Ad Valvas 1988-1989 - pagina 489

12 MEI 1989

S i^VpLVfi

Is Robert Fl eiscbmann lichtzin­ nig g e w o r d e n , zo v r o e g e n veel fysici zich e e n p a a r m a a n d e n g e l e d e n af. De E n g e l s m a n be­ w e e r d e z o m a a r d a t hij tot kou­ de kernfusie zou zijn g e k o m e n . Zijn o n b e z o n n e n h e i d l a g niet direct in het o p z i e n b a r e n d e van d e konde, m a a r in het ge­ brek a a n spijkerharde bewij­ zen voor zijn b e w e r i n g e n . De g e r e n o m m e e r d e fysicus stelde zijn r e p u t a t i e in d e w a a g ­ s c h a a l . Het is b e k e n d d a t d e Brit v a n s p e k t a k e l houdt. Insi­ ders fluisteren d a t hij toch e e n beetje is geschrokken v a n het tumult d a t zijn onthulling te­ weeg heeft gebracht. S t e e d s vaker trekken w e t e n s c h a p p e r s in d e krant of op televisie d e a a n d a c h t v a n het grote pu­ bliek. " O u d e r w e t s e weten­ s c h a p p e r s komen niet g r a a g in de publiciteit, m a a r er is e e n categorie die g r a a g in d e krant komt", zegt H. F r i e d e m a n , w e ­ tenschapsredacteur v a n de Volkskrant. "In het a l g e m e e n zijn het d e mensen uit d e sociale wetenschappen die d e krant bellen. Die opereren meer in d e buitenwereld e n je m a a k t v a a k mee dat ze hun onderlinge g e ­ schillen op straat uitvechten. Ze willen het standpunt v a n het pu­ bliek weten. Bij e e n krant is het meestal d e opiniepagina w a a r de wetenschappers hun ei kwijt kunnen." Ook v a n w e g e ijdelheid ("ze wil­ len hun kop in d e krant zien staan", zegt e e n VU­voorlichter) en om carrièretechnische r e d e ­ nen zoeken wetenschappers d e publiciteit. "Ik h e b d e indruk d a t wetenschappers niet altijd uit nobele overwegingen d e a a n ­ dacht trekken", zegt Friedeman. "Er zijn ook zakelijke b e l a n g e n voor. Misschien hopen onder­ zoekers op die manier externe financiering a a n te trekken. Ook de bètawetenschappers, die vroeger altijd in e e n gesloten wereldje zaten, komen n a a r buiten."

Publiciteit geen garantie voor carrière en fo fondswerving

Wetenschapper vaak \ marionet in spel van de m media Waarom shockeert professor S waab de homo's, zegt een kinderarts dat baby's mogelijk sterven door de buikligging en wordt een farmacoloog beentje gelicht door de EO? Soms peuteren wetenschappers door pu­ bliciteit geld los voor hun onderzoek. Andere keren worden ze echter genadeloos neergesabeld door jour­ nalisten. In het spel van de media verworden weten­ schappers nogal eens van eminente geleerden tot dan­ sende marionetten. meepraten. Hij wilde het ver­ b a n d tussen criminaliteit e n bio­ logische factoren a a n t o n e n . Tij­ dens d e discussies die d a a r o v e r losbarstten, werd d e a r m e cri­ minoloog in d e media afge­ slacht. Met als gevolg dat nie­ m a n d meer met h e m wilde s a ­ menwerken. Het onderzoek is nooit v a n d e grond gekomen e n v a n Buikhuisen werd nimmer meer iets vernomen. Geregeld veert het publiek op doordat wetenschappers zich met b e l a d e n onderwerpen in d e media roeren. In februari werd

Het risico om in d e media door d e modder te worden gesleurd doet veel wetenschappers e e n halfslachtige houding a a n n e ­ men. Velen onderkennen d e fi­ nanciële mogelijkheden v a n publiciteit. A a n d e a n d e r e kant zijn ze b a n g om e e n speelbal v a n pers e n televisie te worden. "Als je onderzoek hebt geplan­ n e d op e e n gebied dat erg ge­ voelig ligt, is het niet verstandig om in d e publiciteit te treden op het moment dat je subsidieaan­ v r a a g loopt", meent dr. H.E.M. Baartman. Deze VU­medewer­

Gert van Maanen Henk Vlaming denk ik wel eens dat je je weten­ schappelijk werk beter kunt doen binnen d e besloten, veili­ g e omgeving v a n d e universi­ teit, d a n in zo'n maatschappelij­ ke discussie te worden g e ­ sleurd." Drs. J. de Koning, voormalig we­ tenschapsvoorlichter v a n d e VU, constateert e e n dreigende verruwing in d e media. Er ko­ m e n volgens hem steeds meer fouten in d e berichtgeving. Als voorbeeld haalt hij e e n bericht a a n w a a r m e e het d a g b l a d Trouw enige tijd geleden open­ de. Daarin stond dat recent on­ derzoek h a d a a n g e t o o n d dat hersenceltransplantatie niet wérkt bij d e behandeling v a n Parkinson­patiënten. Trouw bracht dit in v e r b a n d met "het ethisch uiterst omstreden onder­

Hoogleraar Ook voor d e wetenschapper zelf kan publiciteit a a n g e n a m e ge­ volgen hebben. "Ik h e b veel m e ­ dewerkers gehad, die in d e loop der tijd hoogleraar zijn gewor­ den", zegt R. Piersma, weten­ schapsredacteur bij NRG Han­ delsblad. Hij somt e e n a a n t a l oud­medewerkers op, zoals Van Berkel, W a g e n a a r en S chnabel, tegenwoordig hoogleraar in respectievelijk Groningen, Lei­ den e n Utrecht. "Ze trokken d e aandacht e n dat zal hun carriè­ re wel h e b b e n geholpen. Uit vijftig sollicitatiebrieven pik je de bekende n a m e n . O p e e n ge­ geven moment wordt het lo­ gisch dat ze ergens worden be­ noemd. Ik m a g dat natuurlijk niet hardop zeggen, m a a r als je zoveel medewerkers hebt ge­ kend die nu tot hoogleraar zijn benoemd, d a n g a je wel e e n s denken..." Fondswerving e n carrièreper­ spectieven vormen voor weten­ schappers d e jackpot v a n d e publiciteit. Maar a a n d a c h t k a n zich ook tegen d e wetenschap­ per keren. Daarover k a n d e Leidse criminoloog Buikhuisen Advertentie

KLAAR MET UW STUDIE? Zet uw studentenverzekering om in een Pro'Polis of lnterpal<ket. BEL

Pro Cïvibus

jl

Wetenschappers de Amsterdamse

voor de vertrouwde, gevaar l oze kabe l de afgel open maand.

prol. dr. D. Swaab v a n het Ne­ derlands Instituut voor Hersen­ onderzoek verguisd door verte­ genwoordigers uit onder a n d e ­ re d e homosexuele g e m e e n ­ schap. S w a a b h a d v e r b a n d g e ­ legd tussen hersenomvang enerzijds e n homosexualiteit e n travestie anderzijds.

Verbaasd G.A. de Jonge, kinderarts a a n d e VU, liet d e Nederlandse moe­ ders vorig j a a r schrikken door d e beruchte wiegedood e n buik­ ligging v a n zuigelingen met el­ k a a r in v e r b a n d te brengen. Er ontstond eerst paniek, toen kri­ tiek e n het eind v a n het liedje w a s dat De Jonge er in d e pers o n g e n a d i g v a n l a n g s kreeg. "Denkt u dat kritiek beperkt blijft tot d e media?" zegt De Jonge. "Kunt u zich voorstellen dat ik zelfs door het college v a n b e ­ stuur b e n gekapitteld? In d e w e ­ tenschap hoor je vrije menings­ uiting te h e b b e n over d e dingen die je n a a r buiten wü brengen. Natuurlijk wist ik dot nüjn mijn publi­ catie veel stof op zou d o e n w a a i e n . Het heeft mij aUeen v e r b a a s d d a t ik er o p d e VU over b e n gekapitteld. Men wü toch publiciteit?"

camera's

van de eigen VU-tv voor de uitzending op Foto AVCA^u

ker, specialist op het gebied v a n kindermishandeling, k w a m in d e kijker met zijn rapport over d e 'Bolderkar­affaire'. "Als je d e publiciteit zoekt, k a n d e subsidiegever zich in d e con­ troverse getrokken voelen", ver­ volgt Baartman. "Er is e e n ver­ b a n d tussen het p l a n n e n v a n wetenschappelijk onderzoek, d e financiering d a a r v a n e n d e gevoeligheid v a n het onder­ werp. Over snore regen is ieder­ e e n het eens. Ik k a n m e voor­ stellen dat iemand d e publiciteit steUen zoekt, w a n n e e r hij onderzoek d a a r o v e r op d e raus raUs g a a t zet­ ten. Maar die Leidse crimino­ loog (Buikhioisen­red.) (Buikhuisen­red.) is afge­ b r a n d in d e media. In zo'n geval lopen geldschieters het risico om ook af te b r a n d e n . Ze wor­ d e n kopschuw e n d a n lukt er niets meer." "AUes wat je binnen weten­ schappelijke kringen, in vakbla­ d e n e n fora, over e e n onder­ werp zegt, h e b je volledig in ei­ g e n hand", vervolgt Baartman. "Je schrijft zelf e n d e mensen die het lezen kennen d e materie. Als a n d e r e n echter over je werk schrijven, h e b je er veel minder controle op. S oms g a a n er uit­ spraken circioleren circuleren w a a r je he­ lemaal niet achter staat. Dan

zoek" dat medisch onderzoeker Steinbusch a a n d e VU verricht. De VU werd overstroomd door telefoontjes. Later bleek dat het bericht w a s g e b a s e e r d op een telex v a n het persbureau Reu­ ter, dat op zijn beurt d e informa­ tie h a d onüeend a a n e e n be­ richt v a n een relatief orÜDekend onbekend medisch tijdschrift. Het betrok­ ken medisch artikel ging over bijniermerg­ in plaats v a n her­ senceltransplantaties, e e n eer­ steklas blunder. De Koning spreekt over "een uiterst goed­ kope maruer manier v a n journalistiek bedrijven". Mediaverruwing, zoals De Ko­ ning het noemt, doet zich voor o p aUe alle fronten. Dr, H.W.M. Steinbush, farmacoloog a a n d e VU, werd eind vorig j a a r in e e n televisieuitzending v a n d e EO onder vuur genomen v a n w e g e zijn onderzoek met embryo's. In het voorgesprek met medewer­ kers v a n d e omroep w a s hem verzekerd dat het uitsluitend om commentaar op e e n Mexicaans onderzoek zou g a a n . Ondanks die afspraak werd hij tijdens d e uitzending doorgezaagd over de ethische kanten v a n zijn ei­ g e n onderzoek.

Tegenwoordig kijkt S teinbush wel tien keer uit voor hij zich met journalisten inlaat. Behalve n a r e ervaringen met d e EO, heeft hij ook onprettige herinne­ ringen a a n d e KRO e n d e VARA. Al zijn perscontacten lo­ pen nu via d e afdeling Pers e n Voorlichting. Vragen worden d a a r ingediend e n vervolgens doorgespeeld a a n S teinbush. De antwoorden volgen d e om­ gekeerde weg. Rechtstreekse interviews geeft S teinbush niet meer. Het Bureau Pers e n Voor­ lichting heeft laten weten dat televisieploegen niet meer zon­ der toestemming v a n d e VU op het terrein mogen fUmen. In d e toekomst komen er wellicht richtlijnen voor d e VU­weten­ schappers over hun g e d r a g voor d e camera's...

Bang voor kritiek In medialand m e n e n velen dat wetenschappers zelf a a n d e b a ­ sis v a n slechte wetenschappe­ lijke berichtgeving in d e m a s s a ­ media staan. Wetenschappers kennen d e w e g in hun vak, m a a r v a n d e media h e b b e n ze totaal g e e n k a a s gegeten, zo luiden d e commentaren. Zij ma­ ken v a a k zelf d e brokken. "De wetenschappelijke cultuur vraagt afstandelijkheid, ab­ stractie en genuanceerdheid. D a a r worden wetenschappers voor opgeleid en getraind", zegt VU­bioloog dr. Jaap Wil l ems. Hij is tevens wetenschapsjournalist en traint wetenschappers in d e o m g a n g met d e media. "De journalistieke cultuur v r a a g t di­ rectheid, absoluutheid e n hel­ derheid. Wetenschappers zijn b a n g om met journalisten om te g a a n . Ze vrezen door hun optre­ den in d e pers kritiek v a n colle­ ga's te krijgen. Er is zelfs e e n term voor: het deiaressyndroom, genoemd n a a r e e n Leid­ se hoogleraar, die op dubieuze gronden in d e publiciteit kwam. Als je als wetenschapper d e a a n d a c h t trekt, zeggen colle­ ga's dat je a a n het defaressyn­ droom leidt." "Er zit een behoorlijke kloof tus­ sen wetenschappers e n d e sa­ merüeving", zo analyseert Frie­ d e m a n v a n d e Volkskrant. "Heel veel wetenschappers zijn naïef. Ze h e b b e n v a a k een beeld v a n d e buitenwereld dat niet klopt. Ze denken dat hun ideeën en uitspraken als zoete koek wor­ den geslikt. Ook doen ze v a a k uit naïviteit uitspraken, waarbij ze v a n tevoren niet goed in­ schatten welke reacties die te­ w e e g kunnen brengen, kunnen zijn. Zodra wetenschappers zich in d e maatschappij bewegen, krijgen ze d e kous op d e kop. Veel irrationaliteit brengen ze zelf teweeg."

Advertentie

IK...? JA!!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen