Ad Valvas 1988-1989 - pagina 311

/UD\pL\ps

27 JANUARI 1989

'

"Forensische psychiatrie is altijd een doorn in het m a a t s c h a p p e ­ lijke vlees geweest", zegt prof. De Smit. Zijn discipline houdt zich bezig met het raakvlak v a n rechtspraak e n psychiatrie. Fo­ rensische psychiaters worden vaak ingeschakeld om juristen te adviseren w a n n e e r psycho­ paten bij delicten zijn betrok­ ken. De Smit heeft j a r e n l a n g als getuige­deskundige rechters terzijde gestaan. "Enerzijds vinden w e d a t d a ­ ders v a n afgrijselijke misdaden gestraft moeten worden. Ander­ zijds h e b b e n zieke mensen het recht op e e n behandeling. We willen twee dingen die niet met elkaar v e r e n i g b a a r zijn, e e n maatschappelijk dilemma." Begin deze m a a n d h a d d e R ot­ terdamse rechtbank e e n geval w a a r m e e ze e e n beetje in h a a r m a a g zat. Vier jongeren w e r d e n wegens b a r b a a r s e geweldsmis­ drijven veroordeeld tot landuri­ ge gevangenisstraffen e n on­ voorwaardelijke tbr. Twee slachtoffers kunnen niet meer zelfstandig wonen e n e e n a n d e r moet n o g steeds operaties on­ dergaan. Een vierde slachtoffer bezweek a a n d e verwondingen. De d a d e r s bleken verminderd toerekeningsvatbaar. Hoewel de rechtbank onderkende d a t psychiatrische behandeling g e ­ wenst was, h a d ze bij drie v a n

'Belang v a n reclassering moet toenemen' de vier gekozen voor langduri­ ge gevangenisstraffen. Daar­ mee, zo beargumenteerde ze, vormen d e d a d e r s voor l a n g e tijd g e e n risico voor d e m a a t ­ schappij. "Als ik minister Korthals Altes was, d a n moet ik nu iets doen a a n d e toenemende criminali­ teit door geesteszieken. Maar als ik het probleem uit weten­ schappelijk oogpunt wil b e h a n ­ delen, d a n moet ik d e historie erbij halen." De laatste tien jaar, zo weet De Smit, is het a a n t a l geesteszieke gedetineerden verdubbeld tot drie procent v a n het totaal. Het g a a t daarbij vooral om ogenschijnlijk nor­ male mensen. "Niet d e psychoten, die g e e n contact met d e werkelijkheid hebben," zegt De Smit, "maar mensen met e e n onvoorspelba­ re, ziekelijke trek. De Engelsen hebben d a a r e e n mooie uitdruk­ king voor: mask of sanity. We moeten niet alleen bij d e stij­ gende criminaliteit stilstaan, m a a r ook bij d e gevoeligheid van d e maatschappij. Als e e n psychiater d a t zegt lijkt het net of het niet meer e r g is. Maar ik zeg niet: g a m a a r rustig slapen. Het is niet zoiets als het weer. Een historische beschouwing is als d e achteruitkijkspiegel v a n een auto. Dat is g e e n opmerking van mij, m a a r v a n Lea Das­ berg. Ik zeg d a t er m a a r bij, anders denkt iedereen d a t ik goede sier met a n d e r m a n s uit­ spraken maak."

Bedreigd "Op dit moment m a k e n w e e e n crisis door. Veranderingen zijn

N.W. d e Smit vijftien j a a r h o o g l e r a a r forensische psychologie

'Bestrijding criminaliteit uitdaging jaren negentig' Het is crisis, concludeert prol. dr. N. W. de Smit buiten­ gewoon hoogleraar Forensische Psychiatrie a a n de VU. De gevangenissen zitten overvol en de sociale veiligheidskleppen hebben het door de snelle verande­ ringen van de laatste twintig jaar begeven. Aan weten­ schappers uit alle disciplines de taak om die te herstel­ len, zo betoogt hij. Een gesprek met de hoogleraar, die nu vijftien jaar a a n de VU doceert, over zijn vak en de actualiteit. d e laatste jaren versneld op ons afgekomen. Alles zou beheers­ b a a r worden, d a t w a s e e n tech­ nologische belofte. Maar het omgekeerde bleek het geval. Mensen voelen zich bedreigd door luchtvervuiling, verkeers­ chaos, d e wetenschap d a t je niet meer veilig over straat k a n lopen... Enfin, ik hoef niet d e hele rij op te noemen." "Er zijn aanwijzingen d a t er e e n intensivering v a n zware g e ­ weldsdelicten plaatsvindt. Kniertje zei het al: d e vis wordt duur betaald. Veiligheidsklep­ pen in d e samenleving, die psy­ chopatische geweldsmisdaden verhinderden, werken niet goed meer." Als eerste veiligheidsklep, d e primaire preventie, noemt d e hoogleraar het gezin e n d e soci­ ale omgeving. De secundaire preventie bestaat uit d e geeste­ lijke gezondheidszorg. Doordat deze veiligheidskleppen niet goed meer functioneren hangt het maatschappelijke veilig­ heidsnet voor e e n groot deel o p wat De Smit tertiaire preventie noemt. Dat is d e gevangenis, het onttrekken v a n d e crimineel a a n d e samenleving.

tie niet meer kunnen uitoefe­ nen." In d e visie v a n De Smit, behalve hoogleraar a a n d e VU ook advi­ seur bij het ministerie v a n justi­ tie, is door het verval v a n d e eerste twee veiligheidskleppen d e druk o p d e gevangenissen toegenomen. Het gevolg is e e n nijpend cellentekort. "Ik sta er honderd procent achter d a t er meer cellen komen," zegt d e deeltijdhoogleraar, "mits w e erin slagen om in d e jaren n e ­ gentig d e dijk te dichten. D a n moeten w e e r a a n werken om d e geblakerde vlakte weer groen te krijgen." De gevangenis, d e laatste vei­ ligheidsklep, vangt d e lekken v a n d e eerste twee op. "Eigen­ lijk is d e gevangenis e e n nood­ zakelijk kwaad", vindt De Smit.

Gedesoriënteerd "Veel mensen zijn gedesoriën­ teerd door versplintering v a n het gezin, e e n bombaredement v a n invloeden op kinderen e n pubers e n het wegvallen v a n d e .autoriteit v a n leermeesters op de scholen", meent De Smit. "Normbesef wordt bijgebracht in e e n gezinssituatie. Opvoe­ ding is niet alleen e e n kwestie v a n dingen leren, m a a r ook v a n dingen afleren. Agressie is on­ g e b o n d e n energie e n tijdens een opvoeding wordt d a t omge­ zet in a a n v a a r d b a r e handelin­ gen. Dat moet voortdurend wor­ den bijgebracht in e e n liefde­ volle omgeving." "De afbrokkeling v a n het gezin is niet uit d e lucht komen vallen. De beslotenheid v a n thuis is vervangen door e e n veelheid v a n beelden e n invloeden. De televisie, verkeer, reizen, uit­ gaan... Wat in Timboektoe g e ­ beurt, ligt morgen in d e huiska­ mer. Het w e b d a t iemand om zich heenbouwt e n w a a r b i n n e n hij zich beweegt is doorbroken. De wereld ligt voortdurend o p d e deurmat." "Dan dringt zich d e v r a a g o p w a a r e e n jongere zich m e e moet identificeren. Zo sterk als vader, zo Uef als moeder? Net

Adverteren in Ad Valvas is adverteren voor een tierkenbare groep en dus gericht adv erteren Advertenties opgeven bij:

Bureau Van Vliet B.V. Telefoon: 02507-14745

als d e boveimieester, zeiden w e vroeger. Die w a s als v a d e r v a n d e school e e n symbool v a n a u ­ toriteit e n macht. Er is e e n ver­ snippering a a n ideaalbeelden gekomen. Machthebbers zijn v a n h u n voetstuk gevallen." Jongeren uit e e n gebroken gezin zoeken steun bij e e n groep. "Een groep geeft zekerheid, je hoort ergens bij. Het k a n als vei­ ligheidsklep fungeren. Maar het k a n ook d e a n d e r e kant opwer­ ken e n d a n ontstaat er v a n d a ­

Henk Vlaming

Prof. dr. N. W. de Smit: "Ik sta er voor honderd procent achter dat er meer cellen komen" Foto Michel Claus, AVCATU lisme. Er komen b e n d e s . O n s strafrecht heeft het moeilijk w a n n e e r er e e n groep in plaats v a n é é n d a d e r terecht staat. Wat iemand niet g a u w alleen doet, k a n m e n wel in e e n groep doen. Dat zie je al bij 'meestertje pesten' op school." De ondermijning v a n d e secun­ daire veiligheidsklep komt in d e visie v a n De Smit door e e n ver­ mindering v a n het a a n t a l bed­ d e n in psychiatrische ziekenhui­ zen. "Vroeger werd d e geestelijk gestoorde opgenomen", zegt De Smit. "Velen dachten d a t m e n psychopaten in d e m a a t s c h a p ­ pij kon verplegen. Door d e kriti­ sche psychologie w e r d e n ze d e straat opgedreven. De psychia­ trische patiënt is hierdoor ver­ loederd e n gecriminaliseerd. Mede d a a r d o o r heeft d e psychi­ atrie h a a r beschermende func­

"Je moet die hebben, m a a r ei­ genlijk niet gebruiken. De meest primitieve vorm v a n veiligheid is d e doodstraf. Dit is echter on­ verantwoord; het wekt het valse idee d a t er door eliminatie iets wordt opgelost. Statistieken wij­ zen a n d e r s uit. Veiligheidsklep­ pen werken als e e n s a m e n h a n ­ gend systeem, waarbij d e mens nooit wordt afgeschreven. Dat is d e kracht v a n ons strafrecht. Bij d e doodstraf schrijf je mensen af e n d a n verbrokkelt d e s a ­ m e n h a n g . Er ontstond niet lang geleden veel opschudding over e e n geketende zwakzinnige in een inrichting. Men h a d het idee dat er iemand w a s afgeschre­ ven." In d e visie v a n De Smit, n a a s t zijn b a a n als hoogleraar ook adviseur bij het ministerie v a n justitie, is door het verval v a n d e

eerste twee veiligheidskleppen de druk o p d e gevangenissen toegenomen. Het gevolg is e e n nijpend cellentekort. "Ik sta er honderd procent achter d a t er meer cellen komen," zegt d e deeltijdhoogleraar, "mits w e erin slagen om in d e jaren n e ­ gentig d e dijk te dichten. D a n moeten w e e r a a n werken om d e geblakerde vlakte weer groen te krijgen." "Je kunt d e mensen toch niet in d e gevangenis laten verkom­ meren. Dat zeg ik niet alleen uit ideologische overwegingen, m a a r ook uit economisch oog­ punt. Het is veel duurder om mensen in d e gevangenis te houden d a n om ze eruit te hou­ den. Vroeg of laat g a a n ze er weer uit e n d a n moet je iets met ze h e b b e n g e d a a n . Een g e v a n ­ genis k a n re­educatief werken. Iemand k a n er iets leren. Ik b e n ervan overtuigd d a t w e d e ont­ ploffing v a n d e jaren zeventig te boven komen e n erin zullen sla­ gen om e e n resocialisatiepro­ g r a m m a uit te werken."

Wet v a n De Smit "Als w e a a n tertiaire preventie werken, zal er e e n v o e d e n d e werking uitgaan n a a r d e eerste twee veiligheidskleppen. Dat is d e Wet v a n De Smit. Als w e niets a a n d e mensen in d e g e ­ vangenis doen, d a n komt er v a n d e primaire e n secundaire pre­ ventie ook niets terecht. Het is e e n o p g a v e voor d e j a r e n n e ­ gentig om met d e gedetineer­ den v a n nu iets te g a a n doen. Tertiaire preventie is zinloos als je het niet in d e maatschappij voortzet." Daarvoor is e e n pakket maatre­ gelen nodig d a t volgens De Smit niet door é é n discipline k a n worden ontwikkeld. Juristen noch psychologen zijn in staat om uit eigen koker e e n oplos­ sing te destilleren. Alleen s a ­ menwerking tussen criminolo­ gen, sociologen, juristen e n psy­ chiaters k a n resultaat oogsten. "We moeten op é é n lijn komen, zodat w e het over dezelfde din­ gen hebben", meent d e forensi­ sche psychiater. "Ik b e n ervan overtuigd d a t w e gezamelijk een s a m e n h a n g e n d e visie voor de jaren negentig kunnen ont­ wikkelen." Het sleutelwoord hierbij is vol­ gens De Smit reclassering. Hij heeft d e tijd nog m e e g e m a a k t dat reclasseringswerkers niet meer bij het strafrecht wilden horen. Ze wilden welzijnswer­ kers worden. Het werd e e n mis­ lukking, maar, zo weet d e pro­ fessor, d e reclassering heeft wel meer stormen overleefd. Het b e ­ l a n g v a n d e reclassering als on­ derdeel v a n d e criminaliteitsbe­ strijding moet in het volgende decennium toenemen, meent hij. G o e d e reclassering begint al op het politiebureau. Alterna­ tieve straffen kunnen, vooral bij jeugdcriminaliteit, e e n goed re­ sultaat opleveren. "Een delict is subsociaal," do­ ceert d e ministeriële adviseur, "het is e e n breuk met d e rechts­ orde. Die moet door d e d a d e r worden gemaakt. Een werkstraf is beter d a n e e n poosje zitten. Je leert o m g a a n met anderen, je energie te binden e n je ontwik­ kelt gevoel voor ritme." Maar hoe g a a t het met d e psy­ chopaten? "Natuurlijk is het voor hun te laat", zegt De Smit. "Maar het doel v a n het strafrecht is niet om iemand beter te m a k e n m a a r om te zorgen d a t d a d e r s in d e toekomst g e e n g e v a a r meer vormen voor d e samenle­ ving. Of er iets v a n a n d e r m a n s leven terecht komt is niet a a n d e psychiaters. Gezond m a k e n is niet hetzelfde als gelukkig m a ­ ken. Psycho­analyse, zei Freud, is slechts het v e r a n d e r e n v a n een neurose in a l l e d a a g s ver­ driet."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen