Ad Valvas 1988-1989 - pagina 565

PD\PS^/PS

23 JUNI 1989

CDA en PvdA geloven er niet in: doelmatig op a n d e r e manieren te verbeteren

VVD denkt a a n toegangsselectie om studierendement te verhogen j Hoger onderwijsbeleid is geen thema waarmee een politieke partij serieus zal trachten op 6 september stemmen te trekken. De verkiezingsprogramma's zijn hierover dan ook zonder uitzondering a a n de magere kant. De prioriteiten in de komende vier jaar liggen nu eenmaal bij het milieu, het sociaal­economisch beleid, de volksgezondheid en ­ dat nog wel ­ het overige onderwijs. De o p hoger onderwijs g e s p e ­ cialiseerde politici wülen echter het hoofd niet laten h a n g e n . Jacques Wallage (P vdA) is op tournee l a n g s congressen e n symposia om te tonen d a t zijn partij best ideeën heeft, al s t a a n die niet in het program. En Jan Franssen (WD) vindt het tijd worden om zijn nek uit te steken met het heikele onderwerp v a n de selectie onder studenten. Vooral d e laatste m a g zich voor­ bereiden op e e n interessant po­ litiek gevecht. Volgens V7allage kunnen w e blij zijn dat er ueberhaupt in sommi­ ge verkiezingsprogramma's voor het onderwijs als g e h e e l weer nationale prioriteit wordt g e v r a a g d . De PvdA zelf trekt 1,6 miljard gulden extra uit voor on­ derwijs. Dat is aanzienlijk meer d a n d e concurrentie doet, "maar d a n nog m a a k je er slechts e e n derde v a n d e s c h a d e m e e onge­ d a a n die d e afgelopen jaren is aangericht". Dat d e a a n d a c h t voor het hoger onderwijs d a a r ­ bij relatief klein blijft, geeft Wal­ lage toe. "De P vdA g a a t er v a n uit dat d e ruimte die wenselijk is voor het hoger onderwijs, moet worden verdiend door doelma­ tigheidsverhoging binnen het systeem zelf." Ook het CDA­verkiezingspro­ gram is terughoudend wat het hoger onderwijs betreft. "Je k a n zeggen d a t het voortborduurt op het beleid dat al in g a n g w a s gezet, zowel w a t studiefinancie­ ring betreft als d e vergroting van d e autonomie v a n d e instel­ lingen," zegt Kamerlid Ad Lan­ sink. "Ik zeg d a t niet uit defensieve overwegingen, m a a r het is moeilijk om in zo'n p r o g r a m m a een hele nieuwe visie op het hoger onderwijsbeleid uiteen te zetten. Dat geldt voor d e a n d e r e partijen evenzeer. Het is al heel wat d a t onderwijs tot d e priori­ teitsgebieden behoort. Als w e d a n nog e e n oplossing weten te vinden voor d e overschrijdin­ gen bij studiefinanciering e n bij de studentenaantallen, is er misschien ooit w a t ruimte vrij te maken."

niet m e e a a n d e discussie d a t d e universiteiten al zoveel h e b ­ b e n moeten bezuinigen e n dat d e rek eruit is. In het systeem liggen nog mogelijkheden g e ­ n o e g om a a n geld te komen. Er is e e n geweldige ingebouwde verspüling. Kijk m a a r n a a r d e h o g e uitval v a n studenten, n a a r het l a g e onderwijsrendement. Die structurele onevenwichtig­ h e d e n wülen wij in d e k o m e n d e tijd a a n d e orde stellen. Bij e e n betere beheersing v a n het pro­ ces moeten middelen beschik­ b a a r kunnen komen voor nieu­ w e a a n d a c h t s g e b i e d e n birmen hetzelfde bestel." Franssen wijst erop, dat het b e ­ leid er steeds op mikte d a t 77 procent v a n d e studenten bin­ n e n e e n j a a r d e p r o p e d e u s e zou halen. In vier j a a r tijd, zo w a s d e g e d a c h t e achter d e twee­ f a­ senstructuur, zou zeventig pro­ cent het doctoraal moeten h e b ­ ben. In d e praktijk blijkt echter, volgens cijfers v a n het CBS, d a t m a a r dertig procent v a n d e eer­ stejaars in e e n j a a r d e prope­ d e u s e haalt. Slechts zes procent v a n d e studenten die in 1982 zijn b e g o n n e n met e e n studie heeft in vier j a a r het doctoraal g e ­ haald, tegenover e e n prognose v a n zeventig procent. De helft v a n d e studenten slaagt er ook niet in om d e studie in zes j a a r af te ronden. Franssen: "Als w e er nu e e n s in slagen om dat p e r c e n t a g e v a n zes, d a t in vier j a a r het docto­ r a a l haalt, op te h o g e n n a a r vijf­ tig procent. En als d e a n d e r e vijftig procent d a n nog twee j a a r doorstudeert. D a n levert dat volgens onze berekeningen e e n besparing op v a n 300 mU­ joen gulden. D a a r kun je heel wat m e e doen." In het verkiezingsprogram v a n d e partij komt het niet a a n d e orde, m a a r binnen d e W D wordt momenteel gewerkt a a n

Jos Dohmen e e n notitie, die uit d e doeken moet d o e n h o e d e z e enorme rendementsverbetering tot stand k a n komen. Tijdens d e verkiezingscampagne wülen d e liberalen dat "zwaar aanzet­ ten". "In d e wetenschappelijke hoek, zo blijkt uit tal v a n gegevens, zal er in d e k o m e n d e j a r e n e e n overschot blijven a a n alfa­men­ sen e n e e n tekort a a n beta's," aldus Franssen. "Verder zal het hbo moeten groeien ten koste v a n het wo. Je zult dus d e stu­ dentenstromen moeten ver­ schuiven e n bovendien e e n in­ stroombeperking voor d e uni­ versiteit moeten afkondigen. •Dot is d e enige manier om over­ eenstemming te b r e n g e n in d e massificatie v a n het stelsel enerzijds e n d e kwaliteit e n d e kosten anderzijds." Ook v a n d e kant v a n d e vmiver­ siteiten wü d e W D e e n inspan­ ningsverplichting. Zij moeten meer m e n s e n n a a r d e onderwij­ sactiviteiten overhevelen, d e s ­ noods ten koste v a n het onder­ zoek. Tot nu toe d e e d zich eer­ der e e n personeelsstroom v a n onderwijs richting onderzoek voor, m a a r dat moet ten gunste v a n d e rendementen m a a r e e n s worden omgekeerd. Het onder­ zoek hoeft d a a r o n d e r niet te lij­ den, meent Franssen, als m e n o v e r g a a t tot e e n zekere interu­ niversitaire taakverdeling. F r a n s s e n denkt voorlopig a a n e e n gemiddelde instroombeper­ king v a n tien procent voor het hele universitaire onderwijs, met het zwaarste accent in d e alfa­ e n gamma­hoek. In ieder geval moet bij d e verdeling over d e studierichtingen rekening worden g e h o u d e n met d e m a a t ­ schappelijke behoefte a a n af­ gestudeerden. De instroombe­ perking wordt geëffectueerd door d e studenten te selecteren op eindexamencijfers e n vak­ kenpakketten.

Doorn in het oog Het zal d e W D niet meevaUen om voor deze voorsteUen d e h a n d e n op elkaar te krijgen. Het idee v a n selectie a a n d e toe­ gangspoort is e e n doorn in het

oog v a n d e coUega­parlemen­ tariërs. Lansink zet zich er fel t e g e n af: "Ik geloof niet in ingangsselec­ tie, waarbij je individueel g a a t testen wie al d a n niet geschikt is. Ik vind wel dat je globale eisen m a g steUen bij d e ingang, m a a r het k a n niet zo zijn, dat je e e n a p a r t toelatingsexamen moet d o e n waarbij wordt uitge­ m a a k t wie wel e n niet m a g stu­ deren. Ik geloof veel meer in e e n behoorlijke voortgangscon­ trole tijdens d e studie e n e e n behoorlijke verwijzing v a n stu­ denten, zodat ze wat sneller toe­ groeien n a a r die plek in het on­ derwijssysteem w a a r ze kunnen functioneren." Wallage denkt d a a r net zo over als Lansink, hoezeer hij het ook met d e W D e e n s is dat n o g heel w a t verbeterd k a n worden a a n d e doelmatigheid v a n het on­ derwijssysteem. "De denkfout v a n d e W D is dat m e n meent uit e e n te grote groep studenten e e n kleine groep te moeten selecteren. Het probleem is niet dat w e het ho­ ger onderwijs moeten bescher­ m e n t e g e n te zwakke studenten. Het probleem is hoe je iedereen die wü doorleren n a d e middel­ b a r e school, op e e n plek kunt b r e n g e n w a a r hij met plezier e n effectief doorleert e n w a a r d e samenleving ook n o g w a t a a n heeft. Je hebt d a n e e r d e r e e n overmaat nodig a a n begelei­ ding e n a a n keuzes, a a n con­ crete doelen. D a a r a a n moeten w e werken. Tegenover het w e g ­ selecteren v a n d e W D plaatsen wij het ergens n a a r t o e selecte­ ren."

Andere manieren Doelmatigheid in het hoger on­ derwijs verbeteren, moet vol­ g e n s d e P vdA op a n d e r e manie­ ren kunnen. Door bijvoorbeeld beroepsopleidingen nadrukke­ lijker onder d e parapluie v a n het hbo te b r e n g e n of door ze in een samenwerkingsverband v a n wetenschappelijk onder­ wijs e n hbo te plaatsen kom je tot b e s p a r i n g e n ­ dat moet Wal­ l a g e d e W D toegeven e n hij is d a a r zelf ook vóór. "Maar iets a n d e r s is, dat het be­ drijfsleven n o g weinig betaalt voor gerichte beroepsopleidin­

gen. Je moet niet zoals d e huidi­ g e regering aUeen m a a r rond­ g a a n met d e collectebus, want d a n weet je dat je niet meer d a n e e n knoop krijgt. Je moet of e e n stevig akkoord sluiten of je moet middelen die a n d e r s recht­ streeks n a a r het bedrijfsleven zouden toevloeien inzetten in het hoger onderwijs. In d e over­ tuiging dat e e n niet gering deel d a a r v a n uiteindelijk toch bij het bedrijfsleven terecht komt in d e vorm v a n kwaliteit v a n men­ sen." De selectieproblematiek doet d e geesten in het H a a g s e uiteen­ g a a n , voor het overige lijken d e drie grote partijen elkaar niet zoveel te onüopen in d e w e n s e n ten a a n z i e n v a n het hoger on­ derwijs. Even heeft er n o g op geleken, dat WaUage e n Lan­ sink hun WD­coUega flink kon­ d e n a a n p a k k e n over het idee topuniversiteit. M a a r kennelijk w a s d a a r e e n vuütje in het con­ cept­programma v a n d e W D geslopen. "Ik b e n er zelf niet voor," zegt Franssen, "en ook mijn fractie niet. Ik h e b d e sterke indruk dat het idee in het program zal sneuvelen. Het is in d e pro­ grammaconmiissie n a a r voren gekomen. M a a r e e n topuniver­ siteit is strijdig in zichzelf: die veronderstelt dat aUe onderde­ len v a n zo'n universiteit ­ vak­ groepen, instituten ­ aUe v a n e v e n h o g e kwaliteit zijn. Dat k a n niet e n dat b e s t a a t n e r g e n s ter wereld. Ook niet bij Harvard of Yale." De overeenstenmaing betreft bij­ voorbeeld het te voeren onder­ zoeksbeleid, waarbij aUe partij­ e n pleiten voor d e versterking v a n d e fundamentele research e n d e afscherming d a a r v a n te­ g e n het oprukkende contracton­ derzoek. Verder vindt o p e e n s ie­ d e r e e n dat d e universiteiten ­ om meer bedrijfsmatig te kun­ n e n functioneren ­ ook d e gele­ genheid moeten krijgen op d e kapitaalmarkt geld te lenen. Volgens Lansink m a g d a a r in het huidige tijdsgewricht g e e n b e z w a a r meer t e g e n b e s t a a n . "Het probleem w a s steeds dat d e overheid g a r a n t zou moeten s t a a n voor dergelijke leningen. M a a r nu kunnen d e insteUingen met hun contractenportefeuüles zwaaien als om garanties wordt g e v r a a g d . In dat k a d e r is het misschien mogelijk om e e n soort tweedeling te m a k e n in d e fi­ nanciering v a n d e universitei­ ten. Laat ze m a a r zelf beschik­ ken over e e n a p a r t e pot eigen inkomsten uit contracten, w a a r ­ m e e ze hun beleidsruimte kun­ nen vergroten zonder direct d e exploitatierekening a a n d e mi­ nister voor te leggen."

Lege handen

I

De politici h e b b e n d a a r o m d e universiteitsbestuurders met lege h a n d e n laten vertrekken, toen die enkele w e k e n g e l e d e n met e e n speciale oproep n a a r Den H a a g kwamen. Daarin werd betoogd dat Nederland te weinig geld steekt in het weten­ schappelijk onderwijs. Wallage verwoordt d e opinie die zijn coUega's v a n CDA e n W D delen: "Het hoger onder­ wijs m a g d e afgelopen jaren te lijden h e b b e n g e h a d onder fi­ nanciële ingrepen. D a a r is op dit moment g e e n sprake meer van. Voorheen h e b b e n d e uni­ versiteiten g e k l a a g d over bezui­ nigingen, nu v r a g e n ze meer geld. De politiek zegt d a a r o p : is er g e e n ruimte, m a a r minder zul je ook niet krijgen." De W D ' e r F r a n s s e n formuleert dat nog w a t scherper: "Wij d o e n

Wallage

(PvdA): doelmatigheid

verhogen

Franssen

(WD): nek

uitsteken

Lansink

E

(CDA):

voortborduren

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen