Ad Valvas 1988-1989 - pagina 111

30 SEPTEMBER 1988

Promovendus Angelos Avgoustidis bestudeerde Griekse vakbeweging in de jaren '40

'Een Griek wordt cynisch v a n de kreet 'ons vrije westen' Tot nu toe was er heel weinig bekend over het verzet in Griekenland gedurende de Duitse bezetting. Door mas­ sale demonstraties en stakingen, geïnstigeerd door de vakbeweging, werden de Duitsers o.a. gedwongen tot intrekking van de civiele mobüisatie in Griekenland. VU­promovendus, de historicus Angela Avgaust i id s: "Als ik een Franse of Nederlandse film zie over hèt verzet, met alle respect werkt dat toch op mijn lachspie­ ren. Als je dan ziet wat er zich in Griekenland allemaal heeft afgespeeld." Volgende week dinsdag promo­ veert Angelo Avgoustidis op zijn tien j a a r geleden b e g o n n e n on­ derzoek: De Gri ekse vakbewe­ ging i n de jaren '40 en de mar­ ges van de poli ti ek. Oorspron­ kelijk w a s hij v a n plan zich te richten op d e rol v a n d e vakbe­ weging nd d e Tweede Wereld­ oorlog. Avgoustidis: "Ik h a d n a ­ melijk g e e n flauw idee dat er überhaupt syndicalisme in d e oorlog w a s . Uit gesprekken met oude vakbondsmensen k w a m ik er echter achter dat juist die oor­ log zo belangrijk was."

Hoewel het EAM probeerde te komen tot e e n politiek b r e d e n a ­ tionale coalitie, lukte het in d e praktijk niet het Griekse politie­ ke establishment m e e te krijgen. Het EAM werd bestempeld als conmiunistisch e n bleef e e n coalitie v a n kleine linkse partij­ e n en organisaties, met als drij­ vende kracht d e communisti­ sche partij (KKE). De vakbondstak v a n het EAM (het EEAM, het Arbeiders Natio­ n a a l Bevrijdingsfront) ontwik­ kelde zich in d e loop v a n d e oorlog tot e e n machtige, illegale vleugel v a n het Griekse verzet. D a a r n a a s t opereerde d e officië­ le vakbeweging, d e GSEE, hoofdzakelijk b e s t a a n d e uit re­ formistische vakbondsleiders v a n voor d e oorlog. Deze b e w e ­ ging is echter nooit e e n macht v a n betekenis geworden. Hoe­ wel h a a r leden dat nooit open­ lijk wilden bekennen, diende d e GSEE d e b e l a n g e n v a n d e Duit­ sers, waardoor ze v a n collabo­ ratie met d e Duitsers beschul­ digd kon worden.

Uniek

'Ik ben een contemporai ni st i n hart en in eren' Foto Kees Keuch, AVC/VU

A a n basisliteratuur viel heel moeilijk te komen. Al g a u w be­ l a n d d e hij in Amerikaanse e n Engelse archieven toen bleek dat het Griekse staatsarchief slechts één mapje over het ver­ zet bevatte. Dat h a d echter alles te m a k e n met het taboe dat in Griekenland e e n generatie lang op d e gebeurtenissen in d e ja­ ren '40 heeft gelegen. De Tweede Wereldoorlog maakte in Griekenland e e n eind a a n het Metaxas­regiem dat vier j a a r geduurd h a d . Me­ taxas w a s e e n g e n e r a a l , a a n ­ gesteld door koning George II, met fascistoïde trekjes. Hij werd echter niet d e grote fascistische leider, die hij wenste te worden, m e d e omdat d e koning d e macht bleef houden over het le­ ger. In Griekenland bestond in feite g e e n basis voor e e n op­ bloeiend fascisme, zoals dat voor Italië e n Duitsland gold. Voor d e Duitsers in 1941 Grie­ kenland binnenvielen, h a d het Griekse volk zich e e n j a a r eer­ der met succes tegen e e n eerste a a n v a l v a n Italië weten te ver­ dedigen. Door deze overwin­ ning, het gevoel v e r r a d e n te zijn door het pro­Duitse s t a a t s a p p a ­ raat v a n Metaxas, e n d e h a a t tegen d e Duitsers, Bulgaren e n Italianen die het land bezet hiel­ den, kon in Griekenland e e n se­ rieuze verzetsorganisatie ont­ staan. Deze organisatie, het EAM (Nationaal Bevrijdings­ front), kreeg e e n grote steun on­ der het volk.

E

fD\pJMpS

Het EEAM, met d e communisten als ervaren aanvoerders, werd het hart v a n het verzet in d e steden e n organiseerde enkele voor bezet Europa unieke sta­ kingsacties. Ook al w a s Grie­ kenland oorspronkelijk een agrarisch land dreef d e politie­ ke macht niet op d e boeren, m a a r op d e arbeiders. Deze ar­ beiders bleken vele malen in staat het stedelijke proletariaat te mobiliseren. De arbeiders be­ zetten ondermeer tot twee keer toe het Ministerie v a n Arbeid. De tweede keer lukte het ze zelfs het archief te verbranden, waarin zich d e arbeiderslij sten bevonden. De civiele mobilisa­ tie werd hierdoor voorkomen. De tegenstanders v a n het linkse verzet, zowel in binnen­ als in buitenland, ontkennen het be­ lang v a n het Griekse verzet uit die tijd of wijzen het af met het argument dat Griekenland niet op eigen kracht, m a a r alleen door d e grote geallieerden be­ vrijd kon worden. De historicus Avgoustidis, zelf in Griekenland geboren en getogen, betreurt dat zeer. Pathetisch stelt hij in zijn dissertatie dat niemand d e m a s s a v a n het volk m a g veroor­ delen '... dat zi jn pli cht heei t ge­ daan, gewe i gerd i hee t het hoofd te bui gen en geprobeerd heeft het lot i n ei gen handen te nemen. Met name di egenen id e passief bleven of met de bezet­ ters hebben gecollaboreerd, zouden moeten i zw jgen.' De promovendus k a n zich met terugwerkende kracht nog op­ winden over d e rol die Enge­ land hierin gespeeld heeft. Hoe­ wel Engeland met behulp v a n d e vakbeweging (TUC) n a d e Tweede Wereldoorlog getracht heeft e e n democratische vakbe­ weging op te bouwen, heeft het

AUy Smid land volgens Avgoustidis spo­ ren v a n verderf achter gelaten. Na d e oorlog w a s er g e e n poli­ tiek midden, alleen e e n sterke communistische EEAM e n d e oude, door rechts gesteunde GSEE. Avgoustidis: "Ik b e n er­ v a n overtuigd dat als d e TUC zich a a n het begin h a r d e r h a d opgesteld tegen extreem rechts, om zo'n democratische vakbond te realiseren, w a s rechts n a d e oorlog niet zo sterk geworden. De Engelsen h e b b e n er voor ge­ zorgd dat alle progressieve e n hardwerkende mensen ­ de hoop v a n Griekenland ­ opzij werden geschoven e n verdacht gemaakt omdat ze met d e com­ munistische EAM h a d d e n mee­ g e d a a n . Daardoor h a d d e n d e collaborateurs, d e Metaxas­ a a n h a n g e r s vrij b a a n . " W a a r Avgoustidis zich met n a m e k w a a d over maakt is d e subtiele manier w a a r o p d e En­ gelsen, e n met meer rigoureuze methoden d e Amerikanen, d e strijd voor democratie e n vrij­ heid steeds achterstelden bij d e strijd tegen het communisme. Dit thema heeft het Griekse poli­ tieke denken nog heel l a n g b e ­ ïnvloed. Zodoende werd d e hardwer­ kende meerderheid als commu­ nistisch verketterd e n opgepakt en konden d e rechtse collabora­ teurs a a n d e macht blijven. Dit verklaart volgens Avgoustidis het cynisme v a n d e 'gewone' Griek ten a a n z i e n v a n het zoge­ n a a m d e vri je westen: "Ik word er zelf ook niet goed van, zelfs hier in Nederland, steeds te ho­ ren over 'ons vrije westen'. Als je dat hoort e n je weet wat d a a r achter zit word je toch cynisch en v e e g je d e vloer a a n met dergelijke retoriek." Engeland, in d e persoon v a n Winston ChurchiÜ, heeft er volgens hem voor gezorgd dat niet n a a r bui­ ten is gekomen wat er in Grie­ kenland in d e oorlog werkelijk gebeurde. ChurchiU beschouw­ de, volgens Avgoustidis, d e a a n h a n g v a n het EAM als e e n b e n d e idioten die slechts op geld en w a p e n s uit w a s . Tot zijn g e n o e g e n komen ook historici er l a n g z a m e r h a n d achter wat er zich daadwerkelijk in Grie­ kenland heeft afgespeeld.

'Historikerstreit' Niet iedereen zal het met Av­ goustidis eens zijn dat Engeland zo'n verguisde rol krijgt toebe­ deeld. Prof.dr. J.C. Hess, hoogle­ r a a r nieuwste geschiedenis a a n d e VU en é é n v a n d e promoto­ ren volgende week, denkt er in ieder geval heel a n d e r s over, weet Avgoustidis. "Een j a a r ge­ leden h e b ik het er weer e e n s uitgebreid met hem over g e h a d , ledere keer als ik e e n woord teveel zeg ten n a d e l e v a n Enge­ land staat hij op d e barricaden." "Ach, ik k a n me dat v a n hem ook wel voorstellen. Hij heeft d a a r gewoond, heeft respect voor die mensen. Hij zegt dat hij zich niet voor kan stellen dat d e Engelsen zo w a r e n . Ja, m a a r d a a r koop ik niets voor. Ik kon me ook niets voorstellen toen ik met mijn onderzoek begon. Toch geloof ik ook niet d a t En­ geland e e n koningsgezinde dic­ tatuur wilde. Als ik dat nu in links­Griekenland zou verkon­ digen b e n ik waarschijnlijk met­

een een béte noi re of e e n fa­ scist!" Dat het taboe over deze episode in d e Griekse geschiedenis nu doorbroken wordt, betekent echter nog niet dat d e Griekse archieven ook o p e n g a a n . "In Griekenland g a a t voorlopig niets open," verzucht Avgousti­ dis. In tegenstelling tot bijvoor­ beeld het Engelse staatsarchief dat n a dertig j a a r voor belang­ stellenden toegankelijk is, wordt het Griekse archief p a s n a vijf­ tig j a a r opengesteld. Voor vakbondsarchieven geldt dat stukken ook gewoon kunnen verdwijnen in Griekenland. Als er bij een vakbond e e n nieuw bestuur aantreedt, is het heel gewoon dat het oude bestuur aUe p a p e r a s s e n meeneemt. Het archief wordt beschouwd als ei­ gendom. Avgoustidis vond uit­ eindelijk toch in Griekenland zelf, nog heel wat nuttig materi­ a a l bij e e n schatrijke Griek die vijf flats h a d gehuurd om zijn privéverzameling in op te slaan. "Die m a n h a d informatie over allerhande onderwerpen die met Griekenland te m a k e n h a d ­ den. Opgeborgen in plastic zak­ ken. Niets gesorteerd. Z'n secre­ taresse wist zo ongeveer w a a r iets in zat. Ik herinner me dat toen in n a a r d e wc moest, ik door stapels zakken me e e n w e g n a a r d e pot moest banen."

Arrogant De promovendus wacht g e e n bevordering n a zijn promotie. Een p a a r j a a r geleden al is hij, n a n e g e n j a a r wetenschappe­ lijk medewerker te zijn geweest, bij d e vakgroep geschiedenis vertrokken. Hij hield d e eer a a n zichzelf voor hij wegbezuinigd zou worden. "De heren ontdek­ ten ineens dat ik in vaste dienst w a s gekomen. In plaats v a n me te feliciteren werd ik op e e n heel vervelende manier tegenge­ \

­ „

­

'

;­'

werkt. Hoewel ik met veel ple­ zier lesgaf, ging hierdoor d e lol er snel af." Avgoustidis werkt sindsdien op d e Griekse a m b a s ­ s a d e in Den H a a g als execut i ve officer bij d e afdeling Pers en Informatie. Avgoustidis, geboren in Thessa­ loniki, toont in zijn dissertatie een enorme betrokkenheid met zijn land. De naoorlogse terreur heeft hij zelf ook e e n korte tijd a a n den lijve ondervonden. Hij ontvluchtte het kolonelsbewind dat in 1967 het leven in Grieken­ land volgens hem ormiogelijk maakte. "Ik w a l g d e op e e n ge­ geven moment v a n mezelf. Hoe­ wel ik op zich g e e n aspiraties h a d om n a a r het buitenland te g a a n , werd ik gewoon gedwon­ gen. Iedereen werd als e e n var­ ken behandeld." "Ik w a s in die tijd derdejaars­ student rechten e n h a d e e n baantje bij d e inlichtingenbalie v a n d e spoorwegen. Komt er zo'n pet op me af die v r a a g t w a a r o m d e treinen niet op tijd rijden. Verkondigt hij dat ik d e geest v a n d e revolutie niet be­ grepen heb!" Avgoustidis vluchtte toen n a a r Frankrijk, m a a k t e o v e r d a g knopen voor zeven cent en studeert s'avonds kunstgeschiedenis. Maakte d e revolutionaire d a g e n v a n mei '68 mee, en vestigde zich a a n het begin v a n d e jaren zeventig in Amsterdam om a a n d e VU geschiedenis te g a a n studeren. Ondanks d e grote verbonden­ heid die hij voelt met zijn land, vindt hij zichzelf g e e n nationa­ list. Maar d e houding v a n lan­ den in het Westen ten opzichte v a n Griekenland als 'één v a n die minder rijke, zuidelijke lan­ den' irriteert hem uitermate. Eén v a n zijn stellingen is d a a r ook a a n gewijd. Het gebruik v a n d e term 'dit soort landen' be­ schouwt hij als een v e e g teken. Avgoustidis: "Als iemand zo over Griekenland praat, d a n denk ik, arrogante kwast, g a eerst eens kijken. Als je p r a a t over d e bijdrage v a n e e n volk in d e strijd tegen nazisme e n fas­ cisme, d a n h e b b e n d e Grieken het niet licht g e d a a n . En ik vind het niet eerlijk dat dit totaal ver­ zwegen wordt."

'De Griekse vakbeweging in d e jaren 40 en de m a r g e s v a n d e politiek', Angelos Avgoustidis. VU Uitgeverij, prijs f 52,50.

."

\

: ­ ­

;•'**'"' 'V,

i

V.

Hl

am "1\J

j. ...-.«hiBMiawiK •%

mmtm

:,;

. ­^S­a­ .:^^^K^x'^^fWI ' Sftiiii

9vm iw(pH|

HL^^m

R

«w^. ;9'9^

jdWftatf?SaBai.

Het gebouw

van de vakbond

GSEE i n

Athene

i^^J

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen