Ad Valvas 1988-1989 - pagina 265

iUD\pL\2^

16 DECEMBER 1988

S

Boek en congres in de strijd om tolkenbijstand "Buitenlandse verdachten in e e n strafproces moeten recht krijgen op tolkenbij stand, ook tijdens het voorar­ rest en politieverhoren, en gerechtstolken moeten vol­ doen a a n kwaliteitseisen." Aldus mr. Arthur Frid, crimi­ noloog a a n d e VU. Een boek e n e e n congres a a n d e VU zijn de laatste w a p e n s die in d e strijd geworpen wor­ den. De strijd voor e e n betere rechts­ positie v a n d e buitenlandse ver­ dachte e n voor professionele gerechtstolken duurt al lang. I n 1974 d e e d een werkgroep v a n de Coornhert Liga (vereniging voor strafrechtshervorming) e n het Nederlands Genootschap van Vertalers d e aanbeveling om het recht op tolkenbij stand toe te kennen op dezelfde mo­ menten w a a r o p e e n verdachte ook recht heeft op bijstand v a n een advocaat. Volgens Frid w a s toen al sprake van e e n verouderde en volstrekt ontoereikende wetgeving, v a n wanbeleid inzake d e toewijzing van tolkenbij stand, en v a n on­ deskundig e n onverantwoord optreden onder d e gerechtstol­ ken zelf. Sindsdien is volgens Frid vrijwel niets ten g o e d e ver­ anderd, en bestaat nog altijd ruimte voor malafide praktijken. Volgens het Wetboek v a n Straf­ vordering is d e overheid p a s bij de rechtszitting verplicht om voor een tolk te zorgen. I n d e praktijk wordt veel vaker ge­ bruik gemaakt v a n d e diensten van tolken: als d e politie het tij­ dens het vooronderzoek nuttig vindt, of als d e politie e e n ver­ zoek v a n d e buitenlandse ver­ dachte wU honoreren. Frid wil dat ook deze tolkenbij stand e e n recht v a n d e verdachte wordt. Daarnaast wU Frid dat eindelijk eens eisen v a n kwaliteit e n v a n onpartijdigheid worden gesteld

Het gebruik v a n proefdieren is tamelijk omstreden. Er zijn veel mensen die vraagtekens zetten bij de experimenteerlust v a n wetenschappelijke onderzoe­ kers, iets w a a r a a n vele dieren opgeofferd worden. Om enige controle mogelijk te m a k e n is er daarom sinds 1977 e e n Wet op de Dierproeven v a n kracht. Daarin wordt b e p a a l d dat elke instelling die dierproeven wil uitvoeren, in het bezit moet zijn van e e n vergunning. Die vergunninghouder moet een dierenarts of e e n a n d e r e deskundige belasten met d e zorg voor het welzijn v a n d e die­ ren. De wet lijkt enige invloed g e h a d te h e b b e n op het a a n t a l dierproeven; dat is namelijk sinds 1978 met ongeveer e e n kwart g e d a a l d . Daarnaast is er bij d e meeste instituten e e n dierexperimen­ ten­commissie (DEC) ingesteld die het nut v a n d e dierproeven dient te beoordelen. Zo'n com­ missie wordt geacht e e n ethi­ sche afweging te maken: weegt het b e l a n g v a n het onderzoek wel op tegen het leed dat d e dieren aangedaan wordt. Reeds 90% v a n d e onderzoeks­ instituten zijn in het bezit v a n zo'n DEC, w a a r o n d e r ook d e VU. Het is d e bedoeling dat ze binnenkort wettelijk verplicht g a a n worden.

Heel weinig VU­studente Maaike v a n Roos­ malen heeft bij vijf (in het onder­ zoeksrapport anoniem geble­ ven) onderzoeksinstellingen, waaronder twee universitaire,

a a n gerechtstolken. "I edereen die achttien j a a r is of ouder, e n g e e n strafblad heeft, k a n zich op dit moment gerechtstolk noe­ men. Dat heeft tot chaos en mis­ standen geleid. Tolken die zich geheel ten dienst stellen v a n Justitie, e n e e n soort assistent­ rechercheur worden." "Dat zijn h e l a a s g e e n vooron­ derstellingen v a n mij, m a a r din­ gen die ik d e afgelopen 25 j a a r zelf h e b meegemaakt, of h e b gehoord v a n coUega's, a d v o c a ­ ten of v a n e e n rechter­commis­ saris. I k weet dat d e politie in sommige gevallen tegen d e tolk heeft gezegd: ' G a jij m a a r eens met die verdachte praten'. Dat is natuurlijk niet d e rol v a n d e tolk, een gesprek voeren. Een tolk moet vertalen, zo onpartij­ dig mogelijk d e taalbarrière overbruggen."

Hulpagent Twee citaten. "Bij d e politie zie ik mijn rol duidelijk e n onmisken­ b a a r partijdig: hier b e n ik e e n soort hulpagent. I k k a n u verze­ keren dat ik v o l d a a n b e n als ik e e n niet erg s p r a a k z a m e ver­ dachte tot e e n bekentenis k a n bewegen." Aldus e e n gerecht­ stolk. "Er zijn gerechtstolken die al zo lang meelopen dat ze het verhoor overnemen. Ik h e b er wel eens contact over g e h a d met d e politie en gezegd dat het zo absoluut niet m a g g a a n . Dat

Gerard v a n Schalk is me b e p a a l d niej in d a n k afge­ nomen." Aldus e e n rechter­com­ missaris. Beide citaten zijn opgenomen in het boek 'Tolken, strafzaken, vreemdelingenzaken', dat Frid s a m e n met tolk/vertaler me­ vrouw P.H.J. de o H mmel­Steen­ bakkers schreef. "Die tolk die zich als hulpagent ziet noem ik in tijdschriftartikelen al vijftien j a a r als voorbeeld. En n a ver­ loop v a n tijd dooft dat stro vuur­ tje weer. Nu staat het in e e n boek. Of dat iets,uit zal maken? Met een boek kun je h a r d e r slaan!" Tijdens een congres onder de­ zelfde titel, dat v a n d a a g in het auditorium wordt georgani­ seerd door het Nederlands G e ­ nootschap v a n Vertalers (NGV), wordt het boek a a n g e b o d e n . A a n wie, dat is nog niet duide­ lijk. De minister v a n Justitie heeft v a n d a a g d e ministerraad, oud­ minister v a n Justitie mr. Job d e Ruiter heeft afgezegd. De politicus die het het meest verdient om het eerste exem­ plaar te ontvangen, is PvdA'er mr. Aad Ko sto , volgens Frid d e enige polticus die n o g b e l a n g ­ stelling toont voor d e tolkenbij­ stand voor buitenlandse ver­ dachten. Kosto is v a n d a a e e n v a n d e gasten v a n het congres, n a a s t officier v a n justitie mr. L. d e Wit e n d e Amsterdamse pro­ cureur­generaal jhr.mr. L.A.R.J. d e Beaufort. De laatste zal spre­ ken als voorzitter v a n d e stich­ ting I nstituut v a n Gerechtstol­ ken, een initiatief v a n het NGV. De tolken in het NGV willen via professionalisering v a n hun werk een beschermde positie bereiken voor gerechtstolken. Compleet met e e n eigen a a n ­

Criminoloog Arthur Frid: "Van een to lk in strafzaken mo et je des­ kundigheid, betr o uwbaarheid en o npartijdigheid eisen." Foto Michel Claus, AVCAfU

vuUende opleiding, e e n be­ roeps­ e n erecode, en registra­ tie. Doel is om d e verdachte è n zichzelf te beschermen tegen beunhazen. "Het b e l a n g wat d e politie hierbij heeft is niet groot. Ik wil overigens niet b e w e r e n dat d e politie misbruik m a a k t v a n d e slechte wetgeving, m a a r voor d e politie is het het meest aantrekkelijk als e e n tolk zich wat 'dienstbaar' opstelt", vertelt Frid.

VU­studente Maaike v a n Roosmalen concludeert n a onderzoek:

Bijna g e e n ethische afweging in commissies dierproeven Een echte ethische afweging v a n het nut v a n dierproe­ ven vindt in de dierexperimenten­commissies v a n on­ derzoeksinstellingen nauwelijks plaats. Tot deze con­ clusie komt Maaike van Ro o smalen, studente biologie en samenleving a a n d e VU, in e e n onderzoek n a a r het functioneren v a n deze commissies. Niettemin denkt zij dat dergelijke commissies e e n zeker preventief effect kunnen hebben. onderzocht wat er v a n die ethi­ sche afweging terecht komt. Heel weinig, is h a a r belangrijk­ ste conclusie. Het komt vrijwel niet voor dat onderzoek wordt afgewezen omdat het te dieron­ vriendelijk zou zijn. Bij d e universitaire instellingen komt d a a r nog bij dat d e toet­ sing v a n het onderzoek door­ g a a n s al op a n d e r e niveau's plaatgevonden heeft; het ZWO (nu NWO), of d e universitaire onderzoekscommissie h a d bij­ voorbeeld het onderzoek al goedgekeurd. De mogelijkhe­ den v a n een DEC om d e zaak tegen te houden zijn d a n niet groot meer. Het voorstel v a n Maaike v a n Roosmalen is d a a r ­ om om die ethische afweging te laten plaatsvinden op het ni­ v e a u w a a r ook d e wetens_chap­ pelijke toetsing zich afspeelt. Wanneer een onderzoeker

m a a r h a r d g e n o e g weet te m a ­ ken dat zijn onderzoek v a n groot b e l a n g is, zo blijkt uit het onderzoek, d a n wordt het uit­ voeren v a n dierproeven altijd toegestaan. Zeker wanneer men kan a a n t o n e n dat het om 'fundamenteel' onderzoek gaat, iets w a a r v a n d e w a a r d e onom­ stotelijk vast heet te staan, is d e toestemming al bij voorbaat verleend. Alleen bij onderzoek w a a r vraagtekens geplaatst worden wat betreft d e weten­ schappelijke relevantie, d a a r wordt ook nog wel e e n s getwij­ feld a a n het nut v a n dierproe­ ven.

G e e n w a s s e n neus Toch denkt Maaike v a n Roos­ malen niet dat zo'n DEC m a a r een w a s s e n neus is. "Ik h e b wel kritiek op die commissies m a a r

Koos Neuvel ik denk toch dat het heel goed is dat ze wettelijk verplicht gesteld worden. Het werkt e e n beetje." Ze denkt met n a m e dat zo'n commissie e e n zekere preven­ tieve werking k a n hebben. De onderzoeker wordt namelijk ge­ d w o n g e n om meer n a te denken over het hoe e n w a a r o m v a n d e dierproeven. "Als jouw proefop­ zet gecontroleerd g a a t worden, denk je wel drie m a a l n a voor­ dat je een slap proefje g a a t uit­ voeren. Mensen worden d a a r voorzichtiger door." Het positieve v a n zo'n DEC is, zo komt uit het onderzoek n a a r vo­ ren, dat men er ook w^el eens in slaagt om wijzigingen in d e proefopzet a a n te brengen. Die wijzigingen h a d d e n d e b e d o e ­ ling om het ongerief voor d e die­ ren te verminderen, bijvoor­ beeld door het gebruik v a n a n ­ dere narcose­middelen. Een a n d e r voorbeeld: e e n proef met zes honden werd door d e in­ breng v a n e e n DEC gewijzigd en in drie delen uitgevoerd. Dus niet in e e n keer zes h o n d e n m a a r in drie keer twee h o n d e n

De wetgeving op het punt v a n tolkenbij stand stamt nog uit e e n tijd dat buitenlandse verdach­ ten e e n uitzondering ^(varen. Dat d e wetgeving niet verscherpt is, zoals Kosto tevergeefs heeft be­ pleit, wijt Frid niet a a n boze op­ zet v a n Justitie. Maar geheel toevallig wil hij het evenmin noemen. "Het is op zijn best mis­ plaatste tolerantie. I n ieder ge­ val is het politiek niet interes­ sant. Bij wie kun je er immers mee scoren?"

tegelijk. Op die manier zou d e proef stopgezet kunnen worden bij tegenvallende resultaten. Het probleem voor veel leden v a n zo'n DEC is, dat ze niet pre­ cies weten hoe ze dierproeven ethisch moeten toetsen. Zoals een proefdierdeskundige in het onderzoeksrapport zegt: "Wat het punt is, is natuurlijk die enor­ me subjectiviteit, dat verschil v a n het idee v a n mensen over het soort ongerief. De e e n schat het veel hoger in d a n d e a n d e ­ re." Over d e v r a a g of er e e n schaal moet komen w a a r i n d e mate Van ongerief 'objectief' wordt vastgelegd, zijn d e o n d e r v r a a g ­ d e proefdierdeskundigen echter verdeeld. Sommigen juichen het toe, a n d e r e n zijn b a n g dat er e e n te strak stramien zal heer­ sen. Maaike v a n Roosmalen is er zelf in ieder geval voorstan­ der v a n dat leden v a n zo'n DEC een cursus ethiek volgen, zodat ze wellicht een wat bewustere afweging kunnen maken. Maaike v a n Roosmalen vindt ook dat alternatieven voor dier­ proeven meer onder d e a a n ­ dacht v a n d e onderzoekers ge­ bracht moeten worden. Ze denkt daarbij a a n 'in vitro­onderzoek' waarbij g e e n dieren m a a r cel­ kweken gebruikt worden. "Dat is misschien m a a r in weinig ge­ vallen een reëel alternatief, m a a r ik v r a a g me af of onder­ zoekers ooit wel eens a a n die mogelijkheid denken. Men g a a t er in een DEC wat te gemakke­ lijk v a n uit dat w a n n e e r er een alternatief voor d e onderzoeker bestond, hij dat wel zou h e b b e n gekozen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen