Ad Valvas 1988-1989 - pagina 551

PD\pJ^/l^

16 JUNI 1989

Vermaarde Italiaanse historicus Ginzburg deed Amsterdam a a n

'Methodiek is iets anders dan recept voor spaghetti 'De Sherlock Holmes van de geschiedschrijving' wordt de vermaarde Italiaanse historicus Carlo Ginzburg, zoon van de schrijfster Natalia Ginzburg, wel ge­ noemd. Hij wordt tevens gezien als een van de historici die het belang van een vlot geschreven, leesbaar ver­ haal weer voorop gesteld hebben. Vorige week was hij in Nederland om enkele lezingen te houden en om in debat te treden met zijn vakgenoten over zijn onortho­ doxe opvattingen. Is d e moderne historicus in ze­ kere zin e e n inquisiteur? De ver­ gelijking lijkt niet erg kies e n smaakvol, m a a r in e e n lezing die hij in Amsterdam hield, meende Carlo Ginzburg toch erikele parallellen te moeten trekken. De vergelijking is zo pijnlijk omdat bij d e inquisitie oimiiddellijk gedacht wordt a a n genadeloze ondervraagpraktij­ ken, soms zelfs martelmethodes, om uit e e n verdachte e e n be­ kentenis te persen die door­ g a a n s niet meer d a n e e n pro­ jectie v a n d e a a n k l a g e r s is. Be­ staat er d a n g e e n hemelsbreed verschil met het behoedzame, dwangloze reconstrueren v a n voorbije tijden, dat door d e mo­ derne historicus gepraktizeerd wordt? Op het eerste gezicht lijkt d a t inderdaad het geval te zijn, m a a r Ginzburg die voor zijn on­ derzoek veel gebruik heeft g e ­ maakt v a n inquisitie­archieven, onderging bij het lezen v a n die archieven e e n v r e e m d e g e ­ waarwording: "Emotioneel identificeerde ik mij het meest met d e verdachte, m a a r intel­ lectueel w a s ik meer d e inquisi­ teur." Ginzburg realiseerde zich dat hij d e inquisiteur in zijn voet­ stappen volgde, over diens schouder meekeek e n soms ook diens interpretaties overnam. Voor d e inquisiteur m a a k t e n d e opvattingen v a n zo'n verdachte deel uit v a n e e n volkscultuur die hij volstrekt niet k e n d e e n die hij door middel v a n uitvoerige ver­ horen trachtte te doorgronden.

Graydon Nederland B.V. is in Nederland marktleider op het gebied van bedrijfs­ informatie, debiteurenbeheer en Incasso Zij rappor­ teert aan Graydon Holding N V., een samenwerkings­ verband tussen Vendex Internationii en de Nederlandstne Credtetverzekenng Maatschappij. Er zijn vestigingen in de meeste landen in Europa en de Verenigde Staten. In Nederland zijn zo'n 300 mede­ werkers werkzaam.

Hoewel veel v a n die bekente­ nissen tot stand k w a m e n onder d e druk v a n e e n suggestieve ondervraging, steekt Ginzburg zijn bewondering voor het vak­ m a n s c h a p v a n menige inquisi­ teur toch niet onder stoelen of banken. Nog net heeft hij het niet over zijn 'geachte collega's'. Ginzburg houdt wel v a n verge­ lijkingen die e e n tikkeltje op d e r a n d v a n het gevoeglijke zijn. Behalve met e e n inquisiteur heeft hij d e historicus eerder al eens vergeleken met e e n detec­ tive; e e n respectabel beroep, het moet gezegd, m a a r d e mee­ dogenloze e n bloederige wereld v a n d e private eye heeft op het eerste gezicht weinig raaklijnen met d e stoffige archiefwereld v a n d e historicus. Niettemin weet Ginzburg deze vergelijking in e e n e s s a y geti­ teld Sporen, dat gepubliceerd is in het onlangs verschenen boek Omweg als methode, a a n n e m e ­ lijk te maken. Hij heeft het d a a r ­ in over d e negentiende­eeuwse kunstkenner Morelli, die g e s p e ­ cialiseerd w a s in het onderken­ nen v a n 'vervalste' schilderijen. Morelli h a n t e e r d e e e n bijzonde­ re methode; hij keek niet n a a r d a t g e n e wat d e 'stijl' v a n e e n schilder g e n o e m d wordt. Hij ging ervan uit dat d e zoge­ n a a m d typerende eigenschap­ p e n v a n e e n schilder het ge­ makkelijkst te imiteren vallen. Niet d e grote lijn m a a r het schijnbaar onbenullige detaü, bijvoorbeeld hoe e e n oorlelletje geschilderd was, interesseerde Morelli. Juist bij zulke minieme

Koos Neuvel details verslapt d e concentratie v a n d e mogelijke imitator het snelste e n k a n d e verborgen w a a r h e i d a a n het licht komen. Een dergelijke werkwijze ziet Ginzburg ook als typerend voor Freud, met diens a n a l y s e s v a n dromen e n onbewuste verspre­ kingen, en voor d e roemruchte speurneus uit het werk v a n Co­ n a n Doyle: Sherlock Holmes. De spoorzoeker, d e detective, zo ziet Ginzburg ook d e historicus het liefst: iemand die op grond v a n details e n onvolledige, soms cryptische aanwijzingen zich e e n beeld v a n d e histori­ sche realiteit probeert te vor­ men. Dat pleidooi voor d e historicus als detective is niet zomaar e e n abstracte stellingname, het is min of meer d e beschrijving v a n Ginzburgs eigen houding in e e n boek als De kaas en de wormen. In dit boek tracht hij met behulp v a n inquisitie­archieven het w e ­ reldbeeld v a n Menocchio te re­ construeren; een zestiende eeuwse molenaar die op grond v a n zijn ketterse opvattingen over het o n s t a a n v a n d e wereld e n d e betekenis v a n geloofsop­ vattingen, verhoord werd. Het is met n a m e door dit boek dat Ginzburg tegenwoordig in é é n a d e m wordt genoemd met a n d e r e vedetten v a n d e moder­ ne, s p a r m e n d e verhalen vertel­ lende, geschiedwetenschap als Le Roy Ladurie, Le Goff e n Schama. Een a n d e r e n a a m die evenmin zelden in dat rijtje ontbreekt is die v a n Umberto Eco. En niet geheel ten onrechte: b e h a l v e dat zowel Ginzburg als Eco a a n d e universiteit v a n Bologna do­ ceren vertoont ook hun denkwe­ reld sterke overeenkomsten. Zo lijkt d e hoofdpersoon uit De naam van de roos als twee druppels water op e e n heden­ d a a g s e , spoorzoekende a c a d e ­

Ginzburg: bewondering

micus e n valt d e referentie n a a r Sherlock Holmes in het boek nog niet door d e meest fervente thriller­hater over het hoofd te zien. Dat detective­achtige karakter geeft ook e e n boek als 'De k a a s e n d e wonnen' zijn spanning. In plaats v a n e e n afgerond, lineair verhaal te presenteren laat Ginzburg d e lezer meegissen, hij werpt hypothesen op die hij later weer verwerpt om uitein­ delijk bij e e n vermoedeli j ke w a a r h e i d uit te komen. Met deze manier v a n werken heeft Ginzburg zich niet bij a l zijn vakgenoten e v e n geliefd gemaakt. Dat gespeur n a a r b e ­ tekenisvolle details is allemaal leuk e n aardig, zo wordt er ge­ mompeld, m a a r hoe zit het met d e generaliseerbaarheid e n d e toetsbaarheid v a n d e g e g e ­ vens? Zijn dat niet d e normen w a a r a a n ieder wetenschappe­ lijk werk behoort te voldoen? Een variant v a n die kritiek viel te beluisteren uit d e mond v a n VU­historicus dr. Chris Lorenz. Die stelde n a afloop v a n Ginz­ burgs lezing d e v r a a g in hoe­ verre Menocchio, d e ketterse molenaar, niet eerder als e e n afzonderlijk, uniek individu ge­ zien moet worden d a n als d e representant v a n e e n verbor­ g e n boerencultuur. Het ant­ woord v a n Ginzburg k w a m er op neer dat e e n zekere m a t e v a n generalisatie op grond v a n onderzoek n a a r é é n individu wel degelijk mogelijk is; m e n s e n zijn voor hem namelijk nooit vol­ strekt uniek m a a r m a k e n altijd

deel uit v a n e e n klasse, sekse, e n ze leven in e e n b e p a a l d e tijd. Overigens lijkt Ginzburg niet bijzonder z w a a r geblikt te g a a n onder het verwijt v a n onweten­ schappelijkheid. In het e s s a y 'Sporen' stelt hij d a t d e kwantifi­ cerende e n generaliserende manier v a n d e n k e n 'niet aUeen onbereikbaar m a a r ook nog on­ gewenst is voor die vormen v a n kermis die het meest g e b o n d e n zijn a a n d e ervaringen v a n alle­ d a g of, preciezer gezegd, a a n alle situaties w a a r i n d e e e n m a ­ ligheid en d e o n v e r v a n g b a a r ­ heid v a n d e feiten, in d e o g e n v a n d e betrokkenen v a n beslis­ send b e l a n g zijn.' Dat betekent niet dat Ginzburg iedere vorm v a n methodiek af­ wijst, alleen zijn opvattingen over d a t begrip wijken sterk af v a n d e traditionele. "De metho­ d e is voor mij g e e n blauwdruk, zoals e e n recept om spaghetti te koken, voor mij is het meer e e n manier om te leren luisteren. Dat klinkt impressionistisch, m a a r ik denk niet dat dat zo hoeft te zijn", zegt Ginzburg. Onttrekt Ginzburg zich met zul­ ke opvattingen niet a a n d e nor­ m e n v a n d e wetenschappelijke gemeenschap? "Ik g a d e dia­ loog met die g e m e e n s c h a p niet uit d e weg, a n d e r s zou ik hier v a n d a a g niet staan", stelt hij. "Maar als ik e r v a n overtuigd b e n gelijk te hebben, k a n het me niet zoveel schelen wat d e we­ tenschappelijke g e m e e n s c h a p vindt." Vanuit d e zaal klinkt ver­ volgens e e n schuchter a p p l a u s op.

Voor u ligt een nieuwe toekomst, waarin weinig zeker is, behalve de wetenschap dat u verzekerd moet blijven. Daar kunt u niet omheen. Doe de volgende stap. Zet uw studentenverzekering om in een Pro'Polis of Interpakket! Soepele regeling voor SSGZ­ verzekerden.

Pro Civibus

OPROEP­ KRACHTEN

GRAVDON

inquisiteur Foto Bram d e Hollander

Graydon Nederland BV is een onderneming, die zich ten behoeve van derden, voornanneli|l< bezighoudt met het actief verzamelen van statistische financiële gegevens over het nederlandse bedrijfsleven, in verband met de sterke groei van ons bedrijf is er, in de vestiging te Amsterdam, Hogehilweg 6 plaats voor;

Wij zoeken hiervoor studenten op HBO/Universitair niveau, die — goed betaalde — werkervaring willen opdoen door naast hun studie, tijd beschikbaar te stellen voor telefonische enquêtes en interviews. Heeft U interesse in bovengenoemde funktie, dan kunt u hierover telefonisch kontakt opnemen met Otto Ernst van Stirum, telefoon 020­5679767 of een bnef sturen, onder vermelding van: vacature Oproepkracht, naar: Graydon Nederland BV, t.a.v. Paul Vorwerk, Manager Personeelszaken, Postbus 16991.2500 BZ Den Haag.

voor de

VERZEKERT WAT ONBETAALBAAR IS

Dé goedkoopste Iccq^ie vaniUnsterdam

copyrew^e

AIVISTERDAIVI 020-736111 < ^ !

GRONINGEN 050-184114

JA, IK WIL graag geïnformeerd worden. [ D Pro'Polis = prima ziektekostenverzekering D Interpakket = inboedel, aansprakelijkheid, ongevallen, bagage etc. D Inter Reisverzekering = goed verzekerd met vakantie gaan Naam:. Adres:.

Weteringschans M a lel. UZ

adverteer in dit blad

za.e.a.9'»"

Postcode:.

.plaats:.

Deze bon in een ongefrankeerde envelop sturen aan: AV PRO CIVIBUS, Antwoordnummer 3484,1000 SL Amsterdam.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen