Ad Valvas 1988-1989 - pagina 181

i^\pL\ps

4 NOVEMBER 1988

a

Franse filosoof Finkielkraut geeft leeghoofden ervan langs

'Straks zijn de Ben Johnsons overal' Cultuurpessimisme doet het goed. Vorig jaar schreef de Franse filosoof Alain Fink ielk raut een boek waarin hij zich erover beklaagt dat er niet meer nagedacht wordt. Prompt werd het boek in Frankrijk een bestseller. On­ langs was hij in Amsterdam, in theater De Balie, om zijn woede nog eens toe te lichten. Vooral de anti­racisti­ sche leeghoofden kregen een flink pak slaag. Alain Finkielkraut zou e e n be­ scheiden inleiding v a n drie kwartier houden. In werkelijk­ heid houdt hij p a s n a bijna a n ­ derhalf uur op met zijn mono­ loog. Op verzoek v a n d e voorzit­ ter, Vrij Nederland­redacteur Piet Piryns, begint hij in lang­ z a a m gesproken Frans a a n zijn verhaal, m a a r g a a n d e w e g het betoog wordt d e woorden­ stroom aanzienlijk versneld, d e spreektrant gepassioneerder, de g e b a r e n heftiger. Papier heeft hij niet nodig, vlot voor d e vuist w e g spuit Finkielkraut zijn gal. In vergelijking met d e toon die hij a a n s l a a t in zijn boek, toont Finkielkraut zich echter nog müd en goedgeluimd. De titel van het boek 'De ondergang van het denk en' geeft treffend a a n hoe hij vindt d a t d e zaken ervoor staan. Het is op d e voor­ hand al duidelijk: hier is e e n onvervalste cultuurpessimist a a n het woord die het intellect ernstig bedreigd ziet. En zijns inziens zijn het ditmaal niet d e bekrompen zedeprekers e n ra­ biate dictatoren die d e boosdoe­ ners zijn, m a a r d e goedbedoe­ lende democraten. Finkielkraut fulmineert vooral tegen d e democraten die zich willen h o e d e n voor autoritair gedrag. Hij keert zich tegen d e mensen die verkondigen dat strenge kwaliteitshierarchieën bedoeld zijn om d e minder ge­ letterden en minderheidsgroe­ peringen te disciplineren e n bui­ ten te sluiten. Heeft iedereen niet recht, zo luidt d e gedachte, op zijn eigen cultuur en is d e erkenning v a n dat recht niet d e meest waarachtige uiting v a n een verdraagzame, multicultu­ rele samenleving?

Koos Neuvel Op die gronden zou d e al d a n niet zelfbenoemde culturele elite zich ervan dienen te weerhou­ d e n om d e eigen voorkeuren dwingend a a n a n d e r e n op te leggen; men zou zich ervoor die­ nen te h o e d e n e e n neerbuigend oordeel te vellen over Asterix, Michael Jack son en Hill Street Blues. Sterker nog, het wordt door sommige intellectuelen wel chic gevonden om g e e n onderscheid meer te m a k e n tussen 'hoge' e n 'lage' cultuur en beide gelijkelijk te w a a r d e r e n . O f zoals Finkiel­ kraut het in zijn boek zegt: "De heersende opvatting over cul­ tuur is allergisch voor elke vorm van buitensluiting e n w a a r d e e r t Shakespeare en Musil even hoog als d e sublieme laarzen en het geniale renpaard."

Bob Marley Op soms zeer verongelijkte toon trekt Finkielkraut ten strijde te­ gen deze schrijnende misstan­ den. "Als u g e e n is­gelijkteken wüt zetten tussen Beethoven e n Bob Marley, ook al is d e e e n wit e n d e a n d e r bruin, d a n is d a t omdat u, g e e n twijfel mogelijk, behoort tot het ras der schoften en zwartgalligen." Finkielkraut verzet zich met n a m e tegen d e koppelverkoop v a n democratie en massacul­ tuur, waarbij het om d e drie se­ conden met behulp v a n d e af­ standbediening overschakelen n a a r e e n a n d e r t.v.­kanaal wordt voorgespiegeld als d e hoogste vorm v a n vrijheid. In een dergelijke vorm v a n h a n d e ­ len wordt iedere traditionele

Slag om de student In Amsterdam wordt op aUe fronten slag gevoerd om d e gunst v a n toekomstige stu­ denten. De tramhaltes in d e binnenstad w e r d e n vorige week opgesierd met 400 kleurige posters die scholie­ ren oproepen toch vooral d e voorlichtingsdagen v a n d e UvA te bezoeken. Die bezorgdheid om d e stu­ dentenpopulatie in d e ko­ m e n d e jaren is begrijpelijk: zowel a a n d e UvA als a a n d e VU zijn d e aantallen dit j a a r teruggelopen. Dit laatste overigens vooral door toe­ doen v a n d e Harmonisatie­ we( waardoor veel studenten m a s s a a l en in haastige spoed h u n studie moesten af­ ronden. O ok het a a n t a l eer­ stejaars is aanzienlijk afge­ nomen. A a n d e VU h e b b e n dit jaar bijna tien procent minder eerstejaars zich inge­ schreven. De advertentiecampagne v a n d e UvA maakt voor het eerst gebruik v a n e e n nieuw reclame­medium: d e Publex buitenreclame. In het week­ blad v a n d e UvA, Folia, werd d e c a m p a g n e in ver­

b a n d gebracht met d e w e n s v a n d e UvA zich te profileren als 'Stadsuniversiteit'. Voor­ lichtster M. v a n der Donk b e ­ vestigt dat d e UvA zich b e ­ wust richt op d e stad Amster­ d a m en d e forenzen. Voor d e VU geldt dit in veel

Alain Fink ielk raut:

geestelijk e

regressie

hiërarchie, iedere vorm v a n g e ­ z a g afgewezen opdat eenieder zijn eigen p r o g r a m m a k a n s a ­ menstellen. Niveau­verschillen b e s t a a n niet meer e n niemand hoeft zich voor d e eigen voorkeuren te schamen. Deze referentieloze vorm v a n vrijheid is voor Fin­ kielkraut e e n synoniem voor on­ eindige geestelijke regressie. Een dergelijke houding ont­ w a a r t Finkielkraut tegenwoor­ dig overal, ook in het onderwijs. Daar worden popmuziek e n computers gebruikt om het d e leerlingen m a a r zo gerieflijk mogelijk te m a k e n e n om a a n hun consumentenverlangens tegemoet te komen. De school past zich a a n bij d e cultuur v a n d e leerlingen in plaats v a n d a t er e e n geestelijke inspanning v a n d e leerlingen g e v r a a g d wordt. "En het d e n k e n d e leven maakt geleidelijk plaats voor d e verschrikkelijke en bespottelijke confrontatie v a n fanatici e n

mindere mate: h a a r doel­ groep wordt gezocht in d e omgeving v a n Amsterdam en in b e p a a l d e regio's. Van­ d a a r dat d e VU h a a r promo­ tie meer via d e landelijke d a g b l a d e n voert, zoals on­ langs nog bleek bij d e adver­ tentie v a n Olympische k las­ se w a a r m e e d e VU in sep­ tember jl. verraste.

(Nico Verbee k )

in het

onderwijs

leeghoofden", luidt d e a p o c a ­ lyptische slotzin v a n het boek. In zijn Amsterdamse lezing plaatst Finkielkraut zijn stellin­ gen in e e n wat breder kader. Franse intellectuelen, zo legt hij uit, h e b b e n d e neiging om in polaire tegenstellingen te den­ ken. In d e jaren zestig e n begin jaren zeventig z a g m e n e e n abolute tweedeling in kapitalis­ me en communisme, waarbij d e eerste het k w a d e e n het t w e e d e het goede belichaamde. Maar zo halverwege d e j a r e n zeven­ tig las m e n e e n s p r a a k m a k e n d boek: d e Goelag Archipel v a n Solzjenitsyn, e e n boek d a t zo­ veel indruk m a a k t e op talloze intellectuelen dat h e n in e e n flits d e schellen v a n d e ogen vielen. Van d e e n e o p d e a n d e r e d a g werd men anti­coirmiunistisch. De tegenstelling tussen kapita­ lisme e n corrmiunisme werd in­ geruild voor die tussen demo­ cratie e n totalitarisme. Finkiel­ kraut: "De richting is v e r a n d e r d m a a r d e reflexen zijn hetzelfde gebleven. De uitsluitingen, het sectarisme e n fanatisme bleven onveranderd. Het anti­racisme heeft daarbij d e rol overgeno­ men v a n d e klassenstrijd. Het anti­racisme is d a t g e n e wat d e consensus in d e maatschappij moet bewerkstelligen, het moet voor d e broederschap v a n men­ sen zorgen." Als schoolvoorbeeld v a n anti­ racistische leeghoofderij noemt Finkielkraut d e c a m p a g n e in Frankrijk tegen d e Duitse filo­ soof Martin Heidegger. De Chi­ leen Victor Farias heeft e e n (nu ook in het Nederlands vertaald) boek geschreven w a a r i n hij aantoonde dat Heidegger v a n 1933 tot 1945 lid w a s geweest van de nazi­partij. O p grond v a n het boek v a n Farias (een boek dat volgens Finkielkraut vol leugens staat) wordt Hei­ degger in Frankrijk wel afge­ schilderd als e e n Super Le Pen. Kortom, het type gangsterfiguur w a a r fatsoenlijke mensen on­ middellijk d e rug n a a r t o e d r a a i ­

Schandpaal

Foto: Bram d e Hollander

Voor Finkielkraut is die affaire weer zo'n bewijs v a n slordig denken waarbij alles w a t niet precies past in het ideaal v a n de democratische, multiculturele samenleving onmiddellijk uitge­ kotst wordt. Even later draait Finkielkraut d e zaken zelfs om en gebruikt hij Heidegger om d e verfoeilijke aspecten v a n d e de­

Foto Bram de Hollander

mocratische samenleving te b e ­ kritiseren. 'Alles bestaat als materiaal' heeft Heidegger eens opge­ merkt als kritiek op d e neiging om alles in natuur e n samenle­ ving te beoordelen op zijn g e ­ bruikswaarde, als iets w a a r mee je kunt doen wat je wilt. Volgens Finkielkraut is die a n a ­ lyse nog altijd onverminderd actueel e n hij verwijst daarbij naar...Ben Johnsonl "Nu bestaat zelfs het lichaam als materiaal", merkt hij op onder verwijzing n a a r d e fysieke gestalte v a n d e C a n a d e s e atleet. "Dat lichaam is g e e n lichaam meer", roept hij verontwaardigd uit, "dat is e e n spiermassa, e e n artefact, e e n teken v a n d e totale manipulatie en e e n triomf v a n d e techniek."

'Het staat chic om Bob Marley gelijk te stellen a a n Beethoven' Niet dat Firikielstein Ben John­ son voor d e müjoenste m a a l (of daaromtrent) a a n d e schand­ p a a l wil nagelen. Het probleem van d e topsport is zijns inziens niet zozeer het gebruik v a n do­ ping als wel dat er g e e n gren­ zen a a n de prestaties gesteld worden. Voor e e n flinke zak met geld laten atleten of wielrenners zich fysiek voUedig afbeulen e n wordt er v a n hun lichaam meer g e v r a a g d d a n het eigenlijk aankan. Finkielkraut verwijt d e harts­ tochtelijke pleitbezorgers v a n d e democratie dat ze voor zulke dilemma's g e e n oog hebben. Wie voor d e democratie is, hoedt zich ervoor bevoogdend en betuttelend op te treden; men erkent niet dat er a a n d e vrij­ heid v a n d e (bio)technologie grenzen gesteld zouden moeten worden. Evenals d e massacultuur wordt de ongeremde ontwikkeling van de technologie, ook w a a r het de totale manipulatie be­ treft, als onlosmakelijk verbon­ den gezien met d e vrije, demo­ cratische samenleving. En die knoop wil Finkielkraut nu net ontwarren. "Straks verspreiden d e Ben Johnsons zich over alle domeinen", profeteert Finkiel­ stein. Hij verheugt zich d a a r dui­ delijk niet op.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen