Ad Valvas 1988-1989 - pagina 65

PD\FJ^/F£

9 SEPTEMBER 1988 Met Herman d e Lange, afkom­ stig v a n het Polemologisch Insti­ tuut Groningen, zal er voor d e polemologie a a n d e VU e e n nieuw tijdperk moeten ingaan: d e jarenlange interne discus­ sies over d e ontwikkeling v a n een non­provocatieve defensie­ politiek zullen nu gehoor moeten krijgen in d e buitenwereld. Het liefst met e e n onderzoeksop­ dracht n a a r d e ontwikkeling v a n e e n NAVO­defensiebeleid met louter 'non­provocatieve' wapensystemen, aldus De Lan­ ge. Tegelijkertijd wordt het d e b a t ingezet met d e l a n d e n v a n het Oostblok. Zo zal er in november een grote conferentie met de­ fensie­experts v a n oost e n west a a n d e VU worden g e h o u d e n over non­provocatieve w a p e n ­ systemen. Het denken over non­provoca­ tieve wapenpolitiek a a n d e Vrije Universiteit m a a k t e snel o p g a n g in d e tijd v a n d e grote vredesdemonstraties in het be­ gin v a n de jaren tachtig. In d e p a s met soortgelijke debatten in Engeland, Denemarken en West­Duitsland verscheen er a a n d e VU (bijvoorbeeld in het jaarboek Vrede e n Veiligheid dat volgende week wederom door d e vakgroep Polemologie gepresenteerd zal worden) e e n groot a a n t a l publikaties over deze alternatieve defensiepoli­ tiek. Op d e VU leefde deze stra­ tegie sterker d a n op a n d e r e uni­ versiteiten, zo meent secretaris drs. Ben Oostenbrink v a n d e vakgroep. Hij verklaart dat on­ dermeer door d e invloed v a n mensen als Frank Barnaby e n Egbert Boeker, d e natuurkundi­ g e theoreticus v a n d e VU die een tijd lang e e n belangrijke contribuant w a s bij d e discus­ sies over d e PPR­defensiepoli­ tiek.

Bijzonder hoogleraar polemologie Herman de Lange:

'Gevaar van oorlog zit 'm in denken v a n de mensen' In het wetenschappelijke debat in Nederland over de ontwikkeling van non­provocatieve de­ fensiesystemen als middel om tot een standvas­ tigere vrede te komen vervult de vakgroep Po­ lemologie van de VU sinds jaar en dag een voortrekkersrol. Dat komt vooral door mensen als dr. Frank Barnaby, enige jaren verbonden aan de vakgroep, en prof. dr. Egbert Boeker, die zich sterk met de vredesbeweging verbon­ den voelen. Dit jaar krijgt de vakgroep een bij­ zonder hoogleraar: dr. Herman B.M. de Lange. Op 30 september houdt hij zijn oratie. Een voor­ uitblik over zijn plannen en de perspectieven van de VU­polemologen. ken v a n Gorbatsjov heeft het weer actualiteit gekregen. Voor het g e d a c h t e n g o e d v a n d e VU­polemologen is er wellicht dus kans op hernieuwde b e ­ langstelling. En derhalve wel­ licht ook op externe onderzoeks­ opdrachten. Daar ontbrak het tot nu toe nogal a a n . Zozeer dat het college v a n bestuur v a n d e VU verleden j a a r dreigde met e e n korting op d e gelden voor d e vakgroep. Een in 1986 ver­ schenen evaluatierapport over d e verrichtingen v a n d e vak­ groep vermeldde kritiek op het al te grote a a n t a l congressen e n d e o n d e r g e s n e e u w d e rol v a n het onderzoek. De universi|eits­ raad, die in het ontwapenings­ debat een belangrijke rol ziet

weggelegd voor d e VU, wist e e n korting echter te voorkomen. Voor d e nieuwe bijzonder hoog­ leraar De Lange is er nu ook e e n t a a k weggelegd om onderzoe­ ken te initiëren. Hij zal dit n a a r eigen zeggen in e e n soort souff­ leursrol op d e achtergrond doen. Dit zal s a m e n g a a n m e d e verzorging v a n e e n onderwijs­ p r o g r a m m a w a a r i n e e n grote rol zal zijn weggelegd voor cul­ tuurhistorische beschouwingen over het denken over vrede. "Het onderzoek n a a r non­pro­ vocatieve defensie staat in feite n o g in d e kinderschoenen", zegt De Lange a a n d e vooravond v a n zijn komst n a a r d e VU (eind deze m a a n d vindt zijn oratie plaats). "Je zou kunnen zeggen

René Zwaap dat l a n d e n als Zwitserland, Roemenië, Albanië e n Joegosla­ vië al enigszins op die lijn zitten. Zwitserland bijvoorbeeld heeft e e n vrij goed georganiseerd le­ ger, geschikt om Oostenrijk te veroveren, m a a r het is vrijwel geheel op non­provokatieve de­ fensie gericht." "In het NAVO­defensiebeleid is een diskussie hierover nog nooit echt gevoerd. Het staat wel op d e a g e n d a bij d e SPD in d e Bondsrepubliek, w a a r ook eni­ g e ex­mUitairen zich als pleitbe­ zorgers voor e e n dergelijke strategie h e b b e n opgeworpen. Grofgezegd zou zo'n strategie erop neerkomen dat het hele defensie­apparaat omgevormd wordt. Bijvoorbeeld dat tariks vervangen worden door anti­ tankgeschut. Je zou op die ma­ nier feen niet­bedreigende, Ma­ ginot­achtige verdedigingslinie rond e e n land verkrijgen met geschut met een beperkte reik­ wijdte." Zelf is De Lange (gevraagd n a a r zijn politieke identiteit geeft hij n a enig tegenspartelen d e PvdA op als 'voornaamst punt v a n oriëntatie') g e e n kri­ tiekloos omhelzer v a n d e non­ provokatie­strategie. "Ik zet mijn vraagtekens trouwens bij elke strategie. Dus ook bij deze. In mijn oratie bij d e VU zal ik

Nieuwe impuls "Eerst viel d e nadruk op defen­ sie zonder kernwapens", zo schetst Oostenbrink. "Later is dat debat hier l a n g z a a m over­ g e g a a n op d e mogelijkheden om tot een defensie zonder pro­ vocatie te komen." Volgens Oos­ tenbrink heeft het debat over een dergelijke defensiepolitiek, n a d a t er e e n zekere 'bevriezing' v a n d e standpunten w a a r te ne­ m e n w a s bij vredesbeweging en het 'defensie­establishment', een nieuwe impuls gekregen met d e uitspraken v a n USSR­ partijleider Gorbatsjov over e e n streven n a a r het kernwapenvrij maken v a n d e wereld. Oostenbrink: "Het debat over non­provocatieve wapensystre­ m e n dreigde enigszins dood te bloeden, m a a r met die uitspra­

Het vredesonderzoek moet verder komen d a n het protest t e g e n w^apensystemen vindt De Lange. O p deze archieffoto: Demonstratie t e g e n d e kruisraketten o p d e VU in '84. Foto AVCAfU

230 studenten kregen geen verlenging Deze cijfers w e r d e n door ver­ trekkend CvB­lid drs. S.J. JVborda bekend g e m a a k t tijdens d e opening v a n het academisch jaar. Een groot a a n t a l studenten dat in 1982 begon, is al tijdens d e propedeuse afgevallen (29%). Van d e overgebleven 71% be­ sloot een a a n t a l studenten om zich n a kortere of l a n g e r e tijd in d e doctoraalfase niet langer in te schrijven. Van die groep v a n 71% heeft nu 57% het doctoraal­ e x a m e n behaald, wat over d e gehele lichting v a n 1982 e e n percentage v a n 42 betekent. Van d e mensen die wel d e volle zes j a a r ingeschreven h e b b e n gestaan, m a a r het doctoraal­ e x a m e n nog niet b e h a a l d heb­ ben, h e b b e n 94 m e n s e n verlen­ ging v a n inschrijfduur gekre­ gen. Voor e e n groep v a n 230 studenten is het zo dat, w a n n e e r zij zich opnieuw willen inschrij­

Van het totale aantal studenten dat in 1982 op de VU begon met studeren heeft inmiddels 41% het doctoraal examen afgelegd. Er zijn 230 stu­ denten aan het eind van hun zes jaar gekomen die geen verlengingsrechten hebben. ven, dat aUeen mogelijk is, w a n ­ neer zij hogere collegegelden betalen e n afzien v a n studiefi­ nanciering. Op grond v a n d e cijfermatige g e g e v e n s concludeerde Noorda dat d e meeste studenten zoveel mogelijk gebruik m a k e n v a n d e twee extra inschrijvingsjaren boven d e officieel vastgestelde studieduur. Hij veronderstelt dat ze die jaren vooral benutten om zich extra kwalificaties te ver­ werven zodat ze beter kunnen concurreren op d e arbeids­ markt. Kan dit studiegedrag gezien worden als e e n afwijking v a n

het gewenste patroon e n v a n onvoldoende systeembeheer­ sing in het hoger onderwijs? Noorda meent v a n niet omdat e e n dergelijke opvatting teveel zou rieken n a a r g e s t a n d a a r d i ­ seerde productie, e e n soort uni­ versitaire bio­industrie. Hij g a a t er vanuit dat studenten indivi­ dueel gezien e e n rationele stu­ diestrategie volgen. Noorda vindt niet dat er op d e relatieve mislukking v a n d e stroomlijning v a n het weten­ schappelijk onderwijs g e r e a ­ g e e r d moet worden met plei­ dooien voor verdere ingrepen om d e doorloopsnelheid e n

Koos Neuvel slaagpercentages te verhogen. Dergelijke pleidooien staan zijns inziens op g e s p a n n e n voet met het b e l a n g v a n e e n vrijere pakketkeuze e n het karakter v a n het wetenschappelijk on­ derwijs. Noorda pleit d a a r e n t e ­ gen uitdrukkelijk voor meer pro­ gramdifferentiatie e n begelei­ dingsdifferentiatie. Wat d e programdifferentiatie betreft w e e s Noorda op het be­ lang v a n specifieke tweejarige programma's voor mensen die v a n het HBO n a a r het WO g a a n . Bovendien denkt hij a a n het differentiëren v a n vakken n a a r moeilijkheidsgraad. Wat d e begeleiding betreft pleit hij ondermeer voor meer specifieke begeleiding v a n vrouwelijke studenten in studierichtingen met weinig vrouwen. Noorda

d a a r ook e e n p a s s a g e a a n wij­ den. Zo zal ik d e stelling oppe­ ren over e e n zekere m a t e v a n kwetsbaarheid juist niet nood­ zakelijk is voor e e n vredes­ handhaving." Volgens De Lange is het hoog tijd dat er vanuit d e wereld v a n het vredesonderzoek weer au­ thentieke ideeën n a a r voren worden gebracht. "Als R e a g a n e e n nieuw wapensysteem a a n ­ kondigt, komen er gelijk ellen­ l a n g e studies vanuit het vredes­ onderzoek w a a r i n opgesomd wordt hoe slecht e e n dergelijk systeem wel niet zal uitpakken. Dat is bijna e e n wetmatig pro­ ces geworden. Dat g a a t nu al jaren zo. Het wordt tijd voor e e n positieve anti­wapenstudie, waarin eigen suggesties n a a r voren worden gebracht in plaats v a n louter afwijzende re­ acties." Tegelijkertijd signaleert hij bij d e Nederlandse polemologi­ sche instituten e n v a k g r o e p e n een al te zeer ' n a a r binnen ge­ richte' mentaliteit. "Er wordt te weinig n a a r buiten getreden met d e ideeën. In het buitenland is dat in mijn ervaring wel a n ­ ders. In d e polemologie hier is nu e e n periode a a n d e g a n g v a n bezinning e n kritische re­ kenschap." Volgens De Lange zal het speu­ ren n a a r onderzoeksopdrach­ ten v a n d e VU neerkomen op het aankloppen bij d e nationale e n internationale politiek. Om­ dat hij ook a a n het Polemolo­ gisch Instituut Groningen ver­ b o n d e n zal blijven voorziet hij enige moeilijkheden voor hem­ zelf in d e wedloop v a n beide k a m p e n n a a r onderzoeksop­ drachten, juist omdat Gronin­ gen en VU zich als enige univer­ sitaire instellingen in Nederland n a a r zijn zeggen enige staat v a n dienst h e b b e n in dit onder­ zoek. "Dat zou nog weleens las­ tig kunnen worden", stelt hij vast. Tegelijkertijd wU hij samenwer­ king a a n m o e d i g e n . "In Gronin­ g e n is er e e n polemologisch blad g e n a a m d Transactie. Ik wil stimuleren dat d a a r i n ook mensen v a n d e VU g a a n schrij­ ven. Omgekeerd kunnen er vanuit Groningen d a n bijdra­ g e n worden geleverd a a n het jaarboek Vrede en Veüigheid v a n d e VU." Overigens vindt De Lange d a t polemologen zich niet al te zeer moeten blindstaren op d e tech­ nische ontwikkelingen in d e de­ fensiesystemen. In zijn onder­ wijsprogramma voor d e VU zal veel nadruk worden gelegd op d e cultuurhistorische achter­ gronden v a n het 'vredesden­ ken', met uitstapjes n a a r d e achttiende en negentiende eeuw. "Er wordt al te v a a k over het hoofd gezien dat het g e v a a r v a n oorlog hem niet aUeen in d e w a p e n s zit. Uiteindelijk g a a t het om het denken v a n d e mensen. Je kan blijven praten over wa­ pensystemen, m a a r je moet het mannetje e n het gevaarlijke plannetje nooit over het hoofd zien."

w a a r s c h u w d e ervoor dat der­ gelijke differentiaties evenwel niet v a n bovenop opgelegd die­ nen te worden: "Bespaar ons alsjeblieft d e p a r a d o x v a n dwingen tot gevarieerde a a n ­ pak door uniforme regelgeving en prescriptief stimxjleringsbe­ leid. Verschil m a g er zijn." In het tweede gedeelte v a n d e opening v a n het academisch jaar hield minister v a n Ontwik­ kelingssamenwerking drs. P. Bukman e e n beschouwing over biotechnologie en ontwikke­ lingssamenwerking. Hij pleitte arvoor om d e ontwikkeling v a n d e biotechnologie meer syste­ matisch te richten op d e behoef­ ten v a n d e derde wereld.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen