Ad Valvas 1988-1989 - pagina 575

fD\ps^/ps

m )0 JUNI 1989 ace­ )e b e v o e g d h e d e n v a n d e poii­ 7 le zijn, w a n n e e r ze i e m a n d op ïte leterdaad betrapt, in d e wet Deo­ logal ruim geformuleerd. Veel )osi­ aag, weinig moet. Veel wordt 1 te jvergelaten a a n het inzicht e n 3ep. jeoordelingsvermogen v a n d e laar ndividuele agent. Elk korps van leeft ook zijn eigen beleid ten ïja­ lanzien v a n a a n h o u d i n g e n , al atig lan niet vastgelegd in dienst­ clu­ raorschriften, zo blijkt uit d e ;oe­ rtiistdikke e n lezenswaardige ten. itudie v a n Jan N a e y é . Dm te a n a l y s e r e n hoe 'ontdek­ disü­ Sng o p h e t e r d a a d ' in d e prak­ dat (jk verloopt, hield d e crimino­ weil loog e e n uniek experiment. Hij ho­ !ond twee acteurs bereid om lats eenentwintig keer in verschil­ . E. lende plaatsen v a n het l a n d (il­ ik9l legaal) affiches tegen kruisra­ ing ketten te plakken. Steeds als ma een behoorlijk gedeelte v a n d e Ad jevel beplakt was, w a a r s c h u w ­ gté de d e onderzoeker vanuit e e n iets dichtbij g e l e g e n telefooncel d e politie. Die kwam, wonderwel, in alle gevallen o p d a g e n .

Criminoloog Naeyé onderzocht de 'ontdekking op heterdaad'

Onderzoeker liet 21 keer zijn medewerkers oppakken Stel: je plakt op de gevels van openbare gebouwen affiches tegen kruisraketten. Strikt genomen is dat ver­ boden. VU­criminoloog Jan Naeyé zette dat geval in scène en bekeek vanuit portieken hoe de politie van diverse korpsen reageerde. Kwamen de plakkers er met een berisping van af? Werden ze in de boeien geslagen en afgevoerd naar het bureau? Werden ze tot in de büspleet onderzocht? Vandaag promoveert Naeyé op de resultaten van zijn onderzoek naar de theorie en praktijk van 'ontdekking op heterdaad'. tiU.i.il.J.lM

"t'l[U

Vanuit e e n portiek of als toeval­ lige passant observeerde Naeyé wat er zich vervolgens afspeelde. Volgens d e instruc­ ties weigerden d e p l a k k e r s / a c ­ teurs steeds hun n a a m te noe­ men, zodat e e n nachtje zitten op liet b u r e a u bijna verzekerd w a s . Op die manier verkreeg N a e y é ook g e g e v e n s over hoe het d a a r toeging. Van d e korpschefs kreeg N a e y é toestenmiing voor het experi­ ment, waarbij overigens anoni­ miteit v a n d e korpsen e n politie­ mensen werd g e g a r a n d e e r d . Verder werd afgesproken dat de acteurs "niet escalerend" zouden optreden. Ook r a a d ­ pleegde hij hoofdofficieren v a n justitie e n zelfs politiebonden:

Plakkers i n acti e

De hele natuurkundewereld stond op zijn kop toen de 'warme' supergeleider werd ontdekt. Nu, twee jaar later, staat bijna elke dag voor alle 'vaste stoffysici' van de VU in het teken van deze nieuwe supergeleidende materialen. Volgende maand zullen ze met open armen een opdampi nstallati e ontvangen waarmee durme la­ gen van het nieuwe supergeleidende materiaal ge­ maakt kunnen worden.

Ook is zojuist bij het FOM (Stich­ ting Fundamenteel Onderzoek der Materie) e e n a a n v r a a g in­ gediend voor e e n r ö n t g e n a p p a ­ raat. D a a r m e e k a n worden ge­ controleerd of d e d u n n e l a g e n de vereiste één­kristallijnstruc­ tuur dun zijn. Een supergeleider biedt g e e n weerstand aan elektrische stroom, zodat deze oneindig k a n rondlopen. Tot 1987 werkten alle b e k e n d e supergeleiders

"Ik wilde niet dat er achteraf g e d o n d e r zou komen over d e toelaatbaarheid v a n d e metho­ d e in plaats v a n over d e resulta­ ten v a n het onderzoek". De conclusie v a n het experi­ ment is dat politieagenten, die overigens niet op d e hoogte w a ­ ren v a n het onderzoek, steeds zeer verschillend optraden. Alle 21 keren w e r d d e z a a k a n d e r s afgehandeld. De e n e keer wer­ d e n d e twee acteurs in d e boei­ e n geslagen, d e a n d e r e keer kon volstaan worden met het in­ leveren v a n het emmertje plak. Soms w a s d e fouillering b e ­ perkt, soms werd d e bilspleet a a n e e n onderzoek onderwor­ pen. Het proefschrift bevat e e n keur a a n levensechte beschrij­ vingen v a n d e confrontaties tus­ sen politie e n plakkers.

Is er sprake v a n willekeur bij het politieoptreden bij 'ontdekking op h e t e r d a a d ? N a e y é wil niet direct die term in d e mond ne­ men. Dat zou te veel rieken n a a r misbruik v a n b e v o e g d h e d e n . Toch vindt hij dat d e m a r g e s die in d e wet worden gelaten op enkele essentiële punten moe­ ten worden ingeperkt. Om e e n s w a t te noemen: d e wet zwijgt momenteel over d e v r a a g

'Grote 'supergeleide' motoren voorlopig toekomstmuziek'

Het m a k e n v a n d u n n e l a g e n is vooral v a n b e l a n g voor het bou­ wen v a n compactere chips. De onderzoekers gebruiken het a p ­ p a r a a t echter vooral om het fe­ nomeen supergeleiding beter te begrijpen. Met d e nieuwe op­ dampinstallatie wordt e e n mini­ 'supergeleidingsfabriekje' v a n vijf bij drie meter compleet. Sinds e e n j a a r pronkt er immers al e e n tweelingbroer v a n d e nieuwkomer in d e kelder v a n Natuurkunde voor het m a k e n van l a g e n v a n oude supergelei­ dende materialen. Via e e n a n a ­ lyse­apparaat kunnen d e ei­ g e n s c h a p p e n getest worden. Als alles volgens plan verloopt zal d e nieuwkomer eind 1989 startklaar zijn.

Wim Crezee

Misbruik

Natuurkundigen na experimenten weer 'fundamenteel' bezig

i

E

Diana Doomenbal slechts bij temperaturen v a n on­ g e v e e r 255 g r a d e n onder nul. Het afkoelen tot zo'n l a g e tem­ peratuur k a n alleen met behulp v a n vloeibaar helium; e e n schaarse, dure stof. Fysici droomden v a n e e n supergelei­ der die ooit bij hogere tempera­ turen zou werken. Die droom is uitgekomen. De Zwitserse onderzoekers Bed­ norz e n Muller ontdekten e e n nieuwe mix v a n materialen die ook supergeleidend bleek te zijn bij ­148 g r a d e n e n die k a n wor­ d e n afgekoeld in d e veel goed­ kopere vloeibare stikstof. Een supergeleider bij kamertempe­ ratuur is nu d e nieuwe w e n s v a n veel fysici. Dat geeft immers enorme b e s p a r i n g e n in d e ener­ gievoorziening. Na e e n tijd v a n b a k k e n e n ex­ perimenteren staat nu het fun­ damenteel onderzoek weer voorop a a n d e VU. Zo worden o p het moment o n d e r leiding v a n proI.R. Gri essen d e m a g n e ­ tische e i g e n s c h a p p e n v a n d e supergeleider bestudeerd. Dat

b e p a a l t inmiers hoeveel stroom e e n p r e p a r a a t k a n vervoeren voordat het z'n supergeleidende e i g e n s c h a p p e n verliest. Met d e nieuwe supergeleiders grote motoren of m a g n e t e n maken, d a a r h o e v e n w e voorlopig niet o p te rekenen, vertelt onderzoe­

ker dr.R.J. Wi jngaarden: "Dan h e b je immers dikke l a g e n no­ dig die veel stroom tegelijkertijd kunnen vervoeren e n die zijn er n o g niet." Het vergt volgens h e m n o g ja­ ren onderzoek voordat er super­ geleiders zijn die ook hele sterke stroom a a n k u n n e n . De toepas­ singen met d u n n e l a g e n zijn volgens h e m wel erg hoopge­ vend, zoals s c a n a p p a r a t u u r e n a p p a r a t e n om voltmeters te ij­ ken. Dat er supergeleiding bij hoge­ re temperaturen bestaat, d a a r is iedereen v a n overtuigd. W a a r ­ óm, dat is nog a b r a c a d a b r a .

Meer proeven met koude kernfusie 'niet zinvol' Naast het supergeleidings­ onderzoek h e b b e n d e VU­ natuurkundigen zich ook la­ ten verleiden tot koude kern­ fusie­proeven. Toch g a v e n ze al snel d e hoop op specta­ culair resultaat op. Wijn­ g a a r d e n : "Wij h e b b e n niet het gevoel dat w e iets zinvols kunnen doen. We zijn e r m e e gestopt. Een m a a n d h e b b e n w e geëxperimenteerd. Zon­ der enig resultaat. We h e b ­ b e n g e e n neutronen w a a r ­ genomen." Kernfusie is e e n vorm v a n energiewinning waarbij ato­ m e n samensmelten onder zeer h o g e druk of tempera­ tuur. De electrochemici Pons e n Fleischmann b e w e e r d e n twee m a a n d e n g e l e d e n bij kamertemperatuur kernfusie te kunnen opwekken. Het vrijkomen v a n neutronen is e e n bewijs voor kernfusie. Onderzoekers die neutronen

h e b b e n w a a r g e n o m e n moe­ ten er volgens dr. R.J. Wi jn­ gaarden e n zijn collega dr.D.G. De Groot rekening m e e houden dat die neutro­ n e n ook ergens a n d e r s v a n ­ d a a n kuimen komen, bij­ voorbeeld uit het heelal. Vooral doordat d e onderzoe­ kers Pons e n Fleischmann electrochemici zijn, hecht Wijngaarden niet veel w a a r ­ d e a a n h u n neutronenken­ nis. "Neutronen­onderzoek is werk voor kernfysici," vindt hij. "Fleischmann zei achter­ af ook dat hij liever nog a n ­ derhalf j a a r h a d geëxperi­ menteerd alvorens d e publi­ citeit te zoeken. Dat geeft wel a a n hoe hij over z'n eigen bevindingen deiüct", vult De Groot a a n . Zowel De Groot als Wijn­ g a a r d e n w a r e n v a n het be­ gin af a a n al e r g a r g w a n e n d ten opzichte v a n d e ophef rondom het kernfusie onder­

Jan Naeyé: de poli ti eman i s niet gebaat ib j mi me normen Foto Bram d e Hollander

of i e m a n d die op h e t e r d a a d is a a n g e h o u d e n e n in d e politiecel zit n a a r huis m a g bellen. Dat wordt dus overgelaten a a n d e gunst v a n d e dienstdoende poli­ tieagent. Ten onrechte vindt Naeyé, want het g a a t hier om e e n a l g e m e n e fatoensnortn; d e mogelijkheid om het thuisfront telefonisch o p d e hoogte te stel­ len moet dwingend worden voorgeschreven. Zoiets heeft overigens wel w a t voeten in a a r d e . Hoe zit het bijvoorbeeld met d e rechten v a n e e n drugs­ dealer? Als hij vanuit het politie­ b u r e a u m a g bellen, d a n k a n d e politie wel fluiten n a a r d e partij drugs.

Vervolg op pag.

4

Een kant e n klare theorie ligt n o g niet op d e stoep. Wijngaarden: "Er is bij ons nie­ m a n d die zich uitsluitend richt op het verzinnen v a n theorieën. Elders wel. Er zijn ook wel wat theorieën die ons a a n s p r e k e n , m a a r d e w a r e is gewoon n o g niet gevonden. De meeste zijn ook nog niet zover doorgere­ kend dat je ze k a n testen. D a a r komt n o g bij dat het met veel materialen moeilijk proeven d o e n is. Als je echter bedenkt dat d e theorie rondom d e 'oude' supergeleider e e n halve e e u w op zich heeft laten wachten, d a n h e b b e n w e n o g e e n tijd voor d e boeg."

zoek. "De bevindingen v a n Pons e n Fleischmann prikke­ len je nieuwsgierigheid. Uit theoretisch oogpunt lijkt het erg onwaarschijnlijk, m a a r alleen als je d e proef zelf g e ­ d a a n hebt, m a g je zeggen dat het onzin is. H e l a a s kun je hem niet exact n a d o e n omdat d e publicaties niet g e ­ detailleerd g e n o e g zijn. Zij die m e n e n koude kernfusie gezien te hebben, kunnen d e resultaten niet altijd h e r h a ­ len. De Groot: "Dat is ook het gro­ te verschil met d e 'warme' supergeleider. Je wist precies h o e je d e proef moest d o e n e n z a g dat het w a a r w a s . I k k a n het schijfje zo weer voor u laten zweven", vertelt hij, doelend op d e proef met het 'zwevende schijfje'; het b e ­ wijs voor 'warme' superge­ leiding. "Het werd beide erg spectaculair aangekondigd. Met het verschil d a t superge­ leiding e e n echt verschijnsel is e n koude kernfusie wellicht niet," zegt Wijngaarden n a ­ denkend.

(Diana

Doornenbal)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen