Ad Valvas 1987 - 1988 - pagina 213

i^\?aA^

27 NOVEMBER 1987

VU­medewerkers pleiten voor onafhankelijke studies naar effecten

Beslissing wapenaankopen ondoorzichtige zaak De besluitvorming over de aan­ schaf van wapens en wapen­ systemen is erg ondoorzichtig. Wanneer de aankoop van wa­ pens een bepaald bedrag te bo­ ven gaat, brengt het Ministerie van Defensie rapport uit aan de Tweede K amer. Daarin is een paragraaf opgenomen waarin staat wat de gevolgen van die aankoop voor de wapenwed­ loop zijn. "Die paragraaf is te klein en niet toereikend," licht Marian Tulp toe. "Deze para­ graaf wordt door ambtenaren van het ministerie van Defensie in elkaar gezet. Zij becijferen ook de gevolgen, maar dezelfde mensen kopen ook die wapens." Tulp en Ter Borg zijn als mede­ werkers verbonden aan de vak­ groep Alegmene Vorming (Na­ tuur­ en Sterrenkunde). De stu­ die is gemaakt in opdracht van de Nederlandse Organisatie voor Technologisch Onderzoek (NOTA), een in 1986 door het ministerie van Onderwijs en Wetenschappen opgerichtte in­ stelling. In het rapport schetsen zij de voorwaarden waaraan een on­ afhankelijk onderzoek naar wa­ penaankoopeffecten moet vol­ doen. Niet alleen moet de aan­ koop op zijn technologische waarde worden beoordeeld, ook financiële, economische en sociale gevolgeh moeten mee­ tellen. De onderzoeker moet bij het beoordelen van de wapen­ wedloopgevolgen letten op de militaire relevantie van de aan­ koop voor andere opties, zoals de wapenbeheersings­, de af­ schrikkings­ of de inzetbaar­ heidsoptie. Ook moet onder­ zocht worden wat de gevolgen van wapenaankopen voor di­ plomatieke onderhandelingen, de wapenwedloop of escalatie­ dreiging zijn. Analyse en aanbevelingen, uit­ gewerkt in Defence Technology Assesment is in de boekwinkels te koop. Minister Van Eekelen kreeg tijdens zijn bezoek aan de VU eind september het eerste exemplaar aangeboden.

Een onafhankelijk onderzoeksfonds voor studies naar de gevolgen van aanschaf van nieuwe wapens en wapensystemen is nodig. Dat stellen de VU medewerkers Marlies ter Borg en Marian Tulp in een rapport over wapenbeheersingseffecten. In deze studie staat dat de overheid meer geld voor de instelling van een dergelijk onafhankelijk fonds ter be­ schikking moet steUen.

De aanschaf van nieuwe wapens kan het machtsevenwicht verstoren Regeringsonderzoekingen naar wapenaankoop­effecten wer­ ken niet, dat is uit studies in Amerika gebleken," zegt Mar­ lies ter Borg. "De benadering van deze onderzoekers is niet kritisch genoeg." De beide VU­ medewerkers hebben twee Amerikaanse fondsen die on­ derzoek naar wapenaankoop­ effecten financieren, onder­ zocht. Het eerste onderzoeks­ fonds is aan de regering Reagan gelieerd; de ander aan het Amerikaanse congres. Stu­ dies die door het regeringsfonds waren betaald, blijken teveel naar de wensen van de rege­ ring te zijn aangepast. Het

Henk Vlaming tweede fonds levert, hoewel ook met beperkingen, onafhankelij­ ker en betere resultaten op. Nederland heeft geen onafhan­ kelijke onderzoeksinstelling op het gebied van wapenaankoop­ effecten. Ter Borg wijst op het belang van zo'n onafhankelijke toetsing van de wapenaanko­ pen. "Toen Nederland overging tot de aanschaf van de Patriot­ raket zette het ministerie op een halve pagina uiteen dat dat geen invloed zou hebben op de wapenwedloop en op het machtsevenwicht tussen de gro­

groot. Maar ook hier worden wapens aangeschaft voor de Europese defensie. Daarom is het goed om bij onderzoek over Nederlandse wapenaankoopef­ fecten de NAVO of de west Eu­ ropese Unie (WEU) erbij te be­ trekken. Een ander verschil tus­ sen Nederland en Amerika is dat wij een andere voorstelling dan Amerika van veiligheid hebben. De Verenigde Staten is bang voor een kernoorlog op haar gebied; Europa is bang voor iedere oorlog. De gevolgen van een oorlog zijn hier anders dan in Amerika." Tulp en ter Borg denken niet dat onafhankelijke fondsen hier naar Amerikaans model kun­ nen worden opgezet. De staats­ vorm van beide landen verschilt daarvoor teveel. In Amerika staan regering en congres los van elkaar. In Nederland wordt de regering door het parlement gekozen waardoor er een min­ der kritische houding van de volksvertegenwoordiging is te verwachten. Daarom is de onaf­ hankelijkheid van onderzoek naar wapenaankoopeffecten ook niet te garanderen door Tweede kamer. Ook hebben de politieke partijen zich te zeer vastgelegd op politieke uit­ gangspunten om de onafhanke­ lijkheid van dergelijke studies te garanderen.

(Foto AVC/K ees K euch)

te mogendheden. Een onder­ zoek van een interuniversitaire werkgroep bracht echter aan het licht dat de raket omge­ bouwd kan worden tot een Anti Tactiele Balistic Missile die ge­ bruikt kan worden bij het ruim­ teverdedigingssysteem SDI. De Patriot biedt de Amerikanen een mogelijkheid om het Rus­ sisch­Amerikaanse ABM­ver­ drag te omzeilen." Tulp en Ter Borg erkennen dat Amerika niet onmiddelijk is te vergelijken met Nederland. De situatie daar kan dan ook niet zonder meer worden geco­ pieerd. Ter Borg: "Nederland is een klein land en Amerika is

Naar de mening van Marlies ter Borg is de NOTA als instelling onafhankelijk genoeg, maar ze heeft niet genoeg middelen om regelmatig onderzoek te finan­ cieren. Naar aanleiding van het rapport heeft de WEU al een medewerker speciaal belast met het onderzoeken naar de haalbaarheid van onafhanke­ lijke fondsen. Ter Borg: "Een tijd lang is de verhouding tussen overheid en universiteit gepolariseerd. Maar de laatste tijd is er sprake van een dialoog tussen ons en het ministerie van defensie. Dit rap­ port is een stapje verder. Wij hopen de conversatie gaande te houden. Dan bewaar je nog een beetje invloed op het beleid."»

ZWO: extra geld nodig voor innovatie

Advertentie

BIBEB en TEENGS GERRITSEN De minister van Defensie wil het tijdstip van actie weten, anders varen ze niet uit'. Bijna was de marine ingezet om de blokkade van de Rotterdamse binnenschippers te breken. Bibeb m gesprek met oud­verzetsman, en later Lockheed­adviseur H.J. Teengs Gerritsen: *Als een hoge autoriteit iets beweert denk ik meteen: jongen, wat deed jij in de oorlog?' Over het verzet, Prins Bernhardt Lockheed, over vriendschap en de dingen die hij achteraf betreurt. Drie keer Fassbinder: dagboek van Tamar; de radicalisering van de jonge joden; prominenten over Soetendorp's acties. R.H. van den Hoofdakker over Bart Tromp als intellectueel.

AMERIKAANSE SERIES In de kleurenbijlage: Regisseur Eric Oosthoek over de studio's waar de Amerikaanse TV­series worden gemaakt. Duo: de verloskundigen. In VN's Boekenbijlage: Freek de Jonge, Anja Meulenbelt, K enneth Tynan.

Lees naast UW krant Vrij Nederland

De Nederlandse organisatie voor zuiver­weten­ schappelijk onderzoek (ZWO) is teleurgesteld over de onwil van minister Deetman extra geld uit te trekken voor deze organisatie. De brood­ nodige wetenschappelijke innovatie en de tech­ nologische ontwikkeling in ons land komt daar­ door in het gedrang. Dit zegt ZWO in een reactie op het Hoger onderwijs en onder­ zoek plan (Hoop) dat minister Deetman recentelijk gepubli­ ceerd heeft. Volgens de organi­ satie wil de minister niet de fi­ nanciële consequenties nemen van de taakuitbreiding van ZWO. Birmenkort zal ZWO wor­ den omgedoopt tot NWO (Ne­ derlandse Organisatie voor we­ tenschappelijk onderzoek) en zal een meer algemene onder­ zoeksorganisatie worden. De kosten van deze taakuitbreiding

Advertentie

dissertatie u schrijft. . . wij drui<l<en drukkerij all in bv valkenburgseweg 68 k atwijk

tel

01718­14041

innovatie en daardoor ook voor de technologische ontwikkeling, waarmee Nederland al een be­ hoorlijke achterstand heeft op­ gelopen in vergelijking tot om­ ringende landen. De beoordeling van weten­ schappelijk onderzoek in het ka­ der van de voorwaardelijke fi­ nanciering gebeurt volgens ZWO alleen per universiteit en is nogal globaal. Dergelijk on­ derzoek kan daarom niet de plaats innemen van de ZWO­ projecten, waaraan veel hoge­ re eisen gesteld worden.

worden geraamd op 65 miljoen per jaar, op een budget van 250 miljoen gulden. De minister vindt dat deze extra bestedingen betaald moeten worden uit een overeenkomsti­ ge verminderingen van gelden die beschikbaar zijn voor de Kritiek heeft ZWO verder op de jaarUjkse open competities directe greep die het ministerie waarin onderzoekers kunnen wil houden op het wetenschap­ dingen naar ZWO­fondsen. Die pelijk onderzoek. De lippen­ landelijke competitie zou vol­ dienst die minister Deetman be­ gens de minister in de toekomst wijst aan het streven naar af­ beperkt kunnen worden door­ standelijk bestuur, wordt feite­ dat het systeem van voorwaar­ lijk teniet gedaan doordat hij delijke financiering al voldoen­ via tal van aparte fondsen een de kwaliteitsbevorderend rol wil blijven spelen bij de plan­ werkt. ning van wetenschappelijk on­ ZWO is het daar volstrekt mee derzoek, soms zelfs tot op het oneens. De open competitie is niveau van kleine onderzoeks­ volgens de organisatie het be­ groepen. langrijkste mechanisme waar­ Versterking van de tweede mee men nieuwe wetenschap­ geldstroom, die door ZWO pelijke ontwikkelingen en be­ wordt beheerd, zou een betere hoeften op het spoor kan ko­ manier zijn om een nationaal men. Zij vormt de basis voor onderzoeksbeleid tot een succes werkelijke wetenschappelijke te maken, aldus ZWO.

ZWO lijkt in de Tweede K amer gehoor te vinden voor haar plei­ dooien. Vorige week bleek tij­ dens een bespreking van het Wetenschapsbudget 1988 dat een meerderheid van de K amer het budget van ZWO wil verho­ gen. PvdA en W D stelden bij die gelegenheid dat het extra geld voor ZWO, dat overigens uiteindelijk voor een belangrijk deel weer bij de universiteiten terecht komt, weggehaald moet worden uit het reguliere budget, de eerste geldstroom, van de universiteiten. (Wim Crezee) Advertentie Uw proefschrift gemaakt op een pc of tekstverwerker? Wij zijn in staat de door U geleverde diskettes te verwerken d.m.v. ons uit­ gebreid conversiesysteem. Reeds meer dan 300 jaar zijn wij ge­ specialiseerd in tek stveraierk ing en vervaardiging van wetenschappelijk werk in kleine oplagen. Bel voor inlichtingen 071­312624 tst. 55.

E. J. BRILL NV Plantijnstraat 2 Postbus 9000 2300 PA Leiden

B

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen