Ad Valvas 1988-1989 - pagina 333

989

i10 FEBRUARI 1989

K

De Adviesraad voor het Hoger Onderwijs (Arho) werd in d e zo­ mer v a n 1985 ingesteld met d e bedoeling d e minister v a n on­ derwijs e n wetenschappen in een zo vroeg mogelijk stadium te adviseren over het te voeren beleid. In principe moet d e Arho aan het woord komen voordat de minister zelf beleidsvoorne­ mens formuleert op het terrein van het hoger onderwijs of e e n voorontwerp v a n e e n wet op­ • stelt. Overigens is er in een later stadium ook nog e e n advies v a n de Onderwijsraad nodig alvo­ rens een wetsontwerp k a n wor­ den ingediend bij d e S taten­Ge­ neraal. Tot nu toe heeft d e Arho negen­ tien adviezen uitgebracht over uiteenlopende zaken als kwali­ teitsbewaking, bestuursstruc­ tuur, vouchersysteem e n w e t s ­ voorbereiding. Het merendeel ervan is volgens De Hart "nogal positief" ontvangen. "Misschien is de minister niet overal verrukt over, m a a r ze worden uiterst se­ rieus genomen." De instelling v a n d e Arho w a s een onderdeel v a n e e n vrij in­ grijpende herziening v a n d e a d ­

12

77.'

/uD^ïi\^^ Voorzitter Adviesraad voor het Hoger Onderwijs drs. C. d e Hart:

^ ^

Het parlement mag zich binnenkort buigen over een wettelijke regeliiig voor de verschülende adviesorga­ nen voor het onderwijs. Daarmee wordt ook een defini­ tieve, wettelijke basis gegeven a a n de Adviesraad voor het Hoger Onderwijs. Met het oog daarop werkt de raad nu aan een evaluatie van zijn werkzaamheden in de afgelopen drie jaren. Volgens Arho­voorzitter drs. C. de Hart worden de adviezen "uiterst serieus" geno­ men.

Klein

i

Jos Dohmen voor e e n gezamenlijke onder­ bouw v a n universiteit e n hoge­ school met d a a r n a specialisa­ tiemogelijkheden in d e weten­ schapsbeoefening. Eigenlijk is zo'n proces ­ onbedoeld ­ al op g a n g gebracht met d e twee­fa­ senstructuur. De eerste fase v a n het wetenschappelijk onderwijs kent nauwelijks meer e e n rela­ tie met wetenschappelijk onder­ zoek. En afgestudeerden uit het Hbo komen ook al in d e t w e e d e fase terecht."

Verwijt

I

De Arho is vrij klein. Hij bestaat uit maximaal n e g e n leden, die meestal slechts voor e e n d a g in de week benoemd zijn. Alleen Arho­voorzitter De Hart e n se­ cretaris mr. A. Hazewinkel heb­ ben een fuU­time aanstelling. Dat de leden v a n d e r a a d onaf­ hankelijk moeten zijn, wil overi­ gens niet zeggen dat zij v a n bui­ ten de wereld v a n wetenschap­ pelijk en hoger beroepsonder­ wijs komen. De Hart: "Je moet onverenigbare functies voorko­ men. In d e universitaire wereld is dat niet zo moeüijk. D a a r vind je tal v a n mensen die g e e n be­ stuurlijke functies bekleden, maar wel deskundig zijn. In het Hbo ligt dat iets moeüijker. De mensen die je d a a r moet h e b ­ ben, zitten ook v a a k in d e be­ stuurlijke circuits." Volgens De Hart heeft men daarom wel e e n s e e n kleine concessie moeten doen. "Ook het Hbo moet zich in d e r a a d

fessor, m a a r dat is echt niet zo. Wij h e b b e n alleen e e n p a a r v r a g e n willen opwerpen. Ik noem e e n voorbeeld: w a a r o m moeten a m b t e n a r e n v a n d e uni­ versitaire diensten m e e p r a t e n over het onderzoeksbeleid?"

'Waarom zouden Wo en Hbo niet mogen fuseren?' s^^f^^^^^r'^,.

'Arho­adviezen worden uiterst "erieus genomen' viesstructuur. Tot 1985 h a d d e minister v a n onderwijs te ma­ ken met e e n Academische Raad, waarin alle universiteiten vertegenwoordigd w a r e n . De Academische R a a d w a s echter niet alleen d e officiële beleids­ adviseur, hij voerde ook n a ­ mens d e universiteiten het over­ leg met d e minister over d e uit­ 5 voering v a n beleidsmaatrege­ len. Deze vermenging'van func­ ties leverde in d e praktijk d e nodige problemen op, vooral toen d e periode v a n ingrijpende bezuinigingen in het hoger on­ derwijs a a n b r a k . Minister Deetman vond het no­ dig de advies­ e n overlegfunc­ ties te scheiden. De advisering werd o p g e d r a g e n a a n onaf­ hankelijke, niet a a n d e universi­ teiten of hogescholen g e b o n d e n deskundigen. Vergelijkbare constructies zijn bedacht voor het basis­ e n voortgezet onder­ wijs (Arbo e n Arvo). Voor d e stroomlijning v a n hun overleg met de minister h e b b e n d e uni­ versiteiten vervolgens hun Ver­ eniging v a n S a m e n w e r k e n d e Nederlandse Universiteiten (Vsnu) opgericht. In het hoger beroepsonderwijs wordt die taak w a a r g e n o m e n door d e Hbo­Raad.

S

Drs. C. d e Hart: "Ook d e student heeft baat van één geheel van onderwijsmogelijkheden." Foto Bram de Hollander kunnen herkennen. Een keer is een lid v a n het college v a n be­ stuur v a n een hogeschool in d e Arho benoemd. Ik geloof echter niet dat hier e e n belangenver­ strengeling is opgetreden. De minister benoemt d e en alle­ m a a l "praatpalen" in het l a n d e n e e n enkele keer worden werkzaamheden uitbesteed. Alle adviezen worden echter door d e r a a d zelf in plenaire vergadering vastgesteld. In d e adviezen zijn twee of drie rode d r a d e n te herkennen die d e visie v a n d e r a a d a a n het licht brengen. De Arho heeft verscheidene keren gewezen op d e risico's die d e overheid loopt door bij het stimuleren v a n d e d e e l n a m e a a n het hoger on­ derwijs een z w a a r accent te leg­ g e n op d e economische ontwik­ keling e n het herstel v a n d e werkgelegenheid. Het is nog m a a r d e v r a a g of er werkelijk e e n economische behoefte is a a n vergroting v a n het a a n t a l hoger opgelei­ den. Bovendien moeten d e mo­ gelijkheden om het onderwijs kwalitatief te laten aansluiten op d e arbeidsmarkt niet worden overschat. De Arho adviseerde om evenzeer gewicht toe te ken­ nen a a n d e sociaal­culturele w a a r d e v a n hoger onderwijs.

De marktgerichtheid v a n het hoger onderwijsbeleid leidt ook tot problemen in d e relatie v a n het wetenschappelijk e n het ho­ ger beroepsonderwijs. A a n d e universiteiten ontstaan steeds meer opleidingen, die m e n evenzeer bij hogescholen zou kunnen verwachten. Dat k a n tot gevolg h e b b e n dat er minder a a n d a c h t is voor d e specifieke functies v a n d e universiteit, met n a m e voor het verzorgen v a n 'wetenschappelijk' onderwijs. Volgens De Hart wordt dit pro­ bleem veel te weinig onder­ kend. "Als m e n d e ontwikkelin­ gen op zijn beloop laat, zullen d e spanningen tussen het w e ­ tenschappelijk onderwijs e n het Hbo steeds groter worden. Vol­ gens d e r a a d zijn functionele verschillen tussen beroepson­ derwijs e n wetenschappelijk onderwijs v a n wezenlijk b e l a n g voor het totale onderwijsaan­ bod. Maar dat hoeft nog niet te betekenen dat ook d e institutio­ nele scheiding v a n beide moet blijven voortbestaan. Dat zou allerlei ontwikkelingen kunnen belenmieren." "Ook d e student heeft b a a t v a n één geheel v a n onderwijsmo­ gelijkheden. W a a r o m zouden Wo en Hbo op termijn niet mo­ gen fuseren? Ik voel wel wat

Erg belangrijk vindt d e Arho verder dat er meer a a n d a c h t komt voor het veilig stellen v a n het fundamenteel onderzoek a a n d e universiteiten. Dat on­ derzoek wordt steeds duurder e n er zou nu al verwaarlozing dreigen. Daarin zit ook e e n ver­ wijt in d e richting v a n d e univer­ siteiten, die te weinig oog zou­ den h e b b e n voor b e l a n g e n die het instellingsniveau overstij­ gen. De Arho heeft onder meer aar±)evolen om d e facultaire bestuursorganisatie te verster­ ken. D a a r n a a s t zou het onder­ ling overleg v a n d e instellingen over taakverdeling e n concen­ tratie versterkt moeten worden. Maar op deze laatste punten is De Hart toch minder tevreden over d e respons. Het Arho­advies over d e univer­ sitaire bestuursorganisatie werd niet goed ontvangen. Daarin h a d d e Arho ondermeer voorgesteld om d e beslissings­ b e v o e g d h e d e n v a n gekozen ra­ d e n te verleggen n a a r besturen. De r a d e n zouden zelf e e n meer adviserende t a a k moeten krij­ gen. De Hart: "Wij h e b b e n die kwes­ tie onderschat. We hoopten op e e n discussie over het wezen v a n d e universiteit en over d e benodigde vormgeving v a n d e organisatie. Men heeft zich ech­ ter geconcentreerd op het ver­ moeden dat wij d e gekozen uni­ versiteits­ e n faculteitsraden wilden liquideren. Men dacht dat wij terugwillen n a a r e e n au­ tocratische positie v a n d e pro­

Mmister heeft hetm a ad r­ vies metDeetman overgenomen, volgens De Hart is d e discussie nog lang niet gesloten. "Ik ge­ loof vast dat ons advies e e n breed d r a a g v l a k heeft binnen d e instellingen. Wij h e b b e n er vantevoren met veel mensen over gesproken. En je ziet nu dat er publikaties over dit on­ derwerp loskomen. Ook in poli­ tieke kring is het gesprek g a a n ­ de, al zijn d a a r nog g e e n con­ clusies getrokken. Ik geloof dus niet dat wij dit vergeefs a a n d e orde h e b b e n gesteld. De minis­ ter volgt ons in ieder geval op één punt. Hij onderschrijft d e noodzaak v a n e e n versterking v a n d e positie v a n d e faculteit en v a n d e d e k a a n . Dat zal nog in wetgeving worden vastge­ legd." De Arho­voorzitter zegt dat het ook helemaal niet d e bedoeling moet zijn om het over alles met elkaar eens te worden. "S ommi­ g e dingen moet je nu e e n m a a l a a n d e orde stellen, ook al ont­ staat er veel rumoer. Wat wij in onze adviezen proberen, is het veld e e n spiegel voor te houden. In het a l g e m e e n vind ik dat d e universiteiten e n hogescholen veel te weinig reageren. Ze mo­ gen onze adviezen onder tafel schrijven, m a a r er moet wel iets gezegd worden. Vooral v a n d e officiële o r g a n e n uit d e instellin­ g e n hoor je niets, tenzij het over hun eigen positie gaat." Wat dat betreft heeft d e schei­ ding tussen advies­ e n overleg­ structuren nog niet het voUe pond opgebracht. "Van d e Arho durf ik te b e w e r e n dat het b e ­ langrijkste uitgangspunt zijn vrucht afwerpt: d e leden v a n d e r a a d laten zich niet door hun achterban bewerken. Ze zijn be­ slist onafhankelijk. Maar binnen d e overlegorganisaties Vsnu e n Hbo­Raad komt m e n nog te wei­ nig v a n d e individuele belan­ gen los." De Hart vindt dat d e universiteiten e n hogescholen meer prioriteit moeten geven a a n hun collectieve inspannin­ gen. "Men moet zich e e n s wat minder fixeren op het eigenbe­ lang, want a n d e r s blijft uitein­ delijk d e minister a a n d e touw­ tjes trekken. De instellingen zijn nog veel te defensief ingesteld, ze moeten meer positie kie­ zen."

'Wisselleerstoel' voor grensvakken theologie De theologische faculteit a a n d e VU heeft er sinds begin v a n dit j a a r e e n leerstoel bij. Voorlopig zal d a a r v a n weinig te merken zijn, want het zal nog zeker tot het voorjaar v a n 1990 duren, voordat d e leerstoel bezet zal worden. De leerstoel is bedoeld om d e bestudering v a n d e grensgebie­ d e n v a n d e theologie te bevor­ deren. Het g a a t d e faculteit daarbij niet alleen om d e gren­ zen tussen theologische en niet­ theologische vakken (zoals die tussen bijbelexegese en litera­ tuurwetenschap), m a a r ook om d e grenzen tussen d e verschil­ lende theologische vakken. De faculteit heeft gekozen voor d e constructie v a n d e zoge­ n a a m d e 'wisseUeerstoel': het is d e bedoeling om d e twee j a a r iemand uit te nodigen d e leer­ stoel een p a a r m a a n d e n te be­ zetten. De faculteit hoopt op

ïdeze manier in d e loop v a n e e n a a n t a l jaren zoveel mogelijk grensgebieden a a n bod te kun­ nen laten komen. Een tweede voordeel v a n deze constructie is dat er met e e n re­ latief bescheiden b e d r a g ­ er wordt gesproken v a n 15.000 gulden per twee j a a r ­ toch we­ tenschappers met e e n zekere n a a m aangetrokken kunnen worden. De faculteit zal e e n commissie instellen die e e n benoemings­ advies moet uitbrengen a a n d e Stichting Vrije Universiteits­ fonds (die d e leerstoel heeft in­ gesteld en ook d e a a n te stellen bijzonder hoogleraar zal beta­ len). Of dat binnen e e n j a a r zal lukken, is d e v r a a g . De gerepu­ teerde wetenschappers w a a r ­ n a a r d e faculteit op zoek is, zijn namelijk v a a k niet op korte ter­ mijn a a n te trekken.

(Hanne Obbink)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen