Ad Valvas 1988-1989 - pagina 40

K

26 AUGUSTUS 1988

fJD\pS^/F

Het laboratorium v a n d e facul­ teit tandheelkunde ziet er uit als d e werkplaats v a n e e n twintig­ ste­eeuwse alchemist. Potjes, pannetjes, branders, kopjes water, morsige flessen met e e n v a g e vloeistof e n smoezelige werkbankjes. De morsige a a n ­ blik komt vooral op rekening v a n e e n poeder d a t gebruikt wordt bij d e fabricage v a n kunstgebitten. Bij zijn werk­ z a a m h e d e n neemt tandtechni­ cus Bodenstaff echter d e groot­ ste zorgvuldigheid in acht. Op e e n werkbank in e e n hoek staat e e n sober uitziend meta­ len a p p a r a a t met d e afmetin­ gen v a n e e n hele grote stoof. Een d a a r o p s t a a n d e open cilin­ der wekt even d e indruk dat het om e e n antieke kijkdoos g a a t . Maar het is ons a p p a r a a t v a n d e week, e e n dieptrekapparaat. Het is al veel b a l d a d i g e jongelui en slecht ter b e e n zijnde oude­ ren v a n dienst geweest, ook al h e b b e n ze d a a r zelf niet het flauwste benul van. Losse tan­ den, n a een ongelukkige vecht­ of valpartij worden met behulp v a n het dieptrekapparaat weer vastgezet. Laat men ze gewoon in het gebit bungelen, d a n is d e kans groot d a t d e schots e n scheef weer vastgroeien. Het dieptrekapparaat biedt uit­ komst. De specialist zet d e tan­ d e n in model, m a a k t e e n afdruk v a n het gebit. D a a r wordt e e n gipsen afdruk v a n gemaakt. Vervolgens komt het dieptre­ k a p p a r a a t in actie. Het gipsen model g a a t in d e cilinder op e e n bed v a n loden kogeltjes. Daar­ op wordt e e n kunststofplaat g e ­ zet. De plaat wordt verhit, wordt zacht e n vervolgens door mid­ del v a n luchtdruk over het gip­ sen gebit heengetrokken. Na af­ koeling is d e plaat precies in het model v a n d e afdruk getrokken. Dit plaatje past precies over het g e h a v e n d e gebit. Het blijft e e n a a n t a l weken zitten e n d e tan­ den kunnen keurig in model vastgroeien.

Onderzoeksapparatuur (2)

Het dieptrekapparaat Henk Vlaming

"Ik vind het fantastisch als ik zie hoeveel m e n s e n ik met dit a p p a ­ raat e e n dienst bewijs," zegt tandtechnicus Bodenstaff. Foto Marius v/d Plas, AVCAfU

De jammerende patiënt die zich slechts om d e toekomst v a n zijn t a n d e n bekommert, g a a t a a n dit stukje ambachtelijk werk voor­ bij. Veel mist hij niet. Van het dieptrekapparaat k a n veel wor­ den gezegd, m a a r niet dat het blaakt v a n technisch vernuft. De enige electronica v a n het a p p a ­ raat bestaat uit het verwar­ mingselement die d e plaat zacht maakt maakt zodat het over het gipsen gebit k a n wor­

Het is zover. Deze m a a n d g a a t mijn oudste zoon stude­ ren. Ik k a n h e l a a s niet zeggen d a t hij daarbij d e voetsporen v a n zijn v a d e r drukt. In plaats v a n a a n d e VU, heeft hij zich notabene in Groningen laten inschrij­ ven. Kennelijk b e n ik er onvoldoende in g e s l a a g d om het bijzondere karakter v a n d e VU op e e n aanstekelij­ ke wijze voor hem te etaleren. Tevergeefs h e b ik h e m herhaaldelijk voor ogen gesteld dat d e VU geheel vernieuwd is, reeds bij 60 g r a d e n witter d a n wit w a s t e n al geruime tijd geheel fosfaatvrij is. M a a r M aarten kapte mijn wervende praatjes gewoonlijk af met e e n kordaat: "Je denkt toch niet dat ik in die ouwe gerefor­ meerde troep v a n jou e n o p a g a zitten?" Eveneens wat d e studiekeuze betreft heeft M aarten zich gedistantieerd v a n zijn liefhebbende vader. Hij heeft geopteerd voor e e n studierichting die zo onge­ veer d e totale ontkenning betekent v a n alle idealen w a a r m e e ik hem in zijn jonge leven h e b trachten te verrijken: economie. Op zijn vriendelijke m a a r besliste manier heeft hij me te kennen g e g e v e n liever op e e n wat meer eigentijdse wijze rijk te willen w o r d e n d a n mij voor ogen staat. Toen ik zo mijn best d e e d om hem tot e e n zelfstandig e n kritisch denkend persoon op te voeden, kon ik ook niet weten dat dit nog eens het resultaat zou zijn.Mijn M aar­ ten is e e n v a n die talloze jongeren die dezer d a g e n als foet de Alma M ater binnenkomen, e n reeds over vier jaar d e campus weer als volleerd doctorandus zullen verlaten. Indien Ad Valvas mij niet heeft bedrogen, bestaat er momenteel a a n d e VU zelfs d e mogelijkheid om in niet meer d a n twee j a a r e e n universitaire g r a a d te behalen. Deze buitenkans schijnt te worden g e b o d e n a a n bezitters v a n e e n getuigschrift v a n d e sociale a c a d e m i e (voorheen "school voor maatschappelijk werk") of v a n d e pedagogische a c a d e m i e (voorheen "kweekschool"), die men voor d e gelegenheid "HBO­ abituriënten" blieft te noemen. O tempora, o moresl Hoezeer zijn d e academische s t a n d a a r d e n reeds g e ­ kelderd! Van oudsher is studeren toch e e n voorrecht geweest v a n mensen met e e n l a n g e a d e m . Een univer­ sitaire opleiding heeft natuurlijk altijd wel d e verplich­ ting omvat om e e n (beperkt) a a n t a l colleges te "lopen" gedurende d e zeer korte onderwijsperiodes die met d e weidse term "academisch jaar" w e r d e n a a n g e d u i d . Maar als veel wezenlijker elementen in d e studie b e ­ schouwde m e n toch steeds het dromerig door b e s l a g e n ramen staren, het diepzinnig in lege bierglazen turen,

d e n getrokken. Het werken met e e n dieptrekapparaat v r a a g t niet om e e n h a n d v a n d e m e e s ­ ter of e e n vakkundig oog, m a a r om iemand die op het juiste mo­ ment d e g o e d e schakelaar om­ draait e n op d e g o e d e knop duwt. In het VU­laboratorium v a n ACTA (Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam) worden uitsluitend protheses voor gebit e n gezicht gemaakt.

De tandtechnicus lijkt zich pri­ m a te vermaken in zijn heilig­ dom. FeUloos pakt hij d e juiste vloeistof, schenkt het in e e n theekopje e n gutst er e e n lading rood poeder bij. Dat wordt e e n kunstgebit. "Ach, als je al zo lang in het v a k zit leer je vanzelf om d e juiste verhoudingen o p het oog goed te doseren", meent hij. Vloeistof e n poeder worden e e n rode, kleiachtige substan­ tie. Die g a a t in e e n a a n t a l kope­ ren kommen, w a a r al e e n af­ druk v a n e e n menselijk g e h e ­ melte ligt te wachten. De kom­ m e n worden v a n boven afge­ sloten e n onder e e n drukpers gezet. "Die komen uit d e indus­ trie", weet d e v a k m a n . Hij ver­ telt dat veel tandheelkundig g e ­ r e e d s c h a p uit d e g e w o n e indus­ trie komt e n niet uit d e speciaal o p d e tandheelkunde gerichte vakhandel. "De industrie is veel goedkoper e n d e kwaliteit is minstens zo goed", zegt hij. "Nee, zo'n n e u s leg je niet in het dieptrekapparaat, dat d o e je weer anders", legt Bodenstaff geduldig uit w a i m e e r er e e n doos met e e n kunstneus binnen wordt gebracht. Het dieptrekap­ p a r a a t is e e n eerste hulpmiddel bij het vervaardigen v a n gebits­ e n gelaatsprotheses. Behalve d e fabricage v a n plaatjes die op het gebit worden gezet, g e ­ bruikt Bodenstaff het dieptre­ k a p p a r a a t als hij protheses voor het gehemelte of d e k a a k moet vervaardigen. Telkens is d e werkwijze hetzelfde: Het plaatje wordt over e e n gipsen model getrokken. De vloeistof w a a r v a n d e prothese wordt ge­

DOCTOR ^

DEGEN

Familietraditie het doelloos l a n g s weemoedig stemmende grachten dwalen, het amechtig in sterk vervuUde b e d d e n liggen rotten, e n het onophoudelijk afwisselen v a n uitbundige kroegjool met verlammende Weltschmerz e n vice ver­ sa. Als essentieel gold daarbij steeds d a t dit alles vele jaren stug werd volgehouden. De vorming tot weten­ schapper werd voorheen gezien als e e n passief rij­ pingsproces, waarbij m e n vooral over veel zitvlees diende te beschikken. Studeren v e r g d e niet veel meer d a n geduld, m a a r d e beloning w a s e e n schone zaak: het bezadigde e n gerijpte oordeel over zichzelf e n d e wereld, dot iedereen die niet al te veel uitvoert zich nu e e n m a a l n a verloop v a n tijd vanzelf eigen maakt. Toen mijn v a d e r nog a a n d e VU vertoefde, w a s de klassieke opvatting v a n het a c a d e m i s c h e vormingspro­ ces nog volop dominant. In zijn n a l a t e n s c h a p bevindt zich e e n studiegidsje uit d e jaren '30. Een precies j a a r ­ tal ontbreekt in het ïsoekje. Men vond het toen h e l e m a a l niet nodig om ieder j a a r m a a r weer e e n nieuwe editie uit te brengen. Slechts het vertrek of het verscheiden v a n enkele professoren m a a k t e e e n bijgestelde versie v a n deze handleiding noodzakelijk. Afgezien v a n d e lijst v a n hoogleraren, h a d d e informatie in d e gids immers n a g e n o e g e e u w i g h e i d s w a a r d e . Als ik d e h a n d z a m e brochure v a n mijn v a d e r leg n a a s t het dikke Groningse boekwerk d a t mijn zoon momen­ teel overal m e e n a a r toesleept, vallen m e vooral d e soberheid e n d e overzichtelijkheid v a n het studiepro­ g r a m m a uit mijn v a d e r s tijd op. In d e j a r e n '30 stond m e n bijvoorbeeld veel uitvoeriger stil bij kledingvoor­ schriften e n gedragsregels tijdens e x a m e n s , d a n bij d e

maakt wordt in d e vorm gego­ ten. Het is niet d e b a l d a d i g e jongere n a e e n vechtpartij of d e bejaar­ d e n a e e n val die d e grootste klant v a n het d i e p t r e k a p p a r a a t is. Protheses zijn in d e tandheel­ kundige zorg in d e meeste ge­ vallen bestemd voor k a n k e r p a ­ tiënten. Hun ziekte­ heeft veel weefsel weggevreten e n soms moet er e e n gelaatsdeel worden afgezet. De arbeidsvreugde v a n d e tandtechnicus ligt niet in d e uit­ d a g i n g om zijn inzicht te toetsen a a n d e technologische hoog­ standjes v a n het dieptrekappa­ raat. Hem staat het doel v a n zijn handelingen voor ogen. "Ik vind het fantastisch als ik zie hoeveel m e n s e n ik hiermee e e n dienst bewijs", vertelt Bodenstaff, ter­ wijl hij i n g e s p a n n e n e e n kunst­ oog beschildert. Dat hoort er ook bij. Sommige protheses, zoals neuzen e n oren, worden niet machinaal gemaakt. Ze worden met d e h a n d geconstrueerd. Bij dit soort w e r k z a a m h e d e n komt het a a n op creativiteit. Het schil­ deren v a n ogen is Bodenstaffs favoriete klusje. Hij is in zijn vrije tijd grimeur. "Wanneer d e patiënten voor hulp bij ACTA komen, ontmoet ik ze ook v a a k even", zegt hij. "Meestal k a n ik d a n gelijk a l zien of ze e e n lichaamsdeel zul­ len moeten missen. Het duurt d a n nog wel even, soms meer d a n e e n half jaar, voor ze e e n prothese krijgen. Op het mo­ ment dot ze die in ontvangst ne­ m e n spelen zich emotionele ta­ ferelen af. Pas d a n realiseren ze zich dat het nooit meer zo zal worden als het w a s . Ze hebben moeite met het accepteren van d e feiten. Het is m e eens overko­ m e n dat ik e e n patiënte mei kanker zich a a n mij vastklamp­ te. 'Ik wil nog niet dood', zei ze. Uiteindelijk is ze toch overleden. D a a r w a s ik n a a r v a n . Het is mij e e n tijd bijgebleven."

kennis die m e n er wellicht zou g a a n toetsen. Voor zijn k a n d i d a a t s e x a m e n in d e wijsbegeerte eiste m e n v a n mijn v a d e r bijvoorbeeld niet meer d a n "de stof gedu­ rende drie j a a r op e e n college v a n twee uur per w e e k behandeld, bestudeering v a n n a d e r o p te g e v e n h a n d ­ boeken. Lezing v a n drie, niet te l a n g e , wijsgeerige stukken..." Ma a r hij moest d a a r wel e e n jacquet e n e e n hoge hoed voor huren. Ik vrees d a t mijn zoon d a a r e n t e ­ g e n d e k o m e n d e vier j a a r voortdurend o p g e j a a g d e n aangehitst zal worden om met zijn neus in allerlei boeken e n op allerlei schermen gedrukt te zitten. Hoe zal hij zo ooit in alle rust kurmen rijpen? Trouwens, h o e k a n iemand überhaupt wijs worden, zolang hij rondsjouwt in e e n T­shirt met e e n olijke tekst erop geprint? In é é n opzicht w e r d e n studenten in d e j a r e n '30 dus meer achter d e broek gezeten d a n tegenwoor­ dig, namelijk ten a a n z i e n v a n aankleding, z e d e n e n omgangsvormen. In d e studiegids v a n mijn v a d e r tref ik e e n uitgebreid hoofdstuk a a n over "het uitoefenen v a n toezicht e n tucht over d e Studenten". Strafwaardig w a r e n studenten bijvoorbeeld bij deze overtredingen: "spotternij met het heilige", "het niet e e r e n v a n wie in d e n kring der Universiteit boven h e n gesteld zijn", e n "het bezoeken v a n café­chantants". Van e e n eventuele veroordeling door d e s e n a a t w e r d e n ouders of voogd onverwijld schriftelijk in kermis gesteld.Dat kon toen allemaal nog, omdat d e VU op e e n grondslag rustte. Ik citeer d e studiegids v a n mijn v a d e r n o g é é n m a a l : "In diepe afhankelijkheid v a n d e mogendheid des Heeren optredende, zal deze Universiteit, op d e n grondslag der Gereformeerde beginselen, d r a a g s t e r trachten te zijn v a n het dubbele beginsel, dat "de vreeze des Heeren het beginsel der wijsheid is", e n dat vrijmaking v a n uitwendige b a n d e n , om eeniglijk te steunen op d e g e n a d e Gods, het meest bevorderlijk is ook a a n d e n bloei der wetenschappen." Ik k a n m e voorstellen d a t het i n d e r d a a d e e n j a r e n l a n g voortslepende socialisa­ tie e n initiatie vereiste, vóórdat iemand in staat w a s om d e diepten v a n dit fimdoment te peilen. Ik weet zeker dat M aarten onomwonden zou roepen dat hij er g e e n bal v a n snapt. Gelukkig hoeft hij d a t ook niet in Gronin­ gen.Trouwens, ik v r a a g m e af of d e Datema's, Brink­ m a n n e n e n Peelens v a n d e VU nu dit jargon nog wel met droge o g e n zouden kunnen hanteren. Ik denk v a n niet. En d a a r i n is d e VU toch gewoon gewoon gewor­ den. Als ik d a t m a a r a a n M aarten duidelijk h a d kunnen maken, d a n w a s e e n familietraditie gered geweest.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen