Ad Valvas 1988-1989 - pagina 107

Onderzoeker Huub Toussaint bestudeerde de snelste zwemtechniek: de .borstcrawl

Grote h a n d e n net als doping concurrentievervalsend De populariteit v a n d e zwemsport is in Nederland niet erg groot te noemen. De kamera's v a n Studio Sport s t a a n hooguit opgesteld bij de Nationale Kampioenschappen en, zoals nu, bij d e Olympische Spelen. De zwemsport heeft visueel d a n ook é é n groot gebrek: zij speelt zich bijna geheel onder water af. De inspanningsfysioloog drs. Huub Toussaint d e e d onderzoek n a a r deze prestaties onder het wateroppervlak. Het proefschrift w a a r a a n hij nu bezig is d e laatste h a n d te leggen handelt vooral over d e snelste en meest gebruikte zwemtechniek, de borstcrawl. Zoals wel meer medewerkers v a n d e faculteit bewegingswetenschappen is Toussaint zelf afkomstig uit d e sportwereld. "Daar moet je je overigens niet te veel v a n voorstellen; ik d e e d het niet o n a a r d i g in d e landelijke zwemcompetitie, zwom de 100 meter in zo'n 56 seconden, m a a r dat is al weer veertien j a a r geleden", aldus d e toekomstige doctor. Voor zijn onderzoek komen d e contacten met d e zwemwereld goed v a n pas; bijvoorbeeld voor het ronselen v a n proefpersonen met e e n goede crawltechniek. Als hofleverancier functioneert d e zwemclub "Dolfijn", w a a r mee Toussaint uitstekende contacten onderhoudt. Zowel d e clubleden als d e trainer (voormalig international Kees Vervoorn) h e b b e n regelmatig hun medewerking a a n het zwemonderzoek geleverd, door b a a n tjes te trekken in d e proefopstelling v a n d e inspanningsfysiologen. Een a n d e r e belangrijke ing a n g n a a r d e Nederlandse zwemtop loopt via zijn vriendin Jolanda de Rover, voormalig Olympisch kampioen e n ook nu aanwezig in Seoul. Bij één v a n de metingen a a n die proefpersonen d e d e n d e b e w e gingswetenschappers bij toeval d e ontdekking dat het d r a g e n v a n een z o g e n a a m d e 'wetsuit' (een pak dat ook door duikers e n surfers g e d r a g e n wordt) e e n aanmerkelijke weerstandsverlaging tot gevolg had. Toussaint: "Het w a s Axel Koenders (meervoudig Nederlands kampioen triathlon, gvm) die op e e n avond zo'n triathlonpak bij zich had. Iemand riep voor d e gein dat hij het pak m a a r eens a a n moest trekken, en bij d e meting e n die w e toen d e d e n bleek tot onze verrassing dat d e weerstand gemiddeld n e g e n procent lager was, d a n die v a n d e normale zwemkleding".

Watertredmolen De Amerikanen, altijd geïnteresseerd als er e e n p a a r honderdsten v a n d e zwemtijden af te snoepen vallen, nodigden

s

P£)\FJ]^F£

30 SEPTEMBER 1988

Huub e n zijn co-promotor dr. Peter Hollander uit om ook eens d e in Amerika ontworpen badkledij a a n een onderzoek te onderwerpen. De Amsterdamse onderzoekers keken hun ogen uit n a a r d e d a a r a a n w e z i g e faculteiten en konden e n p a s s a n t nog even m e e d o e n a a n e e n presentatie voor d e pers. Toussaint noemt het zelf e e n publiciteitsstunt, m a a r d a n wel e e n die groots w a s opgezet. In het programma "Good Morning America", nation-wide op d e beeldbuis, mochten zij als buitenlandse deskundigen getuigen zijn v a n deze "revolutionaire ontwikkeling in d e zwemgeschiedenis" (NRC-Handelsblad v a n 17 september). Toussaint: "Die z o g e n a a m d e weerstandsverlaging v a n d e zwemkleding w a s g e b a s e e r d op proeven waarbij zwemmers a a n een touw door het water getrokken werden. Je krijgt d a n wel mooie getallen, m a a r met zwemmen heeft het weinig meer te maken, daarbij is het lichaam immers steeds in b e w e g i n g e n heeft het zeker niet steeds d e zelfde gestrekte houding. Als bij die sleepproeven het hoofd opgericht gehouden wordt, blijken d e weerstanden met 50 procent op te lopen; dat is e e n geheel a n d e r e orde v a n grootte, m a a r dat vertellen ze er natuurlijk niet bij". De onderzoekers v a n het instituut in Colorado kunnen b e schikken over e e n enorm budget, zo'n 1,2 miljoen dollar die d e Amerikaanse zwembond heeft overgehouden a a n d e spelen in Los Angeles. Met dat geld is onder meer e e n zogen a a m d e watertredmolen a a n gelegd; e e n bassin w a a r i n kunstmatig e e n waterstroom wordt opgewekt. Dit maakt het mogelijk zwemmers op volle snelheid te laten zwemmen, terwijl ze v a n d e kant gezien toch op hun plaats blijven. De bestudering v a n d e zwemtechniek wordt hierdoor veel eenvoudiger, met e e n vast opgestelde k a m e r a k a n m e n nu immers 'voortbewegende' zwemmmers filmen.

Gert v a n M a a n e n Puur mechanische informatie, bijvoorbeeld over d e krachten die zwemmers tijdens het zwemmen uitoefent, is uit deze opstelling echter niet zo eenvoudig te halen. Een zwemmer zet zich immmers tegen het water af, zoals een hardloper zich tegen d e ondergrond afzet. Het water wordt als het w a r e n a a r achteren geduwd, m a a r d a a r a a n valt in zo'n stroombassin niet precies te meten. De onderzoekers in Colorado w a r e n d a n ook zeer geïnteresseerd in d e meetopstelling die de bewegingswetenschappers in Amsterdam h e b b e n ontwikkeld. Deze opstelling, b e k e n d

buis geregistreerd door een krachtmeter. De informatie uit deze proeven heeft alleen betrekking op d e voortstuwingskracht v a n d e armen, m a a r die is bij d e borstcrawl nou e e n m a a l d e belangrijker voor d e snelheid d a n die v a n d e benen. Tijdens d e experimenten worden d e b e n e n v a n de zwemmer horizontaal gehouden met een drijver, zodat ze g e e n extra weerstand veroorzaken. Voor d e zwemmers is deze uitschakeling v a n d e b e n e n niet zo vreemd, zij werken ook met beendrijvers als ze op d e armkracht trainen. De weerstand die tijdens d e borstcrawl wordt ondervonden kan met dit systeem e n de hulp v a n betrekkelijk eenvoudige

Voor het meten van de zuurstofopname door het water. onder d e n a a m MAD (Measuring Active Drag), g a a t uit v a n een geheel a n d e r principe; d e zwemmers zetten zich hierbij niet af tegen het water, m a a r tegen plankjes, die in e e n zwembad onder het wateroppervlak worden gemonteerd op een l a n g e buis. De afstand tussen d e verschillende plankjes is gelijk a a n d e gemiddelde slagafstand v a n e e n borstcrawler (1,35 meter). Bij een experiment zwemt het proefpersoon over dit systeem en zet zich daarbij met d e h a n d e n af tegen d e plankjes. De kracht die hij daarbij uitoefent wordt a a n het eind v a n d e

Een schematische voorstelling van een zwemmer in het MAD-systeem. Met dit soort plaatjes hebben trainers volgens Toussaint een fijngevoelig middel in handen om op korte termijn uitspraken te doen over de presentatie-effecten van de trainingsinspanning. De metingen werden gedaan aan twaalf leden van de zwemvereniging "Dolfijn", de top van de Nederlandse zwemwereld. Hieronder bevonden zich drie zwemsters die zich voorbereidden op de spelen in Seoul; Diana van der Plaats, Canny van Bentum en Jolanda de Rover.

tijdens het zwemmen

ren v a n d e opstelling in e e n zwembad, dat v a a k alleen in d e verloren uurtjes voor ons b e schikbaar is, kost nogal wat tijd. Tegenwoordig lukt het ons, met de hulp v a n vijf studenten, het hele systeem in drie kwartier in het water te krijgen." "In het begin h a d d e n we wel wat problemen met de bevestiging v a n het buizensysteem, we dachten dat we met 500 kilog r a m beton een heel eind kwamen, m a a r onder water blijft er niet veel v a n dat gewicht over. Willem Schreurs v a n d e werkplaats v a n het AMC (Academisch Medisch Centrum) heeft toen in s a m e n s p r a a k met Peter Hollander e e n ingenieus systeem ontworpen waarbij d e opstelling met vacuum-gezogen zuignappen a a n d e bodem wordt bevestigd. De verdiensten v a n het onderzoek zijn voor wat mij betreft d a n ook vooral te d a n k e n a a n het enthousiasme en d e vindingrijkheid v a n d e betrokkenen; de werkgroep, d e studenten, de proefpersonen e n die mensen v a n d e werkplaats." Het ziet er n a a r uit dat al die inzet de faculteit bewegingswetenschappen ook nog e e n finan-

moeten de zwemmers aldus (foto: Huub

natuurkundewetten, worden b e rekend. Als d e zwemmer met een constante snelheid over d e opstelling heeft 'gezwommen' weet men dat er g e e n resulterende kracht is (er is immers g e e n versnelling). De door d e krachtmeter geregistreerde voortstuwingkracht is d a n ook gelijk a a n d e weerstand die d e zwemmer v a n het water ondervindt. Naast d e weerstandsfactor zijn nog twee factoren v a n b e l a n g voor d e snelheid v a n d e borstcrawler, het totaal geleverde (uitwendig) vermogen e n d e efficiëntie v a n de voorstuwing. Ook deze kunnen op niet al te ingewikkelde wijze worden bepaald. Het is daarvoor wel nodig dat d e proefpersonen met een zuurstofmasker zwemmen. Langs de rand v a n het zwemb a d lopen d a n mensen m e e die er voor zorgen dat d e m e e t a p paratuur, die d e zuurstofopname bepaald, en d e slangen n a a r het zuurstofmasker op gelijke hoogte blijven met d e zwemmer. Dit levert e e n futuristisch schouwspel op, v a n een zich door het water verplaatsen slang omgeven door een krans v a n opspattend water. Toussaint: "Er zijn voor deze proeven, n a a s t d e nodige proefpersonen, ook op d e kant nogal wat mensen nodig. Het installe-

gemaskerd Toussaint).

cieel opstekertje zal opleveren. De Amerikanen zijn onderhandelingen gestart om d e opstelling op te kopen. Als dit lukt kunnen zij voortborduren op d e conclusies die d e wetenschappers in Amsterdam al met behulp v a n dit systeem h e b b e n getrokken. Voor een leek zijn ze misschien niet altijd even opzienbarend, m a a r ze zorgen in ieder geval voor een wetenschappelijke onderbouwing bij d e b e p a ling v a n hetgeen v a n b e l a n g is om snellere tijden te b e h a l e n bij d e borstcrawl.

Grote handen Zo kon worden vastgesteld dat het totaal uitwendig geleverde vermogen niet verschilde tussen topzwemsters en getrainde zwemsters. D a a r n a a s t blijkt de snelheid v a n topzwemmers niet direct afhankelijk te zijn v a n d e weerstand die zij ondervonden. Dit laatste verklaart Toussaint doordat crawlers met een grof lijf weliswaar meer weerstand ondervinden, m a a r dat dit wordt o p g e v a n g e n door d e grotere trainingsbelasting die zij ook al jaren ondervinden; zij trainen immers ook altijd met dat grotere lichaam.

Vervolg op pag.

12

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen