Ad Valvas 1988-1989 - pagina 425

f£>\p3]^FS

7 APRIL 1989

H

Wetenschapswinkel heeft steeds meer moeite om onderzoekers te vinden Onwillige onderzoekers, politieke schijnbewegingen en de correcte uitvoering van een handkus: dat zijn zaken waar een wetenschapswinkelier mee te maken krijgt. Een gesprek met Mariëtte Klein en Eric Ruwiel van de Wetenschapswinkel­VU naar aanleiding van de Landelijke Dag Informatie­uitwisseling Weten­ schapswinkels die deze week (12 april) wordt gehou­ den in Groningen. "Ze bellen ons wel e e n s op met de v r a a g of we ook aceton ver­ kopen", vertelt Eric Ruwiel v a n de Chemiewinkel a a n d e VU. De v r a g e n die binnenkomen bij de Wetenschapswinkel zijn niet altijd maatschappelijk relevant. Vragenstellers die hun kruis­ woordpuzzel niet kunnen oplos­ sen, willen weten wat fotosyn­ these is of hoe je e e n handkus moet geven, kunnen sinds kort worden doorverwezen n a a r d e Wetenschapslijn (06­8212144). Maar dat betekent niet dot d e wetenschapswinkels zich nu on­ gestoord kunnen wijden a a n het echte werk. Het blijkt steeds moeilijker te zijn om studenten en onderzoekers te vinden die tijd kunnen (of willen) vrijmaken voor 'kansarme' groeperingen, de doelgroep v a n d e weten­ schapswinkels (zie 'Wie stellen de vragen?'). Studenten vormden altijd d e kurk w a a r d e wetenschapswin­ kels op dreven, m a a r het a a n t a l vrijwilligers is d e afgelopen ja­ ren door d e studieduurverkor­ ting e n d e krappere onderwijs­ programma's vrij snel terugge­ lopen. Studenten kunnen nog zo enthousiast zijn voor e e n onder­ zoek voor d e wetenschapswin­ kel, als ze g e e n geschikte b e g e ­ leider a a n hun faculteit weten te vinden, d a n wordt hun werk niet met studiepunten gehonoreerd, volgens Mariëtte Klein, coördi­ nator bèta­onderzoek bij d e Centrale Wetenschapswinkel. Klein: "We zoeken op d e facul­ teiten n a a r onderzoekers die het belangrijk vinden om n a a s t hun eigen onderzoeksprogramma wat meer maatschappijgericht onderzoek uit te voeren. Dat valt niet mee, omdat ze d a a r meest­ al geen tijd voor hebben. Het is zelfs zo, dat ze onderzoek w a a r ze zelf niet a a n toekomen a a n studenten toeschuiven die e e n scriptie­onderwerp zoeken." Die studenten zijn d a n verloren voor het beantwoorden v a n v r a g e n van de Wetenschapswinkel. Klein probeert wel om v r a g e n van d e winkel opgenomen te krijgen in het onderwijs. "Som­ mige programma's lenen zich er uitstekend voor. Bij 'Chemie e n Samenleving' of 'Biologie e n Sa­ menleving' b e h a n d e l e n ze v a a k een maatschappelijk thema e n dat kan net zo goed e e n v r a a g van d e wetenschapswinkel zijn. Zo kweek je ook m a a t s c h a p p e ­ lijke betrokkenheid bij studen­ ten."

Oninteressant De wetenschappelijke onder­ zoekers zijn moeilijk te strikken, omdat d e proeven die moeten worden uitgevoerd weten­ schappelijk vrij oninteressant zijn. Volgens Eric Ruwiel wor­ den d e meeste v r a g e n bij d e Chemiewinkel d a n ook door stu­ denten beantwoord. "Een b e p a ­ ling v a n het loodgehalte in e e n bodemmonster is zo klassiek dat de meeste onderzoekers er niet erg warm voor lopen." Soms formuleert Ruwiel d e vraag v a n d e klant op zo'n m a ­ nier dat d e interesse v a n d e on­

Wie stellen de vragen?

Landelijke coördinatie komt op gang

40 n

30-

Frank van Kolfschooten derzoekers toch getrokken wordt: "Ik moet er d a n wel reke­ ning m e e houden dat het r a p ­ port toegankelijk blijft voor d e klant. Het antwoord is soms in zulke moeilijke taal geschreven dat d e klant er in d e praktijk niets a a n heeft. We moeten het d a n herschrijven e n popularise­ ren." Herschrijven is ook v a a k nodig omdat onderzoekers zel­ den d e neiging kunnen onder­ drukken om d e v r a a g v a n d e klant zó te v e r a n d e r e n dat die beter in hun reguliere onder­ zoek past. De wachttijden bij d e Weten­ schapswinkels zijn door deze problemen soms heel erg lang. Klein probeert in d e week d a t d e v r a a g wordt ingediend eerst via d e bekende studenten e n on­ derzoekers d e v r a a g te slijten. "Als dat binnen twee m a a n d e n niet lukt, d a n proberen w e het ook bij a n d e r e wetenschaps­ winkels. Daar lukt het v a a k ook niet bij gebrek a a n enthousiaste medewerkers. Als al deze po­ gingen niets opleveren, d a n blijft d e v r a a g liggen e n probe­ ren w e het n a e e n j a a r weer." Ongeveer d e helft v a n d e vra­ gen wordt uiteindelijk onder­ zocht

5>

c

(D

'S M •c

c

E

CD Q.

CO

.2 re .S2 c: co

<n

.2 re 'c re

Q 52 c

o

co

S? •o m c a> 3

C

2c re D.

v>

1a> o

Dl

>

O

c o

J3

1 Hbo­antwoorden In Middelburg is e e n weten­ schapswinkel gevestigd die al zijn v r a g e n laat beantwoorden door het hbo. Dit is zo'n groot succes, dat ook d e universitaire wetenschapswinkels geïnteres­ seerd zijn g e r a a k t in e e n moge­ lijke samenwerking. Ruwiel denkt dat hbo­studenten zeer geschikt zijn om routine­ onderzoek te verrichten. "Maar d a a r moet je ook m e e oppassen, want d e hbo's moeten zich niet afgescheept voelen met d e rot­

klusjes. Ik zie vooral a a n k n o ­ pingspunten bij d e milieukunde­ opleiding in het hbo. Ze d o e n d a a r nu soms proeven die wij in het verleden g e d a a n h e b b e n voor d e wetenschapswinkel. Dan kurmen ze toch beter iets nieuws aanpakken." Kennis is niet altijd macht. Dat weten wetenschapswinkeliers m a a r al te goed. De klant heeft niets a a n het onderzoek v a n d e winkels als hij niet wordt inge­ wijd in d e geheimen v a n machtsvorming e n politiek m a ­ noeuvreren. Ruwiel: "We wijzen particulieren die bij ons komen er op dat ze tegenover e e n machtig a p p a r a a t als d e ge­ meente Amsterdam v a a k alleen e e n kans m a k e n als ze meer mensen achter zich weten te krijgen." "Als je g e e n front maakt in d e vorm v a n e e n actiegroep, d a n blijk je zo v a n d e kaart g e v e e g d te worden. Wij kunnen d a n r a p ­ porten schrijven wat we willen, m a a r bereiken niks." Dat speelt vooral e e n grote rol bij zaken die te m a k e n h e b b e n met bo­ demverontreiniging. Gemeente en provincie h e b b e n te weinig geld om dat soort problemen a a n te pakken en proberen d e kleine zaken terzijde te schui­ ven.

Bundeling Foto Bing Teng

Martin Konert (donkere broek), hoofd v a n het laboratorium grond v a n het Instituut voor Aardwetenschappen, verricht me­ tingen voor d e Wetenschapswinkel op e e n parkeerterrein ge­ klemd tussen het Ajax­stadion e n d e snelweg. Het terrein w a s als nieuwe kweekplaats toegewezen a a n e e n tuindersgroep die moest wijken voor kantoorbouw bij het Amstelstation. Het G e ­ meentelijk Centraal MUieulabaratorium constateerde dat d e bo­ dem verontreinigd w a s met lood, m a a r achtte d e g e v o n d e n concentratie g e e n g e v a a r voor d e gezondheid v a n d e tuinders. De tuinders vertrouwden het onderzoek niet (lood k a n ernstige schade toebrengen a a n bloed, nieren, centraal zenuwstelsel e n foetus) e n schakelden d e Wetenschapswinkel­VU in om d e me­ tingen over te doen. Konert gebruikte e e n a n d e r e methode d a n het gemeentelijk laboratorium, e n vond in d e bovenste teeltlaag v a n het terrein loodconcentraties v a n zeer uiteenlopende hoog­ te. Hij adviseerde om e e n vervolgonderzoek in te stellen om e e n beter beeld te krijgen v a n d e loodverspreiding. Gesteund door dit advies s p a n d e n d e tuinders e e n kort geding a a n t e g e n d e gemeente. Mr. Asscher vond d e bevindingen v a n d e Weten­ schapswinkel niet verontrustend g e n o e g e n b e p a a l d e d a t d e grond wel degelijk geschikt is voor het kweken v a n groente. De tuinders overwegen nu om him hobby m a a r op te geven.

Onderzoeken worden soms bij verschillende winkels inge­ diend. De expertise v a n d e win­ kels wordt d a n wel e e n s gebun­ deld. Birmenkort starten d e we­ tenschapswinkels v a n d e VU e n d e Technische Universiteit Delft een onderzoek n a a r d e milieu­ effecten v a n olie­ e n gasborin­ gen. Een onderwerp w a a r , ver­ spreid over diverse ministeries, cd onderzoek n a a r is g e d a a n . Die versnipperde gegevens worden nu verzameld in e e n actieboek. W a a r o m doet het ministerie v a n Nijpels (VROM) dat niet zelf? Ru­ wiel: "Er blijkt e e n enorme be­ langenstrijd g a a n d e tussen d e betrokken instanties. Economi­ sche Zaken geeft d e vergunnin­ g e n af. Rijkswaterstaat moet het water controleren e n het minis­ terie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening e n Milieu­

Sinds anderhalf j a a r b e s t a a t er (officieus) e e n Landelijk Steunpunt Wetenschapswin­ kels. Dit wordt nu n o g door een dienstweigeraar be­ mand, m a a r in d e toekomst hoopt m e n v a n d e Vereni­ ging v a n Samenwerkende Nederlandse Universiteiten (VSNU) geld los te krijgen voor 2 1/2 formatieplaats. Het steunpunt zal e e n be­ langrijke rol g a a n spelen in de informatie­uitwisseling tussen d e verschillende we­ tenschapswinkels. Dot is hoognodig, want d e coördi­ natie laat nu v a a k te wensen over. Wetenschapswinke­ liers weten v a a k niet wat hun collega's precies onderzoe­ ken, met het gevolg dat soms het wiel voor d e tweede keer wordt uitgevonden. Het lan­ delijk steunpunt zal e e n dota­netwerk opzetten, dat e e n actueel overzicht bevat v a n alle v r a g e n die bij N e­ derlandse wetenschapswin­ kels zijn birmengekomen. In het data­bestand zal op d e n duur ook e e n overzicht wor­ d e n opgenomen v a n alle rapporten e n folders die door d e winkels zijn geprodu­ ceerd. Deze informatie komt op computerschijven ter be­ schikking v a n d e winkels. Met e e n druk op d e knop wordt d a n duidelijk welke winkel het best is toegerust om d e v r a a g v a n d e klant te beantwoorden.

hygiëne (VROM) dient het alge­ m e n e milieu. Drie ministeries dus die met hetzelfde probleem te m a k e n hebben, m a a r ver­ schillende verantwoordelijkhe­ d e n hebben." "Wetenschapswinkels h e b b e n hier e e n duidelijke functie, want die kunnen misschien invloed uitoefenen op d e prioriteiten die men stelt. Het economische be­ lang v a n olieboringen is zo groot dat m e n het bij VROM niet aandurft om het bolwerk v a n Economische Zaken te bestor­ men." VROM wacht tot er druk komt vanuit d e milieubeweging e n vanuit maatschappelijke orga­ nisaties, omdat er n o g tientallen a n d e r e problemen in d e la lig­ gen die hoognodig onderzocht moeten worden. VROM kiest d a n e e n probleem dat wel met succes k a n worden a a n g e p a k t , volgens Ruwiel. Hij geeft e e n voorbeeld v a n d e kronkelwegen die soms b e w a n ­ deld worden: "We h e b b e n in d e Achterhoek onderzoek g e d a a n n a a r nitraatverontreiniging in het drinkwater. De waterlei­ dingbedrijven w a r e n heel geïn­ teresseerd e n hoopten zelfs op a l a r m e r e n d e resultaten. Ze wü­ den g r a a g dat er e e n proefpro­ ces tegen h e n zou worden a a n ­ g e s p a n n e n v a n w e g e d e water­ kwaliteit, omdat men d a n ook in Den H a a g d e problematiek se­ rieus zou nemen. De waterlei­ dingbedrijven h a d d e n zelf al eerder aangeklopt in Den Haag, m a a r dat bleek zinloos zonder maatschappelijke druk."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen