Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 502

fiD\FJ^/fiS

20 MEI 1988

Prof. V a n Z a n d e n : K a b i n e t L u b b e r s lijkt o p zelfde v e r k e e r d e w e g

Politiek Colijn was toch rem op herstel economie Het is tóch het conservatieve beleid van de ka­ binetten Colijn gew^eest waardoor het met het economisch herstel in ons land na de beurs­ krach van '29, in tegenstelling tot buurlanden, maar slecht vlotte. En niet, zoals de heersende opvatting wil, de economische structuur: Neder­ land als 'relatief agrarisch, klein en open land'. Dat betoogde prof.dr.J.L. van Zanden (economi­ sche en sociale geschiedenis VU) woensdag in zijn inaugurele rede. Volgens hem lijkt het be­ leid Lubbers sprekend op dat van Colijn... Tijdgenoten, topeconomen als Tinbergen en Keesing h a d d e n het al gezegd: vooral het tot 1936 stugge vasthouden door Colijn a a n de gouden stan­ d a a r d (vaste g o u d w a a r d e om te grote schommelingen in d e wis­ selkoersen tegen te g a a n ) stond economisch herstel in d e w e g n a de mondiale ineenstorting in '29. Voor het eenzijdige, alleen op bezuinigingen gerichte en experimentloze begrotingsbe­ leid v a n zijn kabinetten gold hetzelfde. Sinds d e jaren zeventig denken veel historici er anders over. Dat kwam door d e visie v a n d e eco­ nomisch­historicus P.W. Klein die het trage herstel weet a a n de economische structuur v a n ons land. Wat Colijn d e e d w a s goed g e d a a n . Vorig j a a r sep­ tember deed het Centraal Bu­ reau voor d e Statistiek er e e n schepje bovenop. In e e n rap­ port over het interbellum werd zelfs het uiteindelijk loslaten v a n de gouden s t a n d a a r d in 1936 als een fout bestempeld. Daardoor zou d e Nederlandse economie in 1938 in e e n nieuwe crisis zijn terecht gekomen. Co­ lijn h a d het goed g e d a a n , m a a r hij h a d het nóg beter kunnen doen door niets te doen.

Tekorten op onderwijs Vervolg van pag. 1 Tegen deze compensatieregel, globaal al opgenomen in het re­ geeraccoord, fulmineerde Deet­ m a n in een recent v r a a g g e ­ sprek met het d a g b l a d Trouw. In Den H a a g wordt echter ver­ wacht dat Deetmans krachtige uitlatingen in dit interview voor­ al zijn ingegeven door d e strijd over d e in augustus op te stellen begroting 1989. Dan moet Deet­ m a n de gehele overschrijding op de beurzen, momenteel bere­ kend op 500 miljoen, voor zijn rekening nemen. Dat werd be­ gin april besloten tijdens het ka­ binetsberaad over d e zogehe­

Advertenties voor Ad Valvas opgeven bij Bureau

Van Vliet Postbus 20, 2040 AA Zandvoort Tel 0 2 5 0 7 ­ 1 4 7 4 5

ü

Prof. Van Zanden bestrijdt dit. Op grofid v a n nauwkeuriger analyses v a n d e invloed v a n het overheidsbeleid v a n toen concludeert hij dat dit n a 1932 een negatief effect, h a d . De handhaving v a n d e gouden s t a n d a a r d met n a m e bleek ui­ terst nadelig voor d e ontwikke­ ling v a n d e uitvoer en het prijs­ niveau. Van Zanden vond e e n bevestiging in e e n vergelijking met elf a n d e r e westeuropese landen. België, Frankrijk e n Zwitserland, die hetzelfde be­ leid voerden, ontwikkelden zich veel ongunstiger d a n d e landen die d e gouden s t a n d a a r d al in 1931 loslieten. Bovendien blijkt er, aldus Van Zanden, g e e n duidelijk v e r b a n d te b e s t a a n tussen d e economi­ sche structuur e n d e economi­ sche ontwikkeling in d e jaren dertig. Nederland w a s g e e n "ty­ pische kleine economie". "De economische structuur werd juist gekenmerkt door e e n op­ vallende veelzijdigheid: e e n krachtige industrie in opkomst, een omvangrijk koloniaal bezit dat grote baten opleverde, e e n traditioneel sterke dienstensec­ tor en e e n zeer productieve landbouw g a v e n Nederland haast d e allure v a n e e n grote

ten kaderbrief over d e rijksbe­ groting voor 1989. Een belangrijk middel d a a r t o e is d e invoering v a n d e OV­jaar­ kaart voor alle studenten, w a a r ­ mee d e onderwijsminister 225 miljoen bespaart. Naast enkele kleinere besparingen op d e beurzen voor MBO­scholieren en uit fraudebestrijding wil Deetman 200 miljoen vinden door wijzigingen in d e aanvul­ lende financiering. De plannen daarvoor verwacht Deetman 'voor of omstreeks 1 juni' n a a r d e Tweede Kamer te kunnen sturen. Naast die op d e studiefi­ nanciering moeten in 1989 ook nog kleinere overschrijdingen tot in totaal 170 min. door Deet­ m a n worden goedgemaakt. Dit jaar m a g hij die nog wegstre­ pen tegen enkele meevallers, in 1989 niet meer.

Kandidaten OWP Bij d e kandidaten op d e lijst v a n het Onafhankelijk Wetenschap­ pelijk Personeel in Ad Valvas van 6 mei j.1. is onvermeld ge­ bleven nr. 6 prof. dr. G. Somsen (55), hoogleraar fysische che­ mie bij d e faculteit scheikunde. Bestuurlijke functies die hij ver­ vulde zijn o.a. d e c a a n \ a n d e (sub)faculteit scheikunde, de­ c a a n v a n de faculteit wiskunde en natuurwetenschappen en conrector a a n de VU.

Jan van der Veen economie." Ons land stak w a t dat betreft zeer gunstig af bij een vergelijkbaar klein land als Denemarken. Dat kwam­echter vrijwel zonder kleerscheuren door d e depressie heen, m e d e doordat d e gouden s t a n d a a r d d a a r al in 1931 a a n d e kant w a s gezet, aldus Van Zanden.

Parallel Een parallel met d e situatie v a n nu dringt zich volgens hem op. Ter verontschuldiging voor het beleid Colijn is a a n g e v o e r d d a t er g e e n concrete aanleiding w a s om d e gouden s t a n d a a r d los te laten. De positie v a n d e gulden bleef vrijwel onomstre­ den sterk, m a a r ons land werd er d e g e v a n g e n e m e e v a n zijn zeer ruime goudreserves, slachtoffer v a n zijn imago v a n soliditeit e n economisch conser­ vatisme. "Het heeft er alle schijn v a n dat w e ook nu weer d e g e ­ v a n g e n e zijn v a n d e g a v e gul­ den," aldus Van Zanden. "Ook in d e jaren tachtig, waarin de stijging v a n d e loonkosten in ons land sterk achterblijft bij die in het buitenland, wordt d e in­ ternationale concurrentiepositie v a n het Nederlandse bedrijfsle­ ven in de eerste plaats bedreigd door de voortdurende apprecia­ tie v a n d e gulden. Zeker nu hier g e e n inflatieremmende werking meer v a n uit k a n g a a n , gezien d e deflatoire tendensen op d e wereldmarkt." Met ironie voeg­ d e hij e r a a n toe: "Een belangrijk verschil met d e jaren dertig is overigens dat er nu zelfs g e e n openbare discussie is over dit beleid." Waarom kreeg d e hypothese v a n BQein in 1971 d a n zoveel

De toenmalige minister­president dr. H. Colijn tijdens e e n debat in d e Eerste Kamer in d e jaren dertig. steun? Volgens prof. Van Zan­ den is e e n voor d e h a n d liggen­ de verklaring d a t het optimisme v a n het Keynesiaanse denken dat doorklorïk in d e betogen v a n Tinbergen en Keesing in d e ja­ ren zeventig ongegrond bleek te zijn. Toen het economisch be­ leid er in 1973 niet in s l a a g d e d e crisis te keren, veronderstelde men dat dit ook in d e jaren der­ tig g e e n soelaas zou h e b b e n ge­ boden. Volgens d e hoogleraar k a n het ook ­ en meer waarschijnlijk ­ liggen a a n d e veranderingen die het vak economische g e ­ schiedenis sinds d e jaren vijftig onderging: e e n explicieter ge­ bruik v a n economische theo­ rieën en e e n toenemend accent op kwantitatief onderzoek, m a a r e e n uit het beeld verdwij­

Kennistransfer Vervolg van pag. 1 het sterke a a n b o d v a n facultei­ ten daarin worden opgeslagen voor potentiële kennisafnemers. Het d a t a b e s t a n d zal berusten bij het nieuwe Centrum voor Ex­ terne Dienstverlening (CED), waarin het transferpunt (be­ drijfsleven, m.n. midden­ e n kleinbedrijf), d e centrale weten­ schapswinkel (niet­koopkrachti­ ge organisaties) en het centrum voor toegepaste wetenschap­ pen (grote industrie) worden sa­ mengevoegd. Daar kunnen d e faculteiten en onderzoeksgroe­ pen d a n terecht. Het centrum, dat volgens d e plannen per 1 september a a n ­ s t a a n d e v a n start g a a t met als vermoedelijke directeur het af­ tredende CvB­lid drs.J. W.B. van Overhagen (47), zal concrete ondersteuning bieden bij het opzetten v a n projecten, d e be­ oordeling ervan en d e begelei­ ding bij d e uitvoering. Na d e aanloopfase zullen d e projecten in de normale facultaire struc­ tuur worden opgenomen. De fa­ culteiten houden zo e e n goed overzicht v a n hun derde geld­ stroom­activiteiten. Het CED zal e e n netwerk v a n contactpersonen uit de facultei­ ten opbouwen om e e n zo opti­ maal mogelijke informatievoor­

ziening v a n binnenuit te realise­ ren. D a a r n a a s t zal het centrum a a n regelmatige marktverken­ ning doen en relaties met op­ drachtgevers trachten a a n te knopen en te verbeteren. Bij het CED zuUen circa zes mensen werken. O m d a t d e juridische vormen w a a r i n d e r d e geldstroom­pro­ jecten zijn o n d e r g e b r a c h t per faculteit n o g a l verschillen is r e e d s e e n 'paraplustichting' in het leven geroepen: d e stich­ ting centrum voor t o e g e p a s t e w e t e n s c h a p p e n . Het streven is om d e a l b e s t a a n d e juridische o r g a n i s a t i e v o r m e n daarbij on­ der te b r e n g e n .

Advertentie

IK...7JA!!

nen v a n het niet­economische, d e politieke dimensie. Dat laat­ ste is vermoedelijk e e n onbe­ doeld bij­effect, aldus Van Zan­ den, m a a r d e betekenis van de economische politiek dreigt zo niet slechts onderschat, maar zelfs geëlimineerd te worden. Een oplossing voor het dilemma hoeft hij als wetenschapper na­ tuurlijk niet te geven, m a a r wel wees hij in zijn rede op d e hoge prijs die er misschien, net als toen, voor moet worden be­ taald. De ironie v a n geschiede­ nis wilde dat d e landen die in 1931 in zekere zin bankroet gin­ gen, d a a r op d e n duur wel bij voeren, terwijl d e conservatieve goudblok­landen in d e econo­ mische n e e r g a n g bleven han­ gen. "De eersten werden zo de laatsten," zei Van Zanden met een bijbels citaat.

CX)LOFON Redactw­adres: De Boelelaan 1105 of postbus 7161, 1007 MC Amsterdam, tel 020 ­ 548 4330; b.g.g. 548 6930, 548 4325, 548 4397. Redactiekamers: OD­Ol e n OD­09, Hoofdgebouw VU. Redactie: J an v a n der Veen (hoofdredac­ teur), Wim Crezee, Gerard v a n Schalk, Marianne Creutzberg (redactie­assisten­ te). Medewerkers: Koos Neuvel, Ally Smid, Diana Doornenbal, Henk Vlaming, Han­ ne Obbink, Geeja Oldenbeuvmg. Fotografen: Peter Wolters, Kees Keuch, Michel Claus (allen Audio Visueel Cen­ tnmi VU), Bram d e Hollander. Tekenaars: Momca de Wit, Frenk Dries­ sen Ontwerp lay­out: Frans Rodermans Universitaire Pers: Ad Valvas werkt met a n d e r e universiteits­ e n hogeschoolbla­ d e n samen m de 'Universitaire Pers', co­ ordinatie­adres als redactie­adres Beleidsraad­ dr O Scholten (voorzitter), dr.M.A.J Eijkman, drs. C.J M van Ger­ ven, G.H. d e Jong, J. den Ouden Secreta­ riaat mr. J .W. Mekkmg, ­kamer 2E­67, Hoofdgebouw VU, tel 020­548 4612 Advertenties, opgeven bi] Bureau Van Vhet b.v , postbus 20, 2040 AA Zandvoort, tel 02507­14745, telexnr. 41753; behalve 'Ad)es'(zie hieronder) e n advertenties v a n VU­instanties (opgeven op redactie­ adres) Adjes: max. 30 woorden, kosten: f 7,50 a contant, alleen voor VU­personeel en ­ studenten. Opgeven vóór m a a n d a g 10 00 uur voor plaatsing in diezelfde week Toezending: per j a a r g a n g (of deel daar­ van) f 30,­. Betaalkaart v a n post of bank onder vermelding v a n 'Abon Ad Valvas 35e jrg '87/'88 zenden a a n : Vnje Univer­ siteit, Bureau Pers en Voorlichting, Hoofd­ gebouw k lD­02, postbus 7161, 1007 MC Amsterdam Voor klachten: tel. 020 ­548 2671. Fax­nummer: 020 ­ 428998 onder vermel­ ding van 'Redactie Ad Valvas'. Int.Standaard Serie Nummer. 0166­0098.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen