Ad Valvas 1988-1989 - pagina 579

PD\PS^/F£

„!0 JUNI 1989 'arijs zal volgende m a a n d uit a a r voegen barsten bij d e vie­ n g v a n het t w e e d e eeuwfeest a n d e F r a n s e Revolutie. Een an d e opmerkelijkste fenome­ e n uit die chaotische j a r e n w a s iet revolutiefeest. De revolutio­ lairen liepen in uitbundige op­ dchten door d e straten, terwijl e allerlei symbolen e n decora­ les met zich m e e torsten. n Nederland zijn zulke feesten levierd tijdens d e Bataafse Re­ jubliek (1795­1806) e n tijdens e patriottentijd (1780­1787). rans Grijzenhout a n a l y s e e r d e zijn iconografische studie feesten voor het vaderland, lan d e h a n d v a n d e symbolen jn decoraties het verschülende rarakter v a n d e patriotse e n d e Sataafse revolutiefeesten, [unsthistorici d o e n meestal logal m e e w a r i g over d e w a a r ­ de v a n d e kunst die het laatste kwart v a n d e achttiende e e u w teeft opgeleverd, volgens Grij­ :enhout. "K unstgeschiedenis is heel lang kunst geweest e n heel weinig geschiedenis. Mijn on­ derzoek doorbreekt die barriè­ Door iconografisch onder­ zoek krijg je, veel beter d a n met geschreven bronnen, e e n g o e d beeld v a n d e werkelijke betrok­ kenheid v a n m e n s e n bij d e re­ volutionaire zaak. Ik h e b willen n a g a a n hoe ze op e e n visuele manier w e r d e n overtuigd, zoals je ook redevoeringen kunt a n a ­ ^lyseren op techniek e n r e d e ­ neertrucs die gebruikt worden om te overtuigen."

Dr. Frans Grijzenhout: 'Mijn onderzoek doorbreekt die barrière'

Kunsthistorie te veel kunst en te weinig geschiedenis Feestvieren zit d e Nederlander niet in het bloed. Toch lieten heel wat Nederlanders zich g a a n in d e jaren rond d e F r a n s e revolutie, opgezweept door het revolu­ tionaire elan. De kunsthistoricus Frans Grijzenhout pro­ moveerde op 29 juni op Feesten voor het Vaderland, e e n studie n a a r d e symbolen die gebruikt w e r d e n op deze politieke feesten.

I

De vaderlandsche m aaltijden vonden plaats in e e n besloten ruimte, w a a r i n d e patriotten d e nieuwe republiek die h e n voor ogen stond met behulp v a n ta­ felstiikken e n wanddecoraties projecteerden. Zo w a r e n ze sa­ men met hun grote voorbeelden uit het verleden e n realiseerden ze tijdelijk hun politieke idealen. Het ging er zeer vriendschappe­ lijk a a n toe, d e standsverschil­ len die bestonden onder het be­ wind v a n stadhouder Willem V, vielen tijdelijk w e g . "Het w a s Tot voor tien j a a r kregen kwe­ kers irissen in d e kas in bloei door d e bollen te onderwerpen aan e e n nauwgezette tempera­ tuurbehandeling. Daarmee volgden zij d e natuurlijke om­ standigheden v a n het ber­ komstgeb:ied v a n d e irissen, d e landen rond d e Middenlandse Zee. Na d e oogst v a n d e bollen in augustus w e r d e n d e bollen gedurende 2 weken bij 35Cel­ sius e n d a a r n a nog 3 d a g e n bij 40C b e w a a r d , gevolgd door een behandeling bij l a g e tem­ peraturen g e d u r e n d e 8 weken. Na planting in d e kas konden op zijn vroegst in januari d e b e ­ geerde bloeiende irissen ver­ wacht worden. Rond 1980 w e r d ontdekt d a t d e warmte­behandeling achterwe­ ge kon blijven als d e boUen wer­ den blootgesteld a a n d e rook van vochtig b r a n d e n d stro. In die rook bleken grote hoeveel­ heden ethyleen te zitten, die blijkbaar d e bloei konden indu­ ceren. Slechts kleine hoeveelhe­ den v a n dit gasvormige plan­ tenhormoon bleken nodig om bloei vóór d e kerstmis (de tijd met h o g e winstmarges op bloe­ men) mogelijk te maken. De bol­ len hoefden niet alleen d e twee weken warmtebehandeling te ontberen, m a a r ook d e groei van d e planten bleek sneller.

Kwade reuk De invoering v a n ethyleen in d e irisbloementeelt werd in het be­ gin wel met argusogen beke­ ken. Het g a s heeft immers e e n kwade reuk in kwekerskringen doordat het vooral bekend staat om zijn verouderende effecten op groeiende planten. Ethyleen

Dr.Frans Grijzenhout: 't Zou interessant zijn een kunstenaar een passend decor voor een dodenherdenking te laten ontwerpen. Foto Bram d e Hollander

echt e e n levende z a a k voor ze, niet e e n of a n d e r theorietje. De afbeeldingen v a n hun helden uit het verleden kun je g o e d ver­ gelijken met tieners die h u n ka­

mers volhangen met posters v a n popsterren." Een v a n d e steeds terugkerende symbolen is d e vrijheidste m pel. "Ze z a g e n hun z a a k als het bou­

Frank v a n K olfschooten w e n v a n e e n tempel, w a a r v a n ze zelf d e fundamenten moesten leggen. Ze moesten h e m zuU voor zuil oprichten e n uiteinde­ lijk moest er e e n d a k op komen. D a n p a s w a s het bouwwerk v a n d e nieuwe republiek af." Origineel w a r e n d e patriotten niet in d e keuze v a n hun symbo­ len. Ze gebruikten h u n symbo­ len om a a n te tonen dat Oranje­ stadhouder Willem V e n d e Prinsgezinden d e Republiek der Vereenigde Nederlanden n a a r d e verdoemenis h a d d e n gehol­ p e n e n putten d a a r o m veel sym­ bolen uit d e heroïsche tijd v a n d e Opstand (rond 1600). Zo h a d d e door onkruid overwoekerde Hollandse tuin e e n kundige tuinman nodig e n moest d e oranjeboom worden omgekapt e n v e r v a n g e n worden door e e n stevige v a d e r l a n d s e eik. De Bataafse feesten verschüden nogal v a n d e patriotse feesten. Ze w a r e n o p e n b a a r , e n h a d d e n e e n sterk didactisch karakter. Het w a s het soort feesten dat e e n zittend bewind organiseert dat bevestiging v a n zijn macht zoekt e n d e feesten h a d d e n d a a r o m e e n sterk retorisch ka­ rakter. Ze kunnen goed vergele­ ken worden met d e feestelijkhe­ d e n e n portrettenoptochten die m e n in d e Sowjet­Unie organi­ seert om d e burgers te overtui­ g e n v a n d e zegeningen v a n het communisme. De Bataafse feesten w a r e n in e e n b e p a a l d opzicht typisch Ne­ d e r l a n d s e feesten: beheerst, niet te uitbundig e n niet te duur.

Bloemzetting bij irissen fundamenteel onderzocht

is e e n gasvormig plantenhor­ moon dat bijvoorbeeld in grote hoeveelheden geproduceerd wordt in rijpende vruchten e n groeiende planten tot rijping é n veroudering aanzet, soms met verlies v a n bloem­ e n bladk­ noppen. Levenswijze grootmoe­ ders willen d a a r o m n o g wel eens w a a r s c h u w e n vooral g e e n snijbloemen bij d e fruitschaal te zetten. Het door d e appels g e ­ produceerde ethyleen zorgt er voor dat d e bloemen minder lang mee gaan. Behandeling in d e bollen­fase v a n irissen bleek echter zo suc­ cesvol dat g e e n kweker er om­ h e e n kon. De verkorting v a n d e kasperiode e n het overbodig worden v a n d e hoge­tempera­ tuur­behandeling levert e e n aanzienlijke energiebesparing

bloemboUenonderzoek in Lisse w a r e n erin betrokken. De a d e m h a l i n g bij planten ver­ schilt in principe niet zoveel v a n d e bekendere, 'gewone' a d e m ­ haling bij dieren. Ook hier is sprake v a n zuurstofopname, gekoppeld a a n d e verbranding

Gert v a n M a a n e n die k a n oplopen tot circa zestig­ procent. De negatieve reputatie v a n ethyleen vormde é é n v a n d e aanleidingen om op e e n fun­ damenteel niveau d e invloed v a n dit g a s op d e bloemzetting a a n e e n onderzoek te onder­ werpen. Nollie Marissen heeft zich voor h a a r proefschrift ("Mitochondri­ a l respiration in relation to flo­ wer induction in iris bulbs") vooral geconcentreerd op het effect dat ethyleen t e w e e g brengt in d e a d e m h a l i n g v a n irisboDen. Onderzoek waarbij d e kwekerswereld als het w a r e over h a a r schouder meekeek; zowel d e afdeling plantenfysio­ logie als het laboratorium voor

Behandeling m et ethyleen voor bloe m zetting.

G e e n v a n d e symbolen uit deze jaren leeft nog voor ons, vol­ g e n s Grijzenhout. "Alleen d e provinciewapens zijn nog over e n onze rood­wit­blauwe vlag, die in 1796 in deze vorm is inge­ voerd." Ook politieke feesten k e n n e n w e niet meer, nu d e socialisti­ sche partij cultuur v a n d e PvdA uit niet veel meer b e s t a a t d a n het zingen v a n e e n verminkt couplet uit d e Internationale e n het vasthouden v a n e e n slappe roos. "De dodenherdenking op 4 mei zou je wel kunnen vergelijken met het Bataafse feest door het gebruik v a n statische symbolen als het nationaal monument op d e Dam en d e klokken op d e Waalsdorpervlakte. Het ver­ schil is dat er g e e n obelisk of triomfpoort wordt geplaatst. Ik zou het interessant vinden om een moderne kunstenaar eens d e opdracht te g e v e n om e e n p a s s e n d decor te ontwerpen voor e e n dodenherdenking. M a a r ook politieke partijen zou­ d e n hun cultuur kunnen verrij­ ken door kunstenaars opdrach­ ten te g e v e n om hun symbolen met interessante kleursteUingen e n composities te vernieuwen."»

v a n voedingsstoffen, zoals sui­ kers. Deze processen spelen zich af in speciale celonderde­ len, d e mitochondriën. Bij plan­ ten zijn er twee routes mogelijk om door verbranding met zuur­ stof tot energieproductie te ko­ men; d e z o g e n a a m d e cytoch­ roomroute (die ook bij dieren voorkomt) e n d e plant­unieke 'alternatieve route'.

Verouderingshormoon helpt kwekers Bloemen die e e n week eerder in bloei komen k u n n e n e e n a a r d i g e besparing opleveren voor bloemenkwe­ kers. Dat bloei v a n b o l g e w a s s e n k a n worden gepro­ g r a m m e e r d met behulp v a n temperatuurbehandeling is zo l a n g z a m e r h a n d redelijk bekend. Bij irissen blijkt echter e e n b e h a n d e l i n g met het verouderingshormoon ethyleen goedkoper e n d a t levert daarbij ook n o g e e n betere snijbloem op. Biologe Nollie Marissen promo­ v e e r d e deze week op d e fundamentele a s p e c t e n v a n de bloemzetting in irissen.

De iconografie v a n d e Bataafse feesten w a s echter grotendeels ontleend a a n d e F r a n s e revolu­ tionairen. Voorbeelden v a n uit Frankrijk o v e r g e w a a i d e sym­ bolische handelingen w a r e n het planten v a n vrijheidsbomen, d e verbranding v a n d e attributen die bij d e despotie hoorden e n het m e e d r a g e n v a n d e a s v a n d e gesneuvelden. Grote the­ ma's w a r e n natuurlijk vrijheid, gelijkheid en broederschap. De n a m e n v a n d e kunstenaars die w e r d e n ingezet in d e patriot­ se e n d e Bataafse periode zijn niet erg bekend. Sonmiigen le­ ven nog voort, omdat er k a d e s n a a r h e n zijn genoemd: Antho­ ny Ziesenis e n Reinier Vinkeles bijvoorbeeld.

zorgt

'Alternatieve route' Van ethyleen w a s bekend dat dit zowel d e totale a d e m h a l i n g als specifiek d e alternatieve ademhaling k a n stimuleren. Er werd d a n ook gedacht dat ethy­ leen zijn bloeminducerende werking vooral te d a n k e n h a d a a n d e stimulatie v a n die 'alter­ natieve ademhaling'. Marissen toonde a a n dat dit waarschijnlijk niet het geval w a s . Daartoe onderzocht zij d e uit verschillend b e h a n d e l d e iris­ bollen afkomstige mitochon­ driën in het laboratorium op het al d a n niet a a n w e z i g zijn v a n d e 'alternatieve ademhalings­ route'. De uitgeplante irisboUen in d e k a s s e n v a n het proefbe­ drijf in Lisse vormden d e refe­ rentie n a a r d e bloemzetting. De bijdrage v a n Marissen is voornamelijk v a n fundamentele betekenis e n voor iriskwekers verandert er d a n ook niets a a n d e b e s t a a n d e praktijk; zij zullen gewoon ethyleen blijven ge­ bruiken. Voor Marissen ligt dit anders, ze werkt nu voor e e n proefstation in Aalsmeer a a n d e h o u d b a a r h e i d v a n snijbloemen. "En dat is nu juist iets waarbij ethyleen niet echt centraal staat, hoogstens in negatieve zin", zegt Marissen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen