Ad Valvas 1988-1989 - pagina 246

1948­1988: veertig jaar mensenrechten

Universele Verklaring blijft toetssteen Op 10 december 1988 wordt over de gehele wereld herdacht dat precies veertig jaar geleden de Universe­ le Verklaring van de Rechten van de Mens geprocla­ meerd werd. Ondanks het feit dat mensenrechten nog steeds op de meest onbehoorlijke wijze geschonden worden, blijft de verklaring haar functie als universele toestssteen behouden.

Nico Verbeek ten op te sporen en a a n d e k a a k te stellen. H a a r methode is het mobiliseren v a n d e publieke opinie e n door het opvoeren v a n d e internationale druk d e diver­ se regeringen tot actie te dwin­ gen. Amnesty probeert op deze manier 'gewetensgevangenen' (mensen die vast zitten op grond v a n overtuiging, huidskleur, g e ­ slacht, etnische oorsprong, godsdienst e n die g e e n geweld h e b b e n gebruikt) vrij te krijgen en voor politieke g e v a n g e n e n een eerlijk proces te bewerkstel­ ligen.

Koryagin

Tekening Monica d e Wit

Zou er in 1988 e e n Universele Verklaring voor mensenrechten opgesteld worden, d a n zou die er ongetwijfeld heel a n d e r s uit­ zien: minder idealistisch en min­ der v e r g a a n d . In 1948 w a s d e wereld net wakker geschud uit een menselijk d r a m a v a n onge­ kend formaat e n d e herinnering hieraan m a a k t e d e geesten rijp voor radikale en hoogestemde idealen. De Tweede Wereldoorlog w a s niet zo m a a r e e n oorlog, met 'gewone' gevechtshandelingen en schermutselingen, m a a r gaf het beeld te zien v a n e e n syste­ matische uitroeiing v a n hele b e ­ volkingsgroepen, g e b a s e e r d op een b a r b a a r s e idelogie v a n Un­ teimenschen en Uebermen­ schen. Nooit tevoren in d e ge­ schiedenis werd principiële on­ gelijkheid v a n mensen op e e n dergelijke rechtstreekse wijze tot beleid verheven. De Universele Verklaring v a n d e Rechten v a n d e Mens begint d a a r o m ook met artikel 1: 'Alle mensen worden vrij e n gelijk in waardigheid geboren'. Niet voor niets ook dat d e overwin­ n a a r s n a d e Tweede Wereld­ oorlog d e toon a a n g a v e n . In 1941 al h a d president Roosevelt v a n d e Verenigde Staten e e n oproep g e d a a n voor d e w a a r ­ borg v a n vier vrijheden: vrijheid v a n godsdienst, vrijheid v a n meningsuiting, vrijwaring v a n vrees en vrijwaring v a n gebrek. In het Handvest v a n d e Ver­ enigde Naties (na WO II opge­ richt als opvolger v a n d e Vol­ kenbond) werd reeds g e w a g gemaakt v a n 'universele men­ senrechten'. In 1946 boog e e n VN­commissie zich over d e m a ­ terie en binnen twee j a a r kwam deze op d e proppen met e e n ontwerpverklaring over de rechten v a n d e mens. Een v a n d e drijvende krachten w a s Ele­ anor Roosevelt, d e w e d u w e v a n d e voormalige president. Ne­ derland w a s niet in deze com­ missie vertegenwoordigd. V a n d a a r waarschijnlijk ook d a t Nederland niet erg tevreden w a s met d e Verklaring e n toen het ontwerp in d e Algemene Vergadering b e h a n d e l d werd, diende Nedeland twee a m e n ­ dementen in. Het eerste hield in

het verzoek e e n verwijzing n a a r d e goddelijke oorsprong v a n d e mens op te n e m e n en het twee­ d e betrof het verzoek het recht v a n ouders bij d e keuze v a n on­ derwijs te benadrukken. Beide amendementen kregen onvol­ doende steun. Toen op 10 december 1948 het ontwerp in stemming werd g e ­ bracht, bleken v a n d e 58 VN­ leden 48 l a n d e n vóór te zijn, 8 landen onthielden zich v a n stemming (waaronder Zuid­ Afrika) en twee leden w a r e n af­ wezig. Landen die later lid wer­ den v a n d e VN h e b b e n alle­ m a a l d e verklaring onderschre­ ven. Geleidelijk is d e Universele Verklaring e e n beginsel v a n in­ ternationaal recht geworden, hoewel het in juridische zin niet bindend is.

Dat druk v a n buitenaf zeer ef­ fectief k a n zijn toont het geval v a n d e dissident Anatoli Korya­ gin, die in oktober v a n dit j a a r een eredoctoraat a a n d e VU ontving v a n w e g e zijn inzet voor d e mensenrechten in d e Sovjet­ unie. Hij is e e n psychiater, m a a r weigerde m e e te werken a a n het 'gek verklaren' v a n politiek ongewenste personen. D a a r o p werd hij zelf g e v a n g e n gezet in een inrichting, m a a r door mid­

del v a n (gesmokkelde) brieven bleef hij contact houden met het buitenland. Onder grote druk v a n buitenlandse artsen­orga­ nisaties werd hij in 1987 vrijge­ laten.

Astma, je zult't maar hel

Na veertig j a a r Universele Ver­ klaring v a n d e Rechten v a n d e Mens lopen theorie en praktijk nog altijd ver uit elkaar. Toch is e e n dergelijke verklaring n o g steeds zinvol, denkt pro f.dr. P. de Waart, hoogleraar volken­ recht: "Het betekent in ieder g e ­ val dat er overeenstenmiing tus­ sen landen bestaat d a t er men­ senrechten zijn; je moet d e ver­ klaring beschouwen als e e n maatstaf of toetssteen, w a a r ­ mee l a n d e n in e e n k w a a d d a g ­ licht kunnen worden gesteld. Het uitvoeren in d e praktijk is e e n hoofdstuk apart." In het kader v a n d e herdenking zijn er op 10 december diverse activiteiten georganiseerd. In Utrecht is er e e n landelijke m a ­ nifestatie in d e Stadsschouw­ burg, in Amsterdam organiseert d e Liga voor d e Rechten v a n d e Mens e e n bijeenkomst in De Duif e n Amnesty houdt 's avonds e e n fakkelwake voor het Centraal Station.

55055 Astmal?FoiKls

Advertentie

Wie straks voor de klas wil staan, moet nu nog een jaar blijven zitten.

Nadeel Het grote n a d e e l is natuurlijk ook dat d e VN g e e n middelen ter beschikking s t a a n om het recht af te dwingen: er is g e e n internationale politiemacht of rechter voorhanden om landen te dwingen zich a a n d e bepalin­ gen te houden. Wel v a n groot b e l a n g is d a t d e Universele Ver­ klaring als inspiratiebron heeft gefungeerd voor internationale verdragen, die in principe wél bindende verplichtingen opleg­ gen. In 1966 werden d e twee belang­ rijkste internationale v e r d r a g e n gesloten: het Esocul­verdrag (over economische, sociale e n culturele rechten) e n het BuP o­ verdrag (over burger­ e n politie­ ke rechten). O p grond v a n dat laatste verdrag werd Neder­ land onlangs nog veroordeeld, omdat het stelsel v a n sociale ze­ kerheid niet voldeed a a n a a n het verbod op discriminatie, zo­ als neergelegd in het BuP o­ver­ drag. De Universele Verklaring e n d e daaruit voortgekomen verdra­ gen h e b b e n er niet voor kunnen zorgen d a t werelwijd d e men­ senrechten gerespecteerd wor­ den. Sinds 1961 is Amnesty In­ ternational d a a r o m actief om schendingen v a n mensenrech­

Voor een carrière in het onderwijs moet je in het bezit zijn van een eerstegraads onderwijsbevoegdheid. Daarom biedt de lerarenopleiding van de VU een professioneel, praktijkgericht, programma waar je in september of januari aan kunt beginnen. Deze tweede fase opleiding duurt 12 maanden en leidt op tot docent in één van de volgende vakken:

NEDERLANDS

GESCHIEDENIS

ALGEMENE ECONOMIE

FRANS

MAATSCHAPPIJLEER

BEDRIJFSECONOMIE

DUITS

AARDRIJKSKUNDE

BIOLOGIE

ENGELS KLASSIEKE TALEN

GODSDIENST

SCHEIKUNDE

WIJSBEGEERTE

NATUURKUNDE WISKUNDE

Interesse? Bel even op of kom bij ons langs. Wij hebben een uitgebreide informatiefolder voor je klaar liggen. Bureau L^rarenopleiding-VU De Boelelaan 1105 kamer 7A-40 1081 HV Amsterdam 020-548.4324

bil I e oil L E R A R E N O PPLEIDINGg LEIDINGÉ

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen