Ad Valvas 1988-1989 - pagina 443

14 APRIL 1989

/^\7a\ps

Nature­hoofdredacteur John Maddox over publikatiedruk en fraude in de wetenschap

'Vergissingen zijn niet erg, als je maar bereid bent ze toe te geven' John Maddox is sinds 1980 bezig a a n zijn tweede ter­ mijn als hoofdredacteur van 'N ature'. Eerder bekleed­ de hij die functie al van 1966 tot 1973. Als hij die twee periodes met elkaar vergelijkt, valt hem op dat hij in de eerste nooit kwalijke praktijken op het spoor is geko­ men, terwijl dat in de tweede periode steeds vaker het geval lijkt. De druk om te publiceren, liefst in een blad als het zijne, is kennelijk zo groot geworden dat de onderzoekers het niet meer zo nauw nemen met de regels van het wetenschappelijke spel. Vorige week sprak Maddox op een congres in Maastricht over 'Scientific Practice and Malpractice'. Wie a a n N ature denkt, m a a k t onmiddellijk associaties met b e ­ grippen als 'gezaghebbend' e n 'betrouwbaar'. Het onafhanke­ lijke wetenschappelijke tijd­ schrift dat iedere week vanuit Londen in e e n oplage v a n 'slechts' 55.000 exemplaren over de aardbol wordt verspreid, is op één n a het meest geciteerde wetenschappelijke tijdschrift ter wereld. Alleen uit d e meer ge­ specialiseerde Journal of Biolo­ gical Chemistry wordt nóg meer geciteerd. De grote concurrent van N ature als a l g e m e e n ­ n a ­ tuurwetenschappelijk tijdschrift, het Amerikaanse blad Science, staat volgens d e Science Cita­ tion Index op d e vijfde plaats. Science heeft e e n drie keer zo grote oplage als N ature, m a a r publiceert minder artikelen die zich lenen voor citatie. Een artikel of zelfs m a a r e e n citatie in N ature is voor iedere onderzoeker goud w a a r d , of het nu g a a t om iemand die cdleen op prestige uit is of om iemand die voor zijn onderzoek afhan­ kelijk is v a n geldschieters die d e wetenschappelijke reputatie van hun protégé ergens a a n willen afmeten. G e e n wonder dat de redactie ieder j a a r zes­ duizend artikelen krijgt toege­ stuurd, soms met d e meest bi­ zarre pleidooien om het door d e strenge selectie v a n beoorde­ laars en redacteuren te krijgen. Een recent voorbeeld is d a t v a n de Bulgaarse geleerde Stefan Marinov, die b e w e e r d e e e n per­ petuum mobüe te h e b b e n uitge­ vonden. Toen d e redactie bleef weigeren hierin d e belangrijk­ ste natuurkundige vinding v a n de twintigste e e u w te zien, be­ gon Marinov te dreigen zichzelf in brand te steken. Uiteindelijk stemde d e redactie erin toe dat Marinov via e e n advertentie zijn vinding wereldkundig zou maken. Overigens selecteert d e redac­ tie niet alleen op kwaliteit, m a a r op onderwerpen. De geselec­ teerde bijdragen moeten s a m e n een prettig l e e s b a a r nummer maken.

Zware druk In de zomer v a n vorig j a a r kwam Nature in het nieuws door de affaire­Benvéniste, een schoolvoorbeeld v a n hoe e e n blad in d e fout k a n g a a n als het onder zware druk gezet wordt door een wetenschapper die van zijn gelijk overtuigd is. N a­ ture publiceerde in juni e e n op­ zienbarende ontdekking v a n d e Franse onderzoeker Jacques Benvéniste die b e w e e r d e dat d e activiteit v a n biologische mole­ culen in een neutrale oplossing van bijvoorbeeld water niet af­ neemt, ook al verdunt m e n die oplossing net zo lang tot er g e e n molecuul meer in overblijft. Wa­ ter heeft dus e e n g e h e u g e n dat de activiteit v a n het biologische

molecuul overneemt, w a s d e conclusie v a n Benvéniste. De publicatie veroorzaakte evenveel gejubel bij d e a a n ­ h a n g e r s v a n d e homeopathie als scepsis bij iedereen die er­ v a n overtuigd is dat je voor het teweegbrengen v a n e e n chemi­ sche reactie nog steeds e e n mo­ lecuul nodig hebt. Een m a a n d later boorde N ature d e ontdek­ king v a n Benvéniste compleet d e grond in. Hoofdredacteur Maddox h a d s a m e n met d e Amerikaanse onderzoeker Wal­ ter Stewart e n d e magiër James "the amazing" Randi, die eerder al d e lepeltjesbuiger Uri Geiler als e e n bedrieger h a d ontmas­ kerd, e e n bezoek gebracht a a n het laboratorium v a n Benvénis­ te in Parijs en w a s d a a r al snel tot d e conclusie gekomen dat Benvénistes onderzoek a a n cdle kanten rammelde. Tot grote woede v a n d e Franse onder­ zoeker werd het artikel herroe­ pen.

Jacques Herraets zijn ook met niemand gebrouil­ leerd geraakt door deze zaak, omdat w e steeds open k a a r t h e b b e n gespeeld. Benvéniste heeft m e vorige week zelfs e e n nieuw artikel toegestuurd, dat w e nu a a n het beoordelen zijn". Ook al heeft Maddox in al d e jaren dat hij a a n het hoofd staat v a n d e redactie veel dubieuze artikelen onder o g e n g e k r e g e n e n geweigerd, d e Benvéniste­ e s c a p a d e heeft h e m geleerd d a t er n a a s t alle b e k e n d e klippen e e n nieuwe verrezen is: die v a n d e pseudo­wetenschap. "Een v a n d e meest verraderlijke oor­ zaken v a n dwaling in d e weten­ schap is d e formele manier w a a r o p e e n wetenschappelijk artikel in elkaar gestoken wordt: eerst e e n historisch overzicht v a n onderzoek dat tot nu toe

blijven beoordelen e n dat niet overlaten a a n politiek te beïn­ vloeden instanties, vindt Mad­ dox. Daarvoor zijn echter wel absolute eerlijkheid e n betrouw­ b a r e kwaliteitsmaatstaven no­ dig. En bij d e politici is het besef nodig dat wetenschap mensen­ werk is e n blijft, evenals het be­ oordelen v a n e e n publicatie door e e n wetenschappelijk tijd­ schrift: "De zaak­Benvéniste heeft duidelijk a a n g e t o o n d dat je zelfs met vijf beoordelaars nog e e n vergissing kunt ma­ ken". Een a n d e r fenomeen w a a r Maddox zich vreselijk druk over maakt is wat hij aanduidt als het "honoraire co­auteurschap". "Iedereen die dat soort gevallen op het spoor komt zou d a a r zeer bestraffend op moeten r e a g e ­ ren. Ik vind het diefstal als ie­ m a n d zijn n a a m zet onder e e n artikel w a a r a a n hij g e e n of wei­

ven v a n fondsen voor het on­ derzoek zoveel tijd in b e s l a g n a m dat hij zelf niet meer a a n onderzoek toekwam." Voor Maddox is het duidelijk dat pubUcatielijsten g e e n betrouw­ b a r e informatie geven over ie­ m a n d s wetenschappelijke kwa­ liteiten. Hij betreurt ten zeerste dat zijn blad (en alle andere) voor dat doel gebruikt wordt: "De primaire functie v a n d e we­ tenschappelijke literatuur is het doorgeven v a n het huidige on­ derzoek, niet het middel om ie­ m a n d s reputatie a a n af te me­ ten. Dat betekent volgens mij dat in universtiteiten e n institu­ ten w a a r wetenschap bedreven wordt, op een a n d e r e manier d a n door middel v a n literatuur d e scheiding moet worden a a n ­ gebracht tussen wie goed en niet goed is. Je hoort weten­ schappers steeds waardeoor­ delen uitspreken over collega's, tijdens d e koffie, d e lunch of soms ook in het geniep. Ze zijn accuraat, deze oordelen. Zou het d a n niet beter zijn deze oor­ delen als basis te gebruiken voor het beoordelen v a n carriè­ reperspectieven in plaats v a n te werken met d e nogal arbitraire methode v a n het a a n t a l artike­ len iemand heeft gepubliceerd, in welke b l a d e n e n wanneer?"

Reputatie intact Maddox geeft grif toe dat N atu­ re het artikel v a n Benvéniste nooit h a d moeten publiceren, ook al is er e e n redactioneel voorbehoud bij afgedrukt. "Maar Benvéniste heeft ons tot vier keer toe het artikel a a n g e ­ boden met het nadrukkelijke verwijt dat wij e e n v a n d e b e ­ langrijkste ontdekkingen v a n d e eeuw dreigden mis te lopen. Wij h a d d e n het stuk door vijf beoordelaars laten lezen, die niets verkeerds h a d d e n kunnen ontdekken in zijn methode v a n onderzoek. Maar toch stuurden wij het telkens terug met d e op­ merking: Sorry, m e n e e r Benvé­ niste, w e h e b b e n eigenlijk niets verkeerds in uw onderzoek kun­ nen ontdekken, m a a r w e kun­ nen het artikel toch niet opne­ men, omdat we het niet kuiinen geloven. Toen hij het m a a r bleef terugsturen h e b ik ten einde r a a d met hem afgesproken dat we het onder voorbehoud zou­ d e n plaatsen als hij e e n verkla­ ring kon g e v e n voor het ver­ schijnsel e n als w e n a d e publi­ catie e e n bezoek konden bren­ g e n a a n zijn laboratorium. De verklaring h a d hij binnen twee d a g e n ingeleverd e n wat er n a d e publicatie gebeurde, is in­ middels bekend." De zaak heeft N ature veel publi­ citeit bezorgd, m a a r d e reputa­ tie is niet g e s c h a a d , verzekert Maddox. "Dat komt omdat wij het artikel ormiiddellijk h e b b e n herroepen, ook al h e b b e n wij ons onderzoek op e e n wat onor­ thodoxe wijze uitgevoerd. Ik weet dat er a n d e r e b l a d e n be­ s t a a n die principieel weigeren om bij h e n verschenen artikelen te herroepen, omdat het scha­ delijk is voor hun reputatie, m a a r ik vind het veel erger d a t je op zo'n manier afbreuk doet a a n je betrouwbaarheid. Wij

Maddox: veel co­ auteurs maken zich schuldig aan diefstal (Foto Franco Gori)

g e d a a n is, d a n e e n overzicht v a n d e uitgevoerde experimen­ ten e n d e resultaten, d a n e e n korte opsonmiing v a n d e moge­ lijke implicaties e n tenslotte e e n beschrijving v a n het mogelijke vervolgonderzoek." "De vorm is zo bekend, dat ei­ genlijk iedereen e e n weten­ schappelijk artikel k a n schrij­ ven. Het oordeel over d e in­ houd, die het e n e artikel v a n het a n d e r e onderscheidt, is in h o g e m a t e e e n kwestie v a n het sub­ jectieve oordeel v a n d e lezer. Ik b e n b a n g dat er steeds meer 'echte' wetenschap gesimuleerd g a a t worden door het t a a l g e ­ bruik over te n e m e n v a n e e n wetenschappelijk tijdschrift. De zaak­Benvéniste laat bij mij d e sterke indruk achter dat het si­ muleren v a n g o e d e w e t e n s c h a p door minder g o e d e e e n g e v a a r oplevert d a t wij scherp in d e g a t e n moeten houden." Wetenschappers moeten elkaar

nig medewerking heeft ver­ leend. Wie zoiets doet probeert zijn reputatie te versterken ten koste v a n anderen, die het werk voor h e m g e d a a n h e b b e n . Zo is het heel gebruikelijk g e w o r d e n dat artsen, die e e n onderzoeker h e b b e n geattendeerd op e e n patiënt die nuttig k a n zijn voor zijn onderzoek, als beloning e e n plaatsje krijgen tussen d e overi­ g e zevenendertig co­auteurs. Een p a a r j a a r geleden k w a m ik in India d e voorzitter v a n e e n medische faculteit tegen die mij zijn bibliografie liet zien: vijftien­ honderd publicaties in vijftien jaar. Toen ik hem vroeg hoe hij dat klaarspeelde, glimlachte hij: ik h e b heel ijverige medewer­ kers. En kort d a a r n a kwam ik a a n d e a n d e r e kant v a n d e we­ reld e e n Amerikaanse collega v a n h e m tegen die hetzelfde deed. Hij verontschuldigde zich met d e opmerking dat het wer­

"Een systeem v a n externe be­ oordeling door e e n stelletje poli­ tici zal e e n eerlijke beoefening v a n wetenschap in d e w e g staan, het straft b o n a fide ver­ gissingen op een unfaire wijze en zal op e e n of a n d e r e manier het vertrouwen dat a a n d e basis v a n d e wetenschap ligt, onder­ mijnen. Dat er bij het beoefenen v a n wetenschap fouten ge­ maakt worden is heel normaal, omdat veel onderzoekers met een moeilijk probleem te m a k e n h e b b e n of werken a a n d e gren­ zen v a n wat bekend of mogelijk is. Als je er d a n n a a s t zit, ben je nog g e e n bedrieger. Vergissin­ g e n zijn niet erg, als je m a a r bereid bent ze toe te geven. We moeten erkennen dat d e gren­ zen v a n onwetendheid niet doorbroken kunnen worden zonder vallen e n opstaan."

Jacques Herraets is redacteur van Obser­ vant, het weekblad van de Rijksuniversi­ teit Limburg.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen