Ad Valvas 1988-1989 - pagina 169

28 OKTOBER 1988

BOEKEN Vijf manieren om een organisatie naar de afgrond te helpen In 1906 fabriceerde d e l e g e n d a ­ rische tycoon Henry Ford d e eerste b e t a a l b a r e Amerikaanse auto, het N­model, prijs 500 dol­ lar. Twee j a a r later bracht Ford het T­model uit, e e n ontwerp dat een explosieve verkoop kende zodra het op d e markt ver­ scheen. Zijn idee om e e n goed­ kope auto voor d e m a s s a te m a ­ ken, destijds e e n geheel nieuwe gedachte, m a a k t e h e m e e n v a n de meest succesvolle entrepe­ neurs uit d e Amerikaanse g e ­ schiedenis. Omdat het T­model zo goed werd ontvangen, bracht Ford het j a a r n a j a a r uit met slechts kleine veranderingen. Alle energie w a s gericht op het ver­ hogen v a n d e efficiëntie v a n het assemblageproces. Terwijl a n ­ dere autofabrikanten, zoals aartsrivaal General Motors, d e consument elk j a a r a n d e r e stij­ len e n e e n grote keus a a n mo­ dellen en kleuren voortoverden, weigerde Ford dit. Negentien jaar lang bracht hij alleen het T­ model op d e markt. In die periode vroeg iemand eens n a a r d e mogelijkheid het T­model in verschillende kleu­ ren te brengen. Fords veel geci­ teerde antwoord luidde: "Mijn klanten kunnen het T­model in Wanneer lezingen v a n tien jonge füosofen gebundeld worden, rolt er d a n iets meer uit d a n d e optelsom der afzonderlijke d e len? De redacteuren v a n d e bundel, Frans Geraedts e n Leonard de Jong moeten d a a r wel v a n overtuigd zijn geweest; het heeft immers weinig zin om tien wUlekeurige, volstrekt los v a n elkaar s t a a n d e lezingen in é é n boek s a m e n te voegen. Vorig j a a r organiseerden zij e e n toern e e v a n filosofen langs d e Nederlandse universiteiten, iets wat zij nog vier m a a l willen herhalen. Vijftig jonge filosofen, dat zou e e n a a r d i g groepsportret van e e n generatie kunnen opleveren. In zijn inleiding bij d e bundel zoekt prof.dr. Bernard Delig a a u w het gemeenschappelijke v a n deze generatie in b e p a a l d e gedeelde inspiratiebronnen als Nietzsche, Freud e n d e moderne Franse filosofie, e n e e n sceptische houding in het 'grote debat' over modernisme versus postmodernisme. Verder constateert hij dat deze generatie füosofen er niet voor terugschrikt om zich onbekommerd te b e w e g e n op terreinen als kunst, politiek, religie e n wetenschap. Het zoeken n a a r g e m e e n s c h a p pelijkheid lijkt me met deze laatste karakterisering iets p a r a doxaals te krijgen. De in d e bundel vertegenwoordigde filosofen zijn niet b e p a a l d d e ideale representanten v a n e e n zelfbewust vak dat zijn mogelijkheden en grenzen kent e n dat zich d e taak stelt om binnen e e n duidelijk afgebakend veld geldige uitspraken te produceren. In vergelijking met dat ordelijke ideaal g a a t het hier eerder om een zootje ongeregeld dat alle kanten opfladdert. Het gemeenschappelijke is d a n vooral dat men e e n al te grote gemeenschappelijkheid afwijst. René Boomkens zegt dat het duidelijkste. Hij verklaart a a n het beCjin v a n zijn lezing d e nodige ergernis en frustratie te

Wim Crezee elke kleur krijgen die ze w e n s e n ­ als het m a a r zwart is!" Fords autoritaire mijn­wU­is­wet benadering h a d zijn automo­ bielbedrijf vele jaren g o e d e diensten bewezen. M a a r ook h a d hij door zijn starheid, ach­ terdocht e n schrikbewind het bedrijf bijna n a a r d e afgrond gebracht. Henry Ford staat exemplaar voor e e n v a n d e negatieve m a ­ nagementstijlen die in het boek Balanceren aan de top; de per­ soonlijkheid van de manager de neurotische organisatie v a n Manfred F.R. Kets d e Vries e n Danny Miller beschreven wor­ den. Kets d e Vries, praktizerend psy­ cho­analyticus e n hoogleraar economie a a n e e n prestigieuze business­school in het F r a n s e Fontainbleau, k w a m enkele m a a n d e n terug zelf in het nieuws, toen e e n artikel v a n hem over machtswisselingen in het bedrijfsleven verscheen in d e Harvard Business Review. Zijn verhaal wekte d e b e l a n g ­ stelling v a n d e pers, a a n g e z i e n het precies leek te beschrijven wat er zich op dat moment in d e

Vendex­top afspeelde. Het stuk ging over die vele t o p m a n a g e r s die, hoe ziek e n afgetakeld ook, alles doen om d e touwtjes in h a n d e n te houden, ook al is h u n optreden desastreus voor hun eigen bedrijf. Kets d e Vries e n MUler sommen in hun nu vertaalde boek g e d e ­ tailleerd e n zonder o m h a a l v a n woorden op welke symptomen kenmerkend zijn voor e e n b e ­ p a a l d soort ongezonde onder­ neming of organisatie. De auteurs onderscheiden vijf soorten v a n problematische m a n a g e r s e n d e daarbij beho­ rende oneffenheden in d e orga­ nisatie. A a n bod komen achter­ eenvolgens dramatische, ach­ terdochtige, afstandelijke, d e ­ pressieve e n dwingende m a n a ­ gers. Het zijn typen die er v a a k toe geleid h e b b e n d a t e e n orga­ nisatie tot grote bloei k a n ko­ men. Tegelijkertijd betekent het onverkort vasthouden a a n é é n b e p a a l d e stijl v a a k d e onder­ g a n g v a n e e n organisatie. Een v e r a n d e r d e omgeving v r a a g t om e e n a n d e r e a a n p a k . De hoofdstukken over d e vijf stijlen worden rijk gelardeerd met voorbeelden die ooit in d e publiciteit zijn geweest of die ontleend zijn a a n bedrijven die

Tekening Monica d e Wit

d e auteurs in d e hoedanigheid v a n managementadviseurs zelf onderzocht hebben. Abstracte schema's en modellen zijn ver­ meden. A a n het slot v a n het boek w a a r ­ schuwen d e auteurs d e lezer­ / m a n a g e r er voor vooral niet gealarmeerd te zijn als m e n zich herkent in é é n v a n d e beschre­ ven neurotische typen. Neuroti­ sche g e d r a g i n g e n komen im­ mers, in meer of minder extreme mate, regelmatig in het alle­ d a a g s e , menselijke verkeer voor. "Wat ons duidelijk is g e ­ worden, is dat d e leiders v a n d e toekomst, behalve hun techni­ sche capaciteiten en d a d e n ­ drang, veel meer a a n d a c h t moeten besteden a a n hun eigen

innerlijke gesteldheid, hun ei­ gen behoeften, hun eigen c a p a ­ citeiten voor zaken als eerlijke zelfbeschouwing e n oprechte inleving." Zo'n uitgangspunt is e e n ver­ dienste. Het {zelf)beeld v a n d e ondernemer als e e n koele, ra­ tionele beslisser, die per defini­ tie is toegerust met e e n scherp oog voor het zakelijk gewin op korte én lange termijn, wordt door het boek a a r d i g gecorri­ geerd. Succes verwerven is é é n ding, het tijdig onderkennen v a n het falen e e n ander.

Manfred F.R. Kets de Vnes Danny MU­ ler, Balanceren a a n de top. De persoon­ lijkheid v a n d e m a n a g e r d e neuroti­ sche organisatie Uitg. Sijthoff/Amster­ dam. P rijs ƒ 24.50.

Een verzamelaar v a n opvallende details Koos Neuvel

F. Nietzsche: inspiratiebron

voor jonge

h e b b e n o p g e d a a n in d e wereld v a n d e Nederlandse 'vakfilosofie'. Boomkens wil het b e n e p e n familiegevoel v a n d e filosofen relativeren. Het centrum v a n d e filosofie is zijns inziens niet meer d a n e e n lege, verlaten ruimte, een door zijn fundamenten g e zakt appartement. Dat betekent voor Boomkens niet d a t d e filosofie op sterven n a dood is, hij ziet juist veelvormige filosofische praktijken in diverse kennisgebieden opbloeien. De filosofie moet uit a n d e r e bronnen putten d a n d e traditionele filosofie, vindt Boomkens en moet daarbij net zo goed te r a d e g a a n bij niet gesystematiseerde vormen v a n kennis zoals mondelinge communicatie, literatuur, journalistiek, essayis-

filosofen

tiek, levensbeschrijvingen, fotografie e n muziek. "De filosoof zal meer e n meer d e g e d a a n t e moeten a a n n e m e n v a n e e n journalist, e e n documentalist, e e n verzamelaar v a n opvallend e details, v a n uitzonderlijkheden." Een mooi programma, d a t in d e bundel echter niet volledig wordt gerealiseerd. Een groot deel v a n d e lezingen bestaat uit commentaren op e n interpretaties v a n (recente) 'klassieken' uit d e filosofie als Hegel, Nietzsche, Bataille, Foucault e n Lyotard. Daar lijkt m e ook niet zoveel mis m e e te zijn. In plaats v a n elke traditie overboord te gooien is het, denk ik, v a n b e l a n g om b e p a a l d e tradities telkens opnieuw te bestuderen e n te interpreteren om v e r h a r d e korsten

er af te krabben en d e levensvatbaarheid ervan te testen. Enig zelfbewustzijn v a n dat m e n in e e n rijke filosofische traditie staat is niet misplaatst. Maar het is waar, het spannendste wordt d e filosofie w a n neer die verbonden wordt met actuele politieke vraagstukken, met kunst en ook w a n n e e r m e n a n d e r e d a n d e gebruikelijke vormen v a n het wetenschappelijk artikel durft te kiezen. Het meest afwijkend v a n traditionele vormen v a n filosoferen is wat dat betreft d e lezing v a n Frans Geraedts. Daarin wordt het perspectief geadopteerd v a n e e n eenentwintigste eeuw^se historicus die e e n wonderlijk fenomeen onderzoekt: d e afkeer die e e n generatie jongeren in, d e zestiger e n zeventiger jaren h a d v a n e e n maatschappij waarin g e e n generatie het ooit zo goed h a d g e h a d . Deze fictieve historicus maakt gebruik v a n diverse bronnen zoals het beeld dat in e e n groot a a n t a l films v a n jongeren werd geschetst. Hoe d e uiteindelijke verklaring v a n het onderzochte fenomeen er uitziet, moet iedere e n die zich daarvoor interesseert m a a r in d e bundel zelf lezen. W a a r het mij hier om g a a t is dat e e n dergelijke, experimentele vorm v a n filosoferen kan gelden als e e n voorbeeld v a n het door René Boomkens geformuleerde programma: d e filosoof als documentalist e n verzamelaar v a n opvallende details. Zeker é é n v a n de tien hier g e bundelde filosofen, namelijk Dirk van Weelden, heeft wat dat betreft al zijn w e g gevonden. Het afgelopen j a a r publiceerde hij s a m e n met Martin Bril zijn

eerste boek, getiteld Arbeidsvitaminen. Het boek bevat prozafragmenten, mini-essays, dialogen, persoonlijke ontboezemingen, humoristisch bedoelde sketsches, enzovoort. Dat d e beide schrijvers in filosofisch opzicht niet v a n d e straat zijn, blijkt herhaaldelijk. In hun cocktail vormt de filosofie echter e e n ingrediënt dat nauwelijks meer afzonderlijk te proeven valt. Maar of dat zo'n r a m p is, valt te betwijfelen. Als het m a a r smaakt. Ergo Cogito I: tien filosofische lezingen redactie Frans G e r a e d t s / Leonard d e Jong. Historische Uitgeverij Groningen, 1988. prijs 125,-

Advertentie

DE BITTERE HEIDEHONING

Het mysterie van de radio-actieve heidehoning. Een kleine speurtocht naar nog bestaande Tsjernobyl-resten voert van chocolade-paashazen naar thym, oesterzwammen en Turkse hazelnoten. Het geheim van de PTT: 65000 klagers over te hoge telefoonrekeningen en onverklaarbaar verdwenen postpakketten. En hyper-ijdele hoofdcommissaris. Een portret van de Utrechtse mr. J . Wiarda. BIBEB in gesprek met de Amerikaanse kunstenares Louise Bourgeois. TAMAR en Weinreb. De koude samering van de kunstenaars: Amsterdam weet zich geen raad met het geld voor beeldende kunstenaars. Geweld en rauwe sex: het dagelijks beeld in de voorsteden in de Sowjet-Unie.

ONZE POOLSE BEVRIJDERS

In de kleurenbijlage: in 1944 werd Breda bevrijd door Polen, die met de geallieerden meevochten. Velen bleven er wonen: hoe is het ze vergaan? Boeken: de oorsprong van het heelal.

Lees naast uw krant Vrij Nederland

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen