a n e e n letterlijk op te vatten voor­ stel. Het g a a t Hilhorst erom poli­ tieke besluiten te n e m e n inge­ g e v e n door e e n geweten dat zo­ wel huidige als toekomstige be­ l a n g e n meerekent. Voortdurend v r a a g t Hilhorst vraagt zich af: zouden toekom­ stige generaties reden h e b b e n om bij ons e e n klacht in te die­ nen over hun situatie, als wij die situatie veroorzaakt h e b b e n ?

e e n soortgelijke klacht uit 1972 e n uit 1975 vergelijkt, verschil­ len ze nogal eens. Maar geluk­ kig wordt ze steeds kritischer te­ genover zichzelf. Ze staat n a ­ tuurlijk ook meer in d e schijn­ werpers!"

Vrijheid A a n het eind v a n het proef­ schrift kunnen d e lezers kennis nemen van een gedragscode voor journalisten. Want volgens Evers heeft d e R a a d in zijn uit­ spraken e e n zodanig journalis­ tiek­ethisch normbestel gele­ verd, dat daaruit concrete re­ gels voor verantwoorde journa­ listiek konden worden afgeleid. De promovendus pleit vooral voor e e n g e d r a g s c o d e voor al­ les wat er gebeurt tijdens d e o m g a n g met d e informant vóór­ dat hij in z'n pen klimt. "Op school merk ik dat studenten in die fase d e fout i n g a a n . Ze ko­ m e n g e m a a k t e afspraken niet n a of h e b b e n weinig respect voor d e privacy v a n hun infor­ manten. Daardoor krijg je snel ingezonden brieven, zaken die niet nodig zijn." 'Uit het feit, dat in kringen v a n journalisten het opstellen v a n zo'n g e d r a g s c o d e wordt door hen gezien als aantasting v a n d e journalistieke vrijheid, blijkt e e n gebrek a a n inzicht in d e verschillen tussen ethiek e n recht.' Naast het argument dat zo'n code v a n grote betekenis is voor ondermeer het publiek, verdedigt Evers zich met deze stelling tegen die journalisten wiens haren, alleen al bij het horen v a n het woord ' g e d r a g s ­ code', te berge zullen rijzen.

In het geval v a n kernafval luidt het antwoord ja. Bij het (wereld­ )bevolkingsaantal denkt hij dat toekomstige generaties w a a r ­ schijnlijk eerder zullen klagen over een groot a a n t a l mensen, d a n over een gering a a n t a l . En genetische manipulatie ziet Hü­ horst eerder als e e n plicht d a n als e e n g e v a a r . Zijn promotor professor Kuitert is zeer ingenomen met het werk v a n zijn pupil: "Een énig proef­ schrift is het. Het a a r d i g e v a n Hilhorst is dat hij g e e n techneut is met oogkleppen voor, m a a r tegelijk ook g e e n anti­techneut. Hij weet precies hoe zijn coUe­ ga­technici in Delft a a n het werk zijn: heel eerlijk, heel op­ recht, m a a r v a a k toch met e e n bord voor d e kop. Zijn doel is dat bord te verwijderen." Om d e Delftenaren te bereiken heeft Hilhorst voor e e n zeer toegan­ kelijk proefschrift gezorgd, dat geheel zonder vreemde­woor­ denboek geconsumeerd k a n worden. Het denkkader v a n het proef­ schrift is consequent die belan­ g e n v a n toekomstige g e n e r a ­ ties. Zo zegt Hilhorst dat d e mo­ gelijkheid om vooraf het ge­ slacht v a n kinderen te b e p a l e n als e e n groot goed k a n worden beschouwd. Hij ziet er althans g e e n enkel k w a a d in. Hij noemt dit zelfs e e n mogelijke voordeel v a n geslachtsselectie in d e Der­ d e Wereld. I n sommige gebie­ den zou het e e n rem op d e be­ volkingsgroei zijn als het eerste kind in e e n gezin e e n zoon is. En: Mocht d e numerieke ver­ houding tussen d e geslachten in g e v a a r komen, d a n kan d e overheid altijd nog bijsturen door g o e d e voorlichting, even­ tueel e e n belastingvoordeel voor het verwekken v a n kinde­ ren v a n e e n minder populair ge­ slacht, en desnoods kunnen art­ sen wachtlijsten a a n l e g g e n .

i

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen