Ad Valvas 1988-1989 - pagina 153

he faculteit ()menten 1 de faculteit d e r E c o n o ­ hc sft d e v o l g e n d e p o p u l a ­ irs iten. 3ei sndus v a n e i g e n k w e e k tei latere h o o g l e r a a r dr. J.

he lit g e w o o n faculteit d e r Ie w e t e n s c h a p p e n zijn

3P

Ie b e r o e p s o p l e i d i n g tot e, d a n k o m e n e r t w e e n EDP­editor (= Electric Pi 1 wordt e r e d o c t o r . Het is at inomische faculteit in 40 eredoctoraat v a n w e g e itbreiding v a n d e inter­ ninente b e t e k e n i s a c h t 301 ind. lit! ïbreid m e t e c o n o m e t r i e . isi ulteit d e r e c o n o m i s c h e on

Z).

deis g e g r o e i d tot 2350, zij t zijn n o g 500 s t u d e n t e n •rapieiding. D e F E W E C telt 0( verig w e t e n s c h a p p e l i j k h­ ve staf. B o v e n d i e n zijn svB ndere h o o g l e r a r e n b e ­

Welke richting zou de economische w e t e n s c h a p a a n d e nog prille faculteit o p g a a n ? Vanaf het begin stonden d e a a n h a n g e r s v a n de normatieve en d e positieve weten­ schap tegenover elkaar. De jonge professoren die in 1948 werden aangetrokken d e d e n d e b a l a n s door­ slaan: de economische w e t e n s c h a p a a n d e VU bewoog zich in 'moderne' (positieve) richting. Een v a n hen, d r. J. Zijlstrcr. "Een christelijke economische theorie b e s t a a t niet. Dat zei ik toen, dat zeg ik nu." Prof.dr. P.A. Diepenhorst w a s al vanaf 1904 hoogleraar econo­ mie a a n d e juridische faculteit e n h a d zeer uitgesproken idee­ ë n over d e beoefening v a n d e economische wetenschap. Noodzakelijk w a s volgens h e m een echte christelijke economie die voortkomt 'uit d e noodzaak d e beginselen, in G ods woord neergelegd, tot richtsnoer te ne­ men'. Hij stond bekend als e e n aanhanger van de zogenaam­ d e Historische School. Die school vond dat d e economi­ sche werkelijkheid niet bestu­ deerd moest worden als e e n a b ­ stract object, zoals d e klassie­ ken deden, m a a r beschouwd diende te worden als onderdeel v a n een organisch geheel. Die z o g e n a a m d e 'methoden­ strijd' w a s niet nieuw in 1948, m a a r werd eigenlijk al gevoerd, kort n a d a t d e economische we­ tenschap w a s ontstaan. Die zelfde fundamentele controver­ se heeft zich in d e loop der tijd echter onder verschillende be­ namingen afgespeeld. Het tra­ ditionele model werd verdedigd door d e klassieke e n later neo­ klassieke economen. In hun theorieën figureerde d e mens alleen als homo economicus. Hun critici vonden dit veel te beperkt. Diepenhorst wilde niet uitgaan 'van e e n gefingeerden homo oeconomicus, m a a r re­ kende met d e vollen, d e n echten mensch!' De twee richtingen bleven a a n d e VU n a a s t elkaar bestaan, m a a r d e 'moderne' school die d e economische w e t e n s c h a p waardevrij wilde houden is vanaf het begin overheersend geweest. Dat h a d d e VU eigen­ lijk a a n zichzelf te danken. Vlak n a d e Tweede Wereldoor­ log w a s er e e n schaarste a a n afgestudeerde economen e n w a s het moeilijk gekwalificeer­ d e kandidaten te vinden. Uitein­ delijk bleken drie jonge econo­ men, die hun opleiding a a n d e Economische Hogeschool in Rotterdam h a d d e n genoten, be­ reid n a a r Amsterdam af te rei­

/ÏL meerde bijeenkomsten waar­ 'y*B van d e economie aan d e pnbn '70 werd d oor economen Gi'de Groei.

'Normen horen bij de politiek en niet bij de wetenschap'

De jongelui w e r d e n door d e ge­ reformeerde achterban als nieuwlichters beschouwd e n v a n hen gaf J. Zijlstra al snel d e toon a a n . Hij koos duidelijk voor het waardevrije standpunt e n verklaarde op het gebied v a n d e kennistheorie ethische e n po­ litieke oordelen taboe. In het lustrumboek "Kennen e n kunnen", dat ter gelegenheid v a n het 40­jarig b e s t a a n v a n d e faculteit verschijnt, herhaalt Zijl­ stra zijn standpunt v a n toen. "Het is heel simpel, d e economi­ sche theorie is niet normatief m a a r instrumenteel. Er is echter niets tegen dat je iemand die zijn sporen heeft verdiend op het gebied v a n d e instrument­ makerij, onder b e p a a l d e om­ standigheden vraagt m e e te helpen bouwen. Ik b e n er zelf, hoop ik, e e n goed voorbeeld van." Een christelijke economi­ sche theorie b e s t a a t volgens hem dus niet, m a a r wel e e n christelijke economische poli­ tiek.

De huidige hoogleraar macro­ economie, prof.d r. S. Huisman zegt over d e methodenstrijd a a n d e VU in die jaren: "Invloed v a n gereformeerde beginselen op d e economische w e t e n s c h a p is er nauwelijks geweest. Ik denk dat e e n christelijke economie als zodanig ook niet bestaat." M a a r betekent d a t ook d a t eco­ nomen g e e n visie h e b b e n op

Nico Verbeek nomen bogen zich nu over nor­ matieve c.q. politieke v r a a g ­ stukken. In 1976 verscheen v a n d e VU­ econoom Hans Linnemann het rapport Mensen tellen (met d e nadruk op d e dubbele betekenis v a n het woord 'tellen') dat e e n vervolg w a s op d e publikaties v a n d e Club v a n Rome. Hierin werd d e v r a a g gesteld wat d e toekomst v a n d e wereldburger zou zijn als n a het j a a r 2000 d e bevolking der a a r d e verdub­ beld zou zijn. Economische groei w a s niet zo vanzelfspre­ kend e n economische theorieën konden niet meer los gezien worden v a n 'het geheel'. De opleving v a n dit soort dis­

Huisman, die zelf e e n tijdje bij d e bekende Amerikaanse eco­ nomen Milton Friedman e n Har­ ry Johnson heeft gestudeerd, ontkent dat op d e VU sprake zou zijn v a n een voorkeur voor be­ p a a l d e 'economische scholen'. "Ik b e h a n d e l alle theorieën in mijn coUeges, zowel d e klassie­ ken als Keynes, e n v a n alle theorieën geef ik voor­ en n a d e ­ len." Ook Zijlstra verwerpt d e kritiek als zou hij eenzijdig anti­ keynesiaan zijn (geweest): "Ik ben g e e n anti­Keynesiaan! Ik ben wel tegen het oppervlakki­ ge, kritiekloze toepassen v a n het keynesianisme door e e n po­ litiek die n a l a a t te remmen w a a r dat nodig is en die, als er d a n weer gestimuleerd moet worden, dat niet meer k a n om­ dat alle munitie verschoten is." Als periode dat er teveel gesti­ muleerd werd, noemt hij d e ja­ ren '70 en hij ontkomt niet a a n e e n politiek oordeel: "De werk­ loosheid v a n nu is te wijten a a n d e ontsporingen v a n het beleid tijdens het kabinet Den Uyl e n het kabinet Van Agt­Wiegel. Daar is g e e n begin v a n twijfel aan."

Politieke economie

De theorie van Keynes betreffend e het nationale inkomen werd in de jaren '50 ged emonstreerd aan d e hand van een apparaat, ontwikkeld d oor d e Engelsman Phillips. Met behulp van een water­ pomp word en d e economische stromen zichtbaar gemaakt en kan de invloed van d iverse factoren als investeringen, importen en exporten afgelezen wor d en. De "ecocirc" is inmid d els weer opge­ lapt en word t tentoongesteld op d e economische faculteit. Om d e nostalgie compleet te maken gaat hij voor d e komend e reünisten­ bijeenkomst ook nog echt d raaien. Op d eze archieffoto uit 1953 d e trotse (na)bouwers van d e 'ecocirc' de VU­instrumentmakers Kok (links), Mooij (zittend ) en Dekker. maatschappelijke problemen? Kunnen zij over d e ongetwijfeld waardevrije modellen e n g r a ­ fieken heenkijken e n e e n w a a r ­ d e g e b o n d e n oordeel uitspreken over relevante zaken?

Grenzen a a n d e groei In 1972 verscheen het gerucht­ m a k e n d e rapport v a n d e zoge­ n a a m d e Club v a n Rome, 'Gren­ zen aan d e Groei', w a a r m e e ze een fundamentele discussie on­ der economen uitlokte. W a s het i n d e r d a a d hoog tijd om d e on­ gebreidelde economische groei e e n halt toe te roepen? W a s d e mensheid bezig d e aardbol l a n g z a a m leeg te plunderen? Een waardevrij theoretisch ant­ woord op dit soort v r a g e n b e ­ staat eenvoudig niet e n ook eco­

cussies bleek echter v a n tijdelij­ ke a a r d te zijn. "Al snel sprak men niet meer over d e grenzen v a n d e groei, m a a r over d e groei v a n d e grenzen", zegt Huisman. Economische groei w a s weer e e n v a s t s t a a n d g e g e ­ ven geworden en 'de m a a t ­ schappij' niet meer d a n e e n v a ­ riabele bij d e economische mo­ dellen.

Ook a a n d e VU zijn d e wUde jaren '60 niet ongemerkt voorbij g e g a a n , hoewel op d e economi­ sche faculteit vooral het begin v a n d e jaren '70 e e n veelbewo­ gen tijd w a s . De waardevrijheid v a n d e economie stond onder studenten in ieder geval hevig ter discussie. De h e e r s e n d e eco­ nomische wetenschap w a s op zijn minst e e n verderfelijke ka­ pitalistische bezigheid die hoog­ nodig in revolutionaire zin bij­ gebogen diende te worden. Huisman heeft niet zoveel op met d e wegbereiders der Revo­ lutie v a n toen. "We h a d d e n toen een hele discussie over politieke economie. Maar het enige wat men zeker wist, w a s dat aUes wat gedoceerd werd per defini­ tie fout w a s . Er w a s echter g e e n constructief alternatief. Als m e n om marxistische economie h a d gevraagd, h a d men die w a a r ­ schijnlijk gekregen". Bovendien werd toen v a a k op de persoon gespeeld, herinnert Huisman zich. Een enkele do­ cent zou in die jaren zelfs n a a r het buitenland zijn 'gevlucht'. Tegenover deze 'disharmonie stelt Huisman de harmonie tus­ sen d e studenten en d e docen­ ten v a n nu. Ook signaleert hij e e n tendens om te kiezen voor een veilig toekomstperspectief: "80 tot 85 % v a n d e studenten studeren nu af in d e bedrijfseco­ nomie, tegen 10 tot 15 % alge­ mene economie. Begin jaren '70 koos rond d e 40 % voor d e alge­ mene economie. En dat terwijl ook nu d e meeste studenten be­ weren d e a l g e m e n e economie eigenlijk leuker te vinden." In ieder geval houden d e studen­ ten v a n nu zich voornamelijk met studeren bezig e n zijn ze op a n d e r e gebied minder actief: d e invloed v a n 'de 6 j a a r v a n Deet­ man' of d e invloed v a n d e Tijd­ geest?

Advertentie

Advertenties opgeven bij:

Bureau Van Vliet B.V. Telefoon: 02507-14745

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen