Ad Valvas 1988-1989 - pagina 119

PD\pJ^/fis

7 OKTOBER 1988

Collegevoorzitters geïnspireerd en beetje angstig terug uit Zweden "Tijdens die reizen kom je zelden iets tegen wat je direct bij ons zou willen introduceren. Daarvoor is de samen­ hang met een specifieke voorgeschiedenis en met loka­ le stuurmanskunst te eng. Maar je inzichten en analy­ ses worden geweldig bevorderd door kennis van het buitenland." Aldus de voorzitter van het college van bestuur van de VU, drs. H.J. Bri nkman, na een weekje Scandinavië. Géén vakantie, deze onderne­ ming, m a a r e e n dienstreis met de a n d e r e collegevoorzitters sa­ men, verenigd in d e Algemene Presidenten Vergadering. Voor 1972 w a s interuniversitair over­ leg e e n a a n g e l e g e n h e i d v a n d e president­curatoren v a n d e uni­ versiteiten, m a a r sinds voor dat doel d e Academische R a a d e n later d e VSNU in het leven wer­ den geroepen, is deze APV 'een betrekkelijk lichte, informele club'. Studiereizen m a k e n is momen­ teel d e belangrijkste bezigheid v a n dit clubje. Doel is het bevre­ digen v a n e e n beroepsmatige nieuwsgierigheid n a a r het ho­ ger onderwijs in verre landen, om zo met flink w a t inspiratie, en relativeringsvermogen, thuis a a n d e eigen problemen te wer­ ken. Bovendien k a n langs deze w e g gewerkt worden a a n d e g o e d e persoonlijke verstandhouding tussen d e collegevoorzitters. Daar komt het nogal e e n s op aan, zoals Brinkman het uit­ drukt. Een week met elkaar op­ trekken k a n d a n b e p a a l d g e e n k w a a d . "De mensen die dit werk doen, zijn natuurlijk m e n s e n met e e n zekere... e h uitgespro­ kenheid." ­Zeg maar: een groot ego? "Ja misschien Een grote gel­ dingsdrang, misschien moet je zeggen: kleine potentaten, of zo­ iets. Als d e hele club bij elkaar is, blijkt ieder d a a r v a n toch ie­ m a n d w a a r je rekening m e e moet houden", zegt Brinkman met enige ironie. ­ Waarom de Scand ii nav sche landen gekozen? Brinkman: "Zweden, d a a r moet je eigenlijk periodiek n a a r toe. Dat land is beroemd om zijn on­ derwijshervormingen. Tien j a a r

geleden w a r e n w e er voor het laatst. Noorwegen stond op het programma v a n w e g e geruch­ ten d a t d a a r v a n alles a a n d e h a n d zou zijn in d e relatie tus­ sen HBO en WO." De presidenten bezochten d e universiteiten v a n Stockholm e n Uppsala, e e n hogeschool in Stockholm e n in Noorwegen d e

Gerard van Schaik Toch is d e reis niet voor niets. Uit Zweden h e b b e n d e reizigers b e ­ halve enige ontnuchtering è n inspiratie, ook e e n serieuze angst meegenomen. De angst dat d e salarissen in het bedrijfs­ leven zóveel hoger uitvallen dat d e universiteiten d e 'meest slim­ me jongens' a a n h u n neus voor­ bij zien g a a n . "Er b e s t a a n g e ­ weldige betalingsverschülen tussen d e universiteit e n het b e ­ drijfsleven. Een b e p a a l d e cate­ gorie v a n d e Zweedse achttien­ jarigen, die d e beste studenten zouden kurmen worden, piekert er niet meer over om te stude­ ren. In d e industrie kunnen ze

matisering v a n e e n hoger on­ derwijs ontstaat, als zou het al­ leen b e s t a a n voor vrouwen e n voor dommen. Want d a t is d e trend die hier e n d a a r ­ met e e n flink gevoel v a n o n b e h a g e n ­ gesignaleerd werd." Voorzover het hier om e e n uni­ versele trend gaat, wü Brink­ m a n dit tij snel keren. "Ik vind dat je je d a a r als universiteit niet bij neer kunt leggen. Ik hoop d a t wij e e n zodanig leven­ dig e n beweeglijk a a n b o d kun­ nen genereren, d a t w e d a t b e ­ slag op d e jongere generatie kunnen blijven leggen. Volgens mij heeft e e n universiteit zoveel in huis dat zij in principe elke b e g a a f d e achttienjarige a a n zich k a n binden."

Verrassing

De Uni versi tei t van Uppsala, een van de Zweedse de collegevoorzi tters bezochten. universiteiten v a n Oslo e n v a n Bergen. Achteraf moeten d e zij concluderen dat d e reis minder spectaculairs te bieden h a d d a n w a s gehoopt. Van dichtbij beke­ ken zien veel v a n d e beroemde Zweedse onderwijshervormin­ gen eruit als cosmetische veran­ deringen in d e bestuursvorm die d e praktijk v a n onderwijs e n on­ derzoek ongemoeid laten, e n het nieuws onder d e Noorse zon bleek bijna b a n a a l om zijn g e ­ woonheid.

un i vers i te i ten

i de

binnen e e n p a a r j a a r meer ver­ dienen d a n d e gemidelde Zweedse academicus", vertelt Brinkman. "Dat verontrust m e e e n beetje, omdat d e universiteit door zo'n ontwikkeling e e n gedeelte v a n het toptalent zou moeten mis­ sen. Kijk, wij zijn g e w e n d d a t d e universiteit als het w a r e het eer­ ste bod k a n doen op het topintel­ lect v a n e e n generatie. Ik denk dat er iets zou scheefgroeien in d e samenleving als er e e n süg­

Een verrassing uit Noorwegen w a s d a t d e tegenstelling tussen d e universiteiten v a n Oslo e n v a n Bergen groter leek, d a n d e tegenstelling tussen weten­ schappelijk e n hoger beroeps­ onderwijs. Brinkman: "Bedrijfs­ economie e n bedrijfskunde zit­ ten in Noorwegen niet in d e uni­ versiteit. De a l g e m e n e econo­ mie wel, in d e faculteit samenlevingswetenschappen. Deze faculteit in Bergen werkt s a m e n met e e n handelshoge­ school in d e buurt, zoals in Ne­ derland twee zusterfaculteiten zouden samenwerken. In het kader v a n het bi nai re stelsel, w a a r i n HBO e n WO duidelijk gescheiden zijn, w a s d a a r niets spectaculairs of moderns a a n d e h a n d . Die hogeschool w a s gewoon e e n universiteit. Het gradenstelsel w a s hetzelfde e n je kon er ook promoveren. In zowel Noorwegen als Zweden is d e binariteit e e n punt v a n labili­ teit. D a a r staat sparming op, meer d a n bij ons."

Cultuurverschillen Brinkman verwonderde zich meer over d e cultuurverschillen tussen d e universiteiten in Oslo en Bergen. "Het budget voor d e vier universiteiten staat al sinds 1970 stU. Om in d a t gigantisch dunbevolkte land d e voorzie­ ningen te spreiden, is al het geld

n

al gestopt in 224 a n d e r e instel­ lingen voor hoger onderwijs. Oslo voelt zich sterk d e e ' v a n d e overheidsvoorzieningen. Men is sterk afhankelijk v a n d e finan­ ciële beslissingen v a n d e over­ heid ­ e n m e n klaagt. Men voelt zich als universiteit sterk ver­ waarloosd: achterstanden in apparatuur e n gebouwen, e n het barst v a n d e studenten." "In Bergen, h a v e n s t a d met veel industrie, heeft m e n dat verhaal ook lang gehouden. Maar nu is men bezig zijn eigen problemen op te lossen door het aantrek­ ken v a n e e n enorme derde geldstroom. Binnen é é n land verschillen twee instellingen to­ taal in opstelling." Wat Brinkman in Zweden op­ viel, w a s dat d e organisatie v a n het onderwijs kennelijk her­ vormd k a n worden, zonder d a t het gevolgen heeft voor het on­ derwijs zelf. Hij doelt d a n op d e ruim vijftig regionale bufferor­ ganisaties die als intermediair tussen overheid e n onderwijs optraden. "Dat systeem v a n die 'provinciebesturen' is nu afge­ schaft e n m e n zei: het heeft ook niks voorgesteld. Het w a s e e n formele, wat ideologische con­ structie. Voor d e rector veran­ derde d a t zijn gesprekspartner, m a a r voor d e praktijk v a n on­ derwijs e n onderzoek h a d het g e e n enkele betekenis. Daarom kon dat ook zo rustig. Ik kreeg e e n beetje d e indruk d a t veel ontwikkelingen in Zweden die w e d a n hervormingen moeten noemen v a n dien a a r d zijn." ­Cosmetisch? "Ia, gewoon e e n nieuwe vorm­ geving v a n d e organisatie. Heet dat e e n hervorming? Dat vind ik voor Nederland ook wel e e n punt om in g e d a c h t e n te hou­ den. Je krijgt a n d e r s e e n soort bestuurscentrisme: het bestuur ziet zich als e e n eigen grootheid w a a r a a n gedurig gedokterd moet worden in d e veronder­ stelling d a t d a t v a n betekenis is voor het niveau eronder. Voor­ zover bestuurders daardoor leuk met elkaar beziggehouden worden, zou je als onderzoeker of docent kunnen zeggen: Iaat ze maar, zo d o e n ze ons in elk geval g e e n kwaad." ­Zou men op de VU ook zo over haar coUege van bestuur den­ ken? De voorzitter ervan: "Ja, ik denk het wel. Ik denk d a t e e n hele­ boel mensen a a n d e universiteit denken: het beste bestuur is e e n bestuur w a a r je nooit last v a n hebt. En dat vind ik e e n heel verstandige opvatting."

PTT helpt d e universiteiten a a n hun 'bolleboos' Sinds w o e n s d a g speelt d e PTT e e n rol in het wetenschappelijk onderwijs en onderzoek. O p d e Efficiencybeurs op d e R AI on­ dertekende het communicatie­ bedrijf e e n overeenkomst met de stichting Surf. Krachtens dit accoord, worden beiden ven­ noot in Surfnet BV, d e toekomsti­ ge e i g e n a a r v a n het gelijknami­ ge computernetwerk. Studenten e n universitaire me­ dewerkers vormen d e grootste klantengroep v a n d e toekomsti­ ge BV. De PTT zal voor d e ex­ ploitatie v a n het net zorgdra­ gen. "Willen d e heren Smi ts e n Ro­ senberg n a a r voren komen om de overeenkomst te onderteke­ nen?", nodigde d e voorzitter v a n de persconferentie d e vertegen­ woordigers v a n respectievelijk de PTT e n d e stichting Surf uit. Even later zette dr. J. R osenberg zijn handtekening onder e e n plakkaat met e e n grote, roze driehoek, het symbool w a a r m e e Surf zich tooit. "Ik wens Surf e n PTT e e n verstandig ouder­

schap," riep d e PTT­er Smits. "De a a n k o m e n d e b a b y wordt vast e e n bolleboos." De 'bolleboos' is Surfnet BV. Per 1 januari 1989 wordt het compu­ ternetwerk Surf ondergebracht in deze besloten vennootschap. Surf en d e PTT zijn d e a a n d e e l ­ houders met respectievelijk 51 en 49 procent v a n d e a a n d e l e n . De exploitatie v a n het netwerk zal worden uitbesteed a a n d e PTT.

Geen winst Het computernet m a a k t het mo­ gelijk d a t computergebruikers op universiteiten en a n d e r e w e ­ tenschappelijke instellingen rechtstreeks met elkaar kunnen communiceren. Surf biedt ook communicatiemogelijkheden met buitenlandse universiteiten. Sinds 1985 is er a a n d e totstand­ koming v a n het netwerk g e ­ werkt door universiteiten, a c a ­ demische ziekenhuizen, re­ searchlaboratoria uit het b e ­ drijfsleven e n a n d e r e onder­ zoeksinstituten.

Henk Vlaming Smits bolleboos zal volgens d e prognose v a n Surf vijftien mil­ joen gulden p e r j a a r verdienen. In d e toekomst zal dat oplopen tot twinitg miljoen. De kosten zullen net zo veel b e d r a g e n , want Surf BV streeft niet n a a r winst. Vooral universiteiten zijn dank­ b a r e gebruikers v a n het Surf­ computernetwerk. Zij g e v e n jaarlijks ongeveer tweehonderd müjoen gulden uit a a n compu­ ter­dienstgebruik, denkt R osen­ berg. D a a r v a n vloeit tien mil­ joen gulden in het laadje v a n d e kersverse BV, denkt Drs. B. Ne­ derkoom, directeur v a n Surfnet. De diensten v a n Surf a a n d e universiteiten worden nu n o g door het ministerie v a n Onder­ wijs en Wetenschappen be­ taald. Vanaf 1989 zidlen d e b e ­ talingen v a n d e universiteiten a a n Surf echter rechtstreeks g e ­ schieden. Nederkoom sluit niet uit d a t er in

d e toekomst meer aandeelhou­ ders in d e BV zullen komen. Hij denkt daarbij a a n bedrijven als IBM, Digital e n PhUips. "Dan moeten w e echter eerst d e statu­ ten wijzigen", zegt hij. "Dat g e ­

Het i s dri ngen geblazen

beurt p a s als w e met nieuwe, kapitaalintensieve projecten g a a n beginnen, zoals d e bouw v a n telefooncantrales. Die plan­ nen zijn nu nog niet meer d a n verkenningen."

rond de bolleboos'

voor de

un i vers ii te ten.

Foto Bram d e Hollander

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen