Ad Valvas 1988-1989 - pagina 516

Et

fiDVpJ]\/pS

"We n a m e n alleen e e n pakje si­ garetten m e e in onze borstzak. Geen koffertjes, formulieren e n ' bandrecorders, want drugver­ slaafden h e b b e n d e pest a a n alles wat riekt n a a r hulpverle­ ners en officiële instanties", zegt Koos Servaas, die s a m e n met Itse van der Schouw bij d e vak­ groep sociale geneeskunde e e n onderzoek heeft verricht n a a r d e behoefte a a n e e n ontmoe­ tingscentrum bij druggebruikers met kleine kinderen. Junkies zijn erg moeüijk te b e n a ­ deren. Ze h a l e n het bijvoor­ beeld niet in hun hoofd om te r e a g e r e n op oproepen in het blad Spuit elf v a n d e Junkie­ bond, en ook het beantwoorden v a n brieven v a n officieel ogen­ d e instellingen behoort niet tot hun favoriete bezigheden. Het grootste probleem v a n Koos e n Itse school dus in het opspo­ ren v a n druggebruikers met kin­ deren. In het bestand v a n d e stichting Kinderen van Drugver­ slaafde ouders (KDO) w a r e n wel wat n a m e n e n a d r e s s e n te vinden. Die a d r e s s e n bleken v a a k verouderd te zijn, omdat het KDO alleen contact h a d ge­ h a d met d e verslaafde moeder tijdens h a a r z w a n g e r s c h a p . Het levenspatroon v a n d e ou­ ders kan leiden tot ernstige ver­ waarlozing v a n d e kinderen, v a n d a a r d a t d e stichting KDO is opgericht. Dat leidt er v a a k toe dat de verslaafde ouders hun kinderen moeten afstaan. Om zulke ingrijpende maatregelen te voorkomen wilde het KDO d e mogelijkheden onderzoeken v a n een ontmoetingscentrum, w a a r drugverslaafden met hun kinderen vrijblijvend terecht kunnen. Koos en Itse moesten uitvinden a a n welke eisen zo'n centrum zou moeten voldoen om ook daadwerkelijk a a n l o o p v a n verslaafden te kunnen ver­ wachten. De geneeskunde­stu­

26 MEI 1989

SCRIPTIE-SPEURWERK (4): VERSLAAFDEN

'Junkies lieten ons niet zo maar binnen' denten h e b b e n uiteindelijk zes brieven d e deur uit g e d a a n , waarin ze hun komst a a n k o n ­ digden bij verslaafden. "We moesten heel wat moeite doen om ook nog binnen te ko­ men", zegt Itse, "want v a a k ging d e deur weer dicht met d e me­ dedeling dat mevrouw X niet thuis w a s . Na vijf bezoekjes bleek ons dat ze zelf mevrouw X was." De standaard­situatie die Koos e n Itse aantroffen, w a s een junkie die op d e b a k hing e n d e d a g doorkwam met koffie­ drinken, sigaretten roken e n

Koos Servaas

staren n a a r d e beeldenstroom op Sky Channel. De gesprekken verliepen niet geheel n a a r wens, ookual wisten zij het vertrouwen v a n d e ver­ slaafden snel te winnen door het a a n ö i e d e n v a n sigaretten. De drugverslaafden g r e p e n het gesprek a a n om te klagen over hun slechte ervaringen met hulpverleners, justitie e n politie, e n in d e bedoelingen v a n Koos en Itse w a r e n ze niet erg geïnte­ resseerd. "We moesten alles zelf a a n d r a ­ gen. Ze vonden alle voorzienin­ g e n erg belangrij k e n zeiden o p

(1.) en Itse van der Schouw:"Verslaafden

De afgelopen d a g e n h e b ik d e laatste h a n d helpen leggen a a n d e berekeningen voor het facultaire reor­ ganisatieplan volgens hetwelk ook ik zal worden w e g ­ gesaneerd. Als oprecht christen moet je jezelf w e g kunnen cijferen, vind ik. Leuk is echter anders, e n het laat zich d a n ook denken d a t mijn hoofd er niet n a a r staat om ter verstrooiing v a n d e VU­heirscharen weer eens te doen of ik d e lolligste thuis ben. Gelukkig bereikte mij uit d e verstrooiing d e volgende interessan­ te brief v a n e e n geleerd e n t a a l v a a r d i g famüielid: Beste Frans, G r a a g wU ik r e a g e r e n op je verontwaardigde briefje, vergezeld v a n d e knipsels uit Ad Valvas over d e voort­ woekerende kanker der 'taalbeheersing' die nu kenne­ lijk ook d e VU onder zijn terminale patiënten m a g tellen. Ik kan me je w o e d e voorstellen, vooral over die b l a a s k a a k Koster met zijn windhandel v a n het zoge­ n a a m d e 'taaicentrum­VU'. M a a r ook bij zo'n Arie Ver­ h a g e n spuiten d e tranen je toch uit d e ogen. Wist je dat die jongen nog ooit als taalkundige e e n niet onverdien­ stelijke echte wetenschapper was, voordat d e tijdgeest vaardig over hem werd e n hij zich (waarschijnlijk in anderhalve minuut) omschoolde tot volkshogeschool­ cursusleider 'verzorgd spellen' e n 'spreken in het open­ baar'? Op je v r a a g of deze modieuze prietpraat op d e eerbiedwaardige Litteraire Faculteit nu echt als weten­ schap geldt, moet ik antwoorden: tegenwoordig h e l a a s wel, ja. Het lijkt wel of iedere taalgeleerde zich heeft geworpen op onderzoek n a a r kindertaalverwerving, m a a r d a n onder volwassenen. Neem d e Arie Verhagen a a n mijn universiteit. Dat is niet eens een taalkundige, m a a r v a n oorsprong e e n historisch­letterkundige. Immer e e n ijverig b a a s j e , m a a r hoogleraar zou ie nooit worden, zoveel w a s zeker toen wetenschap nog w e t e n s c h a p w a s . Zijn gebrek a a n academische kwaliteiten compenseert hij sinds jaar en d a g met e e n verfijnde neus voor geld. A a n d e lopende b a n d produceert hij methodes voor het middel­ b a a r onderwijs, die volgens e e n g a n g b a r e roddel er­ voor gezorgd h e b b e n dat hij d e best b e t a a l d e auteur sinds d e tweede wereldoorlog is v a n e e n grote uitgeve­ rij in het Noorden des lands. Begin jaren zeventig drong ten onzent door dat er in universiteitssteden als Parijs en Amsterdam iets a a n d e h a n d w a s (geweest). Mijn vakgroep zetelde toen n o g a a n d e WUlemslaan en, blijk g e v e n d v a n hun geweldi­ g e 'language­awareness', organiseerde e e n a a n t a l studenten zich tot d e 'actiegroep Willem', die eiste dat

Frank van Kolfschooten alles j a", vertelt Itse. De ver­ slaafden veerden volgens Koos alleen op v a n hun b a n k als ze hoorden over d e mogelijkheid om hun kinderen 's nachts te laten slapen in het centrum. "Verslaafden zijn d a n wel e r g egocentrisch, m a a r ze h e b b e n nog wel oog voor d e veiligheid v a n hun kinderen. Ze wUlen ze 's nachts niet g r a a g alleen laten." De onderzoeksgroep w a s veel te klein om te kunnen conclude­ ren dat er i n d e r d a a d e e n cen­

j zi n erg egocentrisch"

DOCTOR

rf D E G E N

Renegaten het onderwijs maatschappelijk relevant zou worden. Zulks diende, blijkens hun onbeholpen pamfletten, met n a m e te geschieden door het opstarten v a n cursussen taalbeheersing. De staf h a a k t e d a a r gretig op in, niet uit maatschappelijke bevlogenheid, m a a r omdat hij zijn kans rook eindelijk e e n s iets te d o e n a a n d e aller­ belabberdste taalvaardigheid v a n studenten. De eer­ der genoemde letterkundige h a d net e e n uitgave ver­ zorgd v a n het negentiende­eeuwse v e r h a a l De Rene­ gaat, e n bood zich dus g a a r n e a a n om d e w e t e n s c h a p d e rug toe te keren en d e studenten e e n s te leren hoe je echt je mondje moet roeren. Afgesproken werd dat hij zou beginnen met het verbe­ teren v a n des students schrijfvaardigheid. Daartoe diende uiteraard eerst onderzocht te worden wat schrijfvaardigheid nu eigenlijk is. Die v r a a g werd al­ ras, als te lastig, terzijde gelegd e n d a a r legt ie n o g Steeds. Vervolgens zou onderzocht worden wat i e m a n d doet die schrijft. Daartoe werd proefpersonen ge­ v r a a g d bij het m a k e n v a n e e n schrijfsel (sic) h a r d o p te zeggen wat of als dat er zoal in hun hoofd omging. Dat leidde uiteraard tot niets, b e h a l v e tot e e n t w e e d e e n een derde taalbeheerser in d e vakgroep, want het onderzoek w a s reuze tijdrovend. Toch k w a m er n a drie jaar onderzoek een (zij het "experimentele") cursus schrijven met ongehoorde adviezen als "bederik, alvo­ rens u g a a t schrijven, w a a r o v e r u wilt schrijven", "het gebruik v a n passieve zinnen dient v e r m e d e n te wor­ den", "vermijd, eveneens, overbodige interpunctie", "vermijd gebruik v a n steeds hetzelfde woord" etc. (Op­ geklopt tot d e o m v a n g v a n H a a g s e bluf, verschenen deze adviezen a a n d e lopende b a n d als g o e d o g e n d e boekwerkjes voor gezin e n kantoor bij die uitgeverij in het Noorden des lands.) Om nu n a te g a a n of die cursus schrijven ook echt hielp.

Foto Bram de Hollander

trum voor verslaafden met kin­ deren moet komen, realiseren Koos en Itse zich. In hun onder­ zoeksverslag schrijven ze met veel zelfkennis: "Meer d a n een onderzoeksverslag, is dit werk­ stuk e e n neerslag v a n onze po­ ging tot onderzoek geworden." Het KDO z a g evenwel g e e n pro­ blemen, want d e stichting dien­ d e een subsidie­aanvraag in bij het ministerie v a n WVC. Tot grote verbazing v a n Koos en Itse is die a a n v r a a g ook nog gehonoreerd, met het gevolg dat er in januari volgend jaar een centrum zal worden ge­ opend. Een groot deel v a n hun scriptie besteden d e studenten oude­ stijl (inmiddels zijn ze doctoran­ dus) a a n e e n beschrijving van d e valkuüen e n voetklemmen die ze zijn tegengekomen in het woud v a n d e hulpverlening. Ze vertellen hoe hun e e r d e r e po­ gingen om e e n onderzoek te doen n a a r het zogenaamde spontaan herstel v a n drugver­ slaafden is stukgelopen op te­ genwerking door d e G G GD, Spontaan herstel is e e n onbe­ grepen fenomeen dat het eerst is w a a r g e n o m e n bij soldaten die verslaafd terugkeerden uit d e Vietnam­oorlog. Van d e ene d a g op d e a n d e r e w a s het ver­ l a n g e n n a a r e e n shot verdwe­ nen. Itse denkt dat d e G G GD b a n g w a s dat hun onderzoek een ongunstig beeld zou opleve­ ren v a n hulpverleners. "Junks die ophouden met spui­ ten zeggen v a a k dat dat niet a a n d e hulpverlening heeft ge­ legen. Als nu ook nog blijkt dat junks op e e n b e p a a l d e leeftijd vanzelf ophouden of overlijden, d a n kunnen die hulpverleners beter wat a n d e r s g a a n doen. We kregen n a anderhalf jaar herschrijven v a n onderzoeks­ voorstellen te horen dat we m a a r beter iets a n d e r s konden aanpakken."

diende d e schrijfvaardigheid voor e n n a het toedienen v a n d e leerstof gemeten te worden. Dus werd d e vak­ groep verrijkt met e e n statisticus. Die h a d n a twee jaar e e n 'design' e n wat bleek: n a d e cursus w a s d e schrijf­ vaardigheid v a n d e studenten significant achteruitge­ g a a n . De cursus schrijven werd dus opgedoekt en vervangen door e e n cursus statistiek. Intussen werd steeds duidelijker dat, wat taalbeheersing ook voor vak mocht zijn (if any), het in ieder g e v a l raakvlakken had met disciplines als d e filosofie, d e argumentatieleer, de retorica, d e stijlleer, d e sociolinguïstiek, d e pragmolin­ guïstiek, d e psycholinguïstiek, d e sociologie, d e peda­ gogiek, d e psychologie, d e didactiek, d e conversatie­ analyse, d e semantiek, d e rechtspraak e n nog zo wat. Dus moest er expertise in huis komen op al die gebie­ den, wilde d e taalbeheersing g o e d v a n d e grond ko­ men. En om e e n e n a n d e r te coördineren, w a s uiter­ a a r d een hoogleraar v a n node. Naïef als altijd ver­ kwanselde mijn v a k g r o e p derhalve e e n v a c a n t hoog­ l e r a a r s c h a p taalkunde zodat uiteindelijk dus toch. D a n k b a a r stroomde d e horde door d e democratisering v a n het onderwijs ten onrechte met e e n vwo­diploma uitgerusten toe tot dit de­communicatie­en­dus­de­we­ reld­verbeterende­leerstoelgebied. Intussen w a s No­Nonsense heer e n meester in Neder­ land g e w o r d e n e n r a a k t e dus ook bij ons d e koek op. Nog erger, er moest koek ingeleverd worden. Wie zou zich opofferen? Nu is onze universiteit h e l a a s niet chris­ telijk, dus moest er reeds snel n a a r a n d e r e oplossingen worden omgezien. Wie zou zijn eigen collega's d e laan uittrappen? Daar h e b je uiteraard e e n r e n e g a a t voor nodig. Die werd d a n ook, n a eerst e e n fikse salarisver­ hoging b e d o n g e n te hebben, d e c a a n . Aldus is sinds de reorganisatie v a n mijn faculteit d e echte taalweten­ schap bijna ter ziele e n is d e afdeling taalbeheersing verreweg d e grootste geworden. Zij verzorgt alom de cursussen 'taalbeheersingsonderzoek' a tot e n met zo­ veel, wat wil zeggen e v e n zovele volkshogeschoolinlei­ dingen in d e argumentatieleer, d e sociolinguïstiek etc. En nu zul jij met je pacifistische inslag zeggen: "Ach, zolang ze m a a r g e e n atoombommen produceren". Maar weet je wat het e r g e is, Frans? Na twintig jaar moet ik n o g steeds d e eerste student tegenkomen die a a n t o o n b a a r minder belabberd is g a a n schrijven dankzij, of al w a s het m a a r ondanks, het taalbeheer­ singsonderwijs. Wees jij m a a r blij dat je d e Nederlandse Volksuniversi­ teiten binnenkort d e rug kunt toekeren. Geniet van je vrije tijd. Kris I

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen