Ad Valvas 1988-1989 - pagina 539

9 JUNI 1989

PD\pi}JFS

VU start opleiding verpleeghuisartsgeneeskunde

Omgaan met medische onmacht Veel jonge artsen die in een verpleeghuis komen te werken, voelen zich in het diepe gegooid. Met de kennis en vaardigheden die ze meekregen van de universiteit kunnen ze lang niet altijd uit de voeten. "Je wordt met je medische machteloosheid geconfronteerd. En dat moet je leren accepteren", zegt dr. M.W. Ribbe. Vanaf 1 september is hij hoogleraar verpleeghuisartsgenees­ kunde. Tegelijkertijd start dan a a n de VU een opleiding onder dezelfde naam. Een blik op een nieuwe tak van wetenschap. Ribbe (43) benijdt d e toekomsti­ ge verpleeghuisartsen om d e doodeenvoudige reden dat bij hen het vallen e n o p s t a a n in d e dagelijkse praktijk veel minder zal zijn d a n bij hemzelf. Als b a ­ sisarts studeerde hij in 1973 af aan d e Erasmus Universiteit van Rotterdam. M eteen n a z'n studie k w a m hij in e e n ver­ pleeghuis in Den H a a g en in Naaldwijk terecht. Inmiddels werkt hij alweer dertien j a a r in 'Amstelhof', e e n verpleeghuis en reactiveringscentrum met zo'n 350 patiënten. Ribbe is daar verpleeghuisarts e n hoofd van d e (para)medische dien­ sten. De eerste 'blunders' w a a r hij als groentje m e e te k a m p e n kreeg, herinnert hij zich nog als d e d a g van gisteren. Neem nou die me­ vrouw die door h a a r halfzijdige verlamming moeilijk meer kon bewegen. Om h a a r te verlossen uit de rolstoel verzon Ribbe en­ thousiast e e n druk p r o g r a m m a met allerhande therapieën. Toen hij dat plan met h a a r be­ sprak, moest mevrouw luidkeels lachen. "M oet u 'ns horen dok­ 'er, ik h e b twee wereldoorlogen .neegemaakt, zes kinderen grootgebracht en 's nachts in d e kassen sla gesneden. Dat h e b ik allemaal doorstaan, m a a r dat programma v a n u, dat red ik niet! Ik doe het liever wat rusti­ ger aan," w a s h a a r reactie e n Ribbe mocht z'n p r o g r a m m a bij­ stellen. Zo werd hij voor het eerst met z'n neus op d e feiten gedrukt. "Patiënten leren je relativeren. Als jonge arts wU je iedereen genezen. Dat is je ideaal. Ver­ pleeghuispatiënten leren je snel genoeg dat dat niet g a a t . Ze weten dat het einde v a n hun leven nabij is. Chronische a a n ­ doeningen, zoals dementie, zijn niet te genezen, dat weet je. Dat wordt alleen m a a r erger. En ie­ mand v a n tachtig reageert niet altijd volgens d e berekeningen op een longontsteking. Zo moet ie regelmatig afzien v a n levens­

r e d d e n d e m a a t r e g e l e n omdat er bij oudere mensen soms meer ziektes en kwalen tegelijk in het geding zijn. Het middel is d a n erger d a n d e kwaal. Steeds moet je je afvragen of e e n medi­ sche ingreep zin heeft," legt Rib­ b e uit.

Praktijk Het is d e bedoeling dat d e a a n ­ komend verpleeghuisarts tij­ dens d e nieuwe opleiding leert wat hem te wachten staat. De beroepsopleiding duurt twee j a a r en is een postacademische produktieve opleiding, wat wil zeggen dat d e verpleeghui­ sarts­in­opleiding (VAIO) ten behoeve v a n d e broodnodige praktijkervaring al werkt in e e n verpleeghuis. Ongeveer é é n d a g in d e w e e k zal hij of zij in d e schoolbanken doorbrengen. Het streven is e e n instroom v a n dertig mensen per jaar. Geïnteresseerde medische studenten komen voorlopig n o g niet in aanmerking voor d e be­ roepsopleiding. Artsen die al in een verpleeghuis werken zijn eerst a a n d e beurt. Het ministerie v a n WVC heeft besloten dat er m a a r één oplei­ ding verpleeghuisartsgenees­ kunde m a g komen in Nederland e n die moet gekoppeld zijn a a n een huisartseninstituut. W a a r ­ om w a s d e VU d e uitverkorene? Volgens drs. R. Jonquiere, coör­ dinator v a n d e huisartsenoplei­ ding, komt dat vooral doordat d e medische faculteit v a n deze universiteit is uitgeroepen tot e e n eerstelijns­faculteit, w a a r d e verpleeghuisartsgeneeskun­ d e immers thuishoort. De beroepsopleiding moest in een j a a r tijds v a n d e grond wor­ den gestampt. Het w a s onder meer d e t a a k v a n Jonquiere om d e opleiding gestalte te geven. Zijn grootste probleem is dat d e opleiding d e overheid niets m a g kosten. Er is hem enkel e e n startsubsidie toegezegd. Voor

Diana Doornenbal het overige moet d e opleiding gefinancierd worden uit cursus­ gelden. Jonquiere hoopt dat d e werkgevers het cursusgeld, zo'n tienduizend gulden per jaar, op tafel zullen leggen. Ribbe: "Overal hangt e e n prijs­ kaartje a a n . Ook a a n e e n goe­ d e verpleeghuisarts. M et het oog op d e toekomst moet je dat geld er als verpleeghuis voor over hebben."

je je zo opstelt, d a n red je het niet." In vergelijking met e e n huisarts heeft d e verpleeghuisarts veel meer contact met d e patiënten e n is het a a n t a l problemen per persoon groter. Ook is d e ver­ pleeghuisarts soms manager, aldus Jonquiere. "Wanneer d e directie schapevacht wU kopen in plaats v a n d e duurdere anti­ doorligmatjes om doorligwon­

mensen: "Naast d e medische behandelingen kun je ze uitleg geven over hun ziekte, of h e n begeleiden n a a r d e dood. Het leuke is ook d a t je m e n s e n e e n stukje zelfstandigheid terug k a n geven door kleine a a n p a s s i n ­ gen a a n te b r e n g e n a a n bij­ voorbeeld borden e n bestek of a a n d e rolstoel. Zo kun je hun zorgen verlichten of lijden ver­ zachten." Als voorbeeld vertelt hij over e e n mevrouw die a a n d e ziekte v a n Parkinson leed. Door d e medicijnen die ze slikte, w a s ze compleet in d e w a r geraakt. Toen d e medische behandeling werd bijgesteld en ze goed in d e g a t e n werd gehouden, k n a p t e

Met d e komst v a n d e nieuwe opleiding worden e v e n e e n s alle artsen, werkzaam in e e n ver­ pleeghuis erkend e n geregis­ treerd. "Een mijlpaal", vindt Rib­ be. Tot n o g toe w a r e n het voor­ namelijk basisartsen of huisart­ sen die in het verpleeghuis rondlopen. "Een verpleeghui­ sarts is eigenlijk ook e e n huis­ arts v a n d e bewoners v a n het verpleeghuis, m a a r d a n wel een met specifieke kennis v a n onder meer ouderdomsziekten (dementie, beroertes,'slijtage ­ red.)", vertelt Jonquiere. Negentig procent v a n d e ver­ pleeghuispatiënten is ouder d a n zestig jaar. De helft is hoogbe­ jaard, ouder d a n tachtig. Van d e m e n s e n die lichamelijk iets mankeren, heeft e e n groot deel hulp nodig bij eenvoudige d a ­ gelijkse handelingen.

Schapevacht Een p a a r cijfers v a n het ver­ pleeghuis 'Amstelhof' ülustreren dat. Driekwart v a n d e bewoners moet geholpen worden bij het w a s s e n v a n het bovenlichaam. Negen v a n d e tien kunnen zich­ zelf niet zonder hulp a a n k l e d e n en ruim tachtig procent heeft hulp nodig bij e e n bezoek a a n het toilet. En eten g a a t d e helft v a n d e bewoners niet meer al­ leen af, zo bleek uit e e n onder­ zoek v a n Ribbe. Een groot deel v a n d e m e n s e n is dement of k a n om d e e e n of a n d e r e reden zijn w e n s e n niet zelf duidelijk maken. Observa­ tie is d a n ook dagelijks werk v a n d e verpleeghuisarts. Dat vergt op zijn beurt weer goed contact met d e verpleging. Zij zijn immers d a g e n nacht met d e bewoners in d e weer. D a a r moet je als verpleeghuisarts ge­ noeg oog voor hebben. Jonquiere: "Een houding v a n 'ik b e n d e dokter en jij m a a r e e n verpleegster' is uitgesloten. Als

Dr. M. W. Ribbe: "Als jonge

arts wil je iedereen

genezen" Foto Bram d e Hollander

d e n te voorkomen, moet e e n verpleeghuisarts a a n d e bel trekken ­ om uit te leggen wat het b e z w a a r is v a n schape­ vacht. Op dat moment h e b je met het beleid te maken." Ook tijdens d e opleiding zal het vak management op het pro­ g r a m m a staan. De overige a a n ­ dachtsvelden zijn zorgverle­ ning, gericht e n systematisch werken, communicatie e n on­ derzoek e n innovatie. Wat betreft het onderzoek v a n zijn vakgroep denkt Ribbe voor­ al a a n het in beeld brengen v a n d e ziektes en h a n d i c a p s die je bij verpleeghuispatiënten a a n ­ treft. M eteen d a a r n a komt d a n d e v r a a g in welke gevallen je als arts een patiënt behandelt en w a n n e e r je hem of h a a r n a a r het ziekenhuis brengt. Of grijp je helemaal niet in? Vooral bij chronisch zieken worstelen art­ sen v a a k met die v r a a g .

ze heel erg op, vertelt Ribbe met zichtbaar genoegen. "Ze w a s nog niet h e l e m a a l op het oude niveau, m a a r e e n heel stuk heb­ b e n we toch terug kunnen ge­ ven. En het leuke is dat ze zich d a a r heel erg bewust v a n w a s ; we w a r e n allebei tevreden over het b e h a a l d e resultaat." Het is volgens Ribbe e e n fabel­ tje dat het verpleeghuis voor ie­ d e r e e n die d a a r opgenomen wordt, e e n eindstation is. Naast langdurige behandeling, ver­ pleging e n het geven v a n termi­ nale zorg is ook reactivering e e n t a a k v a n het verpleeghuis. Eind april promoveerde Ribbe op e e n onderzoek n a a r ver­ pleeghuisgeneeskunde. Daaruit blijkt onder meer dat in 1987 25.000 patiënten het verpleeg­ huis verlieten. Zij gingen n a a r huis, n a a r e e n bejaardenhuis of het ziekenhuis. Bij ruim vijftig procent w a s overlijden d e oor­ zaak.

Fabeltje

Ribbes liefde voor d e oudere mens, valt meteen op zodra je z'n kamer binnenstapt. Naast veel foto's v a n vliegtuigen sie­ ren een p a a r ex­bewoners v a n d e 'Amstelhof' d e wand. De hoogleraar vertelt later vol overtuiging dat hij erg gehecht is a a n de bewoners v a n d e 'Am­ stelhof'. Van een carrière als bij­ voorbeeld directeur patiënten­ zorg, waardoor hij zich veel minder met het wel e n w e e v a n d e bewoners v a n 'Amstelhof' zou kunnen bemoeien, droomt hij niet. "Ik zou niet zonder m'n patiënten kunnen".

Eind 1987 w a r e n er in Neder­ land ruim driehonderd ver­ pleeghuizen met in totaal 50.000 patiënten. Toen Ribbe zijn eer­ ste schreden in d e verpleeg­ huiswereld zette, schrok hij v a n al d e ellende die hem onder ogen kwam. M ensen die niet meer voor rede v a t b a a r zijn, die d e hele d a g op b e d liggen of eigenlijk zitten te wachten op d e dood. Het mooie v a n het vak ontdekte hij toen hij merkte hoeveel je kunt betekenen voor deze oude

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen