Ad Valvas 1988-1989 - pagina 405

PDypi^/ps

17 MAART 1989 Shell is actief in Zuid­Afrika. Dat zijn wel meer bedrijven, m a a r de anti­apartheidsbeweging heeft Shell gekozen als mikpunt van e e n c a m p a g n e die gericht is op d e terugtrekking v a n niet alleen Shell, m a a r v a n alle bui­ tenlandse bedrijven in Zuid­ Afrika. Deze c a m p a g n e heeft weer­ klank gevonden. De Wereld­ raad v a n Kerken heeft opgeroe­ pen Shell te boycotten. Een a a n ­ tal gemeenten heeft uitgespro­ ken bij voorkeur g e e n zaken te doen met bedrijven die ­ zoals Shell ­ actief zijn in Zuid­Afrika. Shell heeft n a a r België moeten uitwijken om acteurs te vinden voor een reclamespotje. Sommi­ ge culturele instellingen h e b b e n laten weten niet door Shell ge­ sponsord te willen worden. Ook d e VU heeft te m a k e n ge­ kregen met d e c a m p a g n e tegen Shells aanwezigheid in Zuid­ Afrika: e e n p a a r j a a r geleden werd d e VU­Vereniging gecon­ fronteerd met een oproep h a a r aandelen Shell v a n d e h a n d te doen, e e n oproep die d e Vereni­ ging n a a s t zich neerlegde. En nu vormen d e Shell­adverten­ ties in Ad Valvas het middelpunt van e e n discussie. Een d e r d e manier w a a r o p d e VU met Shell te m a k e n heeft, is tot nu toe niet ter discussie ge­ steld: d e bijdrage die d e VU le­ vert a a n Shells researchactivi­ teiten.

Moeilijk kantje De VU heeft in 1987 (het laatste jaar waarover g e g e v e n s be­ schikbaar zijn) bijna 235.000 gulden verdiend a a n voor Shell Research BV verricht onder­ zoek. Relatief gezien is dat niet veel. Het b e d r a g vormt slechts 0,6 procent v a n het totaal v a n

Contacten met de multinational worden als logisch beschouwd

Onderzoek voor Shell staat niet ter discussie De VU­Vereniging heeft Shell­aandelen en Ad Valvas plaatst advertenties van Shell. De discussie over de aandelen was al eerder ontbrand, die over de adver­ tenties woedt nog steeds in alle hevigheid. De VU doet echter meer zaken met de in opspraak geraakte multi­ national. Een discussie daarover lijkt nog ver weg. derde­geldstroomactiviteiten v a n d e VU. A a n d e VU geldt m a a r é é n richt­ lijn met betrekking tot derde­ geldstroomactiviteiten: er wordt g e e n onderzoek verricht dat kan bijdragen a a n d e versprei­ ding v a n kernwapens. Deze richtlijn heeft er ooit e e n s toe geleid dat d e faculteiten natuur­ kunde e n scheikunde weiger­ den m e e te werken a a n onder­ zoek voor Ultracentrifuge Ne­ derland (UCN). De v r a a g of het wel r a a d z a a m is m e e te werken a a n onderzoek voor Shell is echter a a n g e e n v a n d e betrok­ ken faculteiten a a n d e orde ge­ weest. "We h e b b e n g e e n vaste richtlij­ nen," zegt bijvoorbeeld dr. J.J. Vastnel, secretaris­beheerder v a n d e natuurkunde­faculteit. "Als er e e n moeüijk kantje a a n e e n onderzoek zit, zoals a a n dat onderzoek voor UCN, d a n voel je dat vanzelf wel aan." Shell heeft dat gevoel nooit opgeroe­ pen. Hetzelfde geldt voor d e facultei­ ten a a r d w e t e n s c h a p p e n en scheikunde e n voor het radionu­ clidencentrum. Overal is het antwoord op d e v r a a g of SheU­

onderzoek ooit ter discussie is gesteld ronduit "nee". De con­ tacten met Shell worden als niet meer d a n logisch beschouwd. "Wij leiden geologen op e n düs h e b b e n we te m a k e n met olie­ maatschappijen," zegt dr. W.E. Renkema. secretaris­beheerder v a n d e faculteit a a r d w e t e n ­ schappen. "Of dat nu Ameri­ k a a n s e maatschappijen zijn of anderen, dat maakt ons niets uit." En prof. dr. H. Tim m erm an, d e c a a n v a n d e scheikunde­fa­ culteit: "Shell Research heeft een groot laboratorium, d a a r moet je gewoon contact m e e houden, net als met d e rest v a n d e chemische wereld." Een eventueel besluit v a n d e VU g e e n zaken meer te doen met Shell, zou d a n ook op weinig steun kunnen rekenen. "Per­ soonlijk zou ik d a a r niet voor zijn," zegt bijvoorbeeld dr. P.J. van der Jagt na lang n a d e n k e n . Van der Jagt is directeur v a n het radionuclidencentrum en bo­ vendien verantwoordlijk voor d e cyclotrongifoep die Shell é é n a twee keer per j a a r a a n a p p a ­ ratuur helpt. "Wat wij voor Shell doen heeft niets met Shells acti­ viteiten in Zuid­Afrika te m a k e n

Hanne Obbink ­ dat is e e n dooddoener, dat weet ik. Je treft ru'et Shell met zo'n besluit, m a a r wél e e n p a a r goede collega's die bij Shell werken." Renkema wijst op d e s c h a d e die zo'n besluit d e faculteit a a r d w e ­ tenschappen zou berokkenen: d e faculteit heeft d e contacten met oliemaatschappijen ge­ woon nodig. "M ijri persoonlijke mening is dat deze s c h a d e in g e e n verhouding staat tot het eventuele effect v a n zo'n besluit op d e apartheid."

Koos Neuvel schiedwetenschap e e n her­ nieuwde belangstelling voor het s p a n n e n d e verhaal e n laat d e filosofie zich sterk door d e literatuur inspireren. Een opmerkelijk fenomeen is volgens Boomkens ook d e re­ habilitatie v a n het o p e n b a r e debat. Hij k a n het weten want hij organiseert ze zelf als staf­ lid v a n het Studium G e n e r a l e a a n d e UvA. Als getraind le­ zingenbeluisteraar adviseert hij toekomstige r e d e n a a r s om in d e leer te treden bij m e n s e n als Jules Deelder e n Freek de Jonge. Van hen k a n geleerd worden niet alleen m a a r d e rode d r a a d v a n het v e r h a a l te volgen m a a r ook onbekom­ merd allerlei zijpaden in te slaan.

Het tweede balletje valt neer bij het trefwoord 'dialectiek'. In d e o p e n b a a r h e i d wordt d e di­ alectische spanning v a n het debat, d e botsing der argu­ menten, herontdekt. Anders d a n in de doelgerichte politie­ ke of wetenschappelijke a r e ­ n a biedt het o p e n b a r e d e b a t ruimte voor d e persoonlijke

De verschillende faculteitsbe­ stuurders benadrukken overi­ gens allemaal dat d e hoeveel­ heid onderzoek die m e n voor Shell verricht nogal onbedui­ dend is. De natuurkunde­facul­ teit heeft, zegt Vasmel, n a 1987 zelfs helemaal g e e n onderzoek voor Shell meer g e d a a n . En vol­ gens Renkema is het v a n Shell ontvangen geld eerder e e n soort sponsoring. "Ze zien er niets concreets voor terug. De resultaten v a n het onderzoek waarvoor Shell­geld gebruikt wordt, moeten ze net als ieder a n d e r zien te vinden in d e litera­ tuur." 'Sponsoring' is ook d e beste ty­ pering voor d e prijzen die Shell elk j a a r a a n wetenschappelijke

autoriteit v a n d e r e d e n a a r , ruimte voor het opperen v a n hypothesen zonder ze onmid­ dellijk te hoeven verifiëren. Welke v a n d e twee hypothe­ sen het meeste gewicht heeft laat Boomkens in het midden. Dat laat op zichzelf al e e n ze­ kere sympathie voor d e twee­ de stelling vermoeden. In

Massamedia Ter verklaring v a n d e ople­ ving v a n d e retorische traditie gooit René Boomkens twee balletjes op. De rehabilitatie v a n d e o p e n b a r e lezing is e e n neveneffect v a n d e m a s s a m e ­ dia, oppert hij allereerst. Bij zulke lezingen probeert d e cul­ turele elite zijn superioriteit te bewijzen ten opzichte v a n e e n b a r b a a r s e omgeving. M en zoekt d a a r vertroosting voor d e algehele ongeletterdheid. In die zin, aldus Boomkens, zou d e grote belangstelling voor d e o p e n b a r e lezing d e laatste stuiptrekking v a n e e n stervende cultuur kunnen zijn.

onderzoekers uitreikt. Twee w e ­ ken geleden w a s C. Kasse, geoloog a a n d e VU, é é n v a n d e tien gelukkigen die e e n Shell­ studiereis ter w a a r d e v a n tien­ duizend gulden kreeg a a n g e b o ­ den. "Ze zijn bedoeld om ons imago in d e wetenschappelijke wereld te verhogen," zegt e e n Shell­woordvoerder, g e v r a a g d n a a r Shells b e l a n g bij dit soort prijzen. Kasse heeft er g e e n problemen m e e dat hij d a a r a a n meewerkt. Hij benadrukt dat het onderzoek waarvoor hij d e prijs kreeg niets met Shells activiteiten te m a k e n heeft e n dat hij vrij is in d e be­ steding v a n het geld. "Ik zie dat pragmatisch." De VU verstookt overigens g é é n Shell. Gas, huisbrandolie en ook smeerolie die a a n d e VU ge­ bruikt worden, zijn, zegt B. Koe­ link v a n het inkoopbureau, af­ komstig v a n Fina. Dat is s a m e n met Esso en Q8 d e enige olie­ maatschappij die niets met Zuid­Afrika te m a k e n heeft.

•Sponsoring

Redenaars moeten in de leer bij Deelder en De Jonge Een bijeenkomst over d e reto­ rica a a n d e universiteit leent zich voortreffelijk voor cultuur­ pessimistische bespiegelin­ gen. Want w a a r is d e welspre­ kendheid v a n weleer toch ge­ bleven? Het is niet moeilijk schrijnende voorbeelden te noemen v a n d e teloorgang van het oratorisch vermogen. Dat werd afgelopen dinsdag­ avond in De Balie, tijdens een bijeenkomst over d e oratie en het academisch debat, geor­ ganiseerd in het kader v a n een serie over d e retorica in d e cultuur, d a n ook prompt ge­ daan. Verhalen g e n o e g over studen­ ten die hun bul h a l e n zonder een fatsoenlijk, afgerond be­ toog te kunnen houden e n over docenten die het hoorcollege laten verloederen tot e e n toe­ lichting bij e e n syllabus. En het geschreven woord, zo werd d e toehoorders voorge­ houden, staat er al niet veel beter­ voor. Een groot deel der wetenschappen wordt geteis­ terd door e e n algehele onlees­ baarheid; aUe kenmerken v a n de klassieke retorica zoals persoonlijke ervaring, humor en overdrijving, worden zorg­ vuldig weggefUterd. Er lijkt reden g e n o e g te zijn voor cultuurpessimisme, m a a r de filosoof René Boo m kens wees er in zijn voordracht op dat er ook e e n omgekeerde tendens bestaat. Hij ontwaart die vooral bij vakken als ge­ schiedenis en filosofie, die nooit echt als w e t e n s c h a p zijn beschouwd. Zo is er in d e ge­

9

Tekening M onica d e Wit

Advertentie

ACADEMISCH AWIESCENTWM Voor een weloverwogen benadering van het fenomeen VERZEKERING in de ruimste zin van het woord. B.V. Verzekeringsbureau voor Academici

Pro Civibus

i.

AMSTERDAM 020-736111

GRONINGEN 050-184114

plaats v a n e e n ondubbelzin­ nig, controleerbaar standpunt in te nemen, geeft hij kennelijk liever uiting a a n het dialec­ tisch principe v a n d e uiteenlo­ p e n d e mogelijkheden. M aar, om het iets boosaardiger te stellen, is zo'n b e n a d e r i n g ook niet een excuus voor gemak­ zuchtige besluiteloosheid? Een strenge leermeester zou wel­ licht zeggen: komt u m a a r te­ rug w a n n e e r u uw theorieën wat beter doordacht hebt.

Droste­effect Behalve d e lezing v a n Boom­ kens wordt ook het tweede on­ derdeel v a n d e avond geken­ merkt door het droste­effect: eerst een lezing over d e lezing, vervolgens e e n d e b a t over het debat. Dit vindt plaats volgens e e n Amerikaans model, w a a r ­ bij a a n twee opponenten e e n stelling wordt voorgelegd, die door d e e e n wordt verdedigd e n door d e a n d e r wordt a a n ­ gevallen. Een jury b e p a a l t n a afloop wie d e w i n n a a r v a n het debat is geworden. De stelling luidde dat deze vorm v a n debatteren ook op d e Nederlandse universiteiten ingevoerd moet worden. De bestrijder v a n d e stelling, fUo­ soof Ab Gietelink, gooide als gewichtig argument in d e strijd: "Het komt uit Amerika, dus ik ben ertegen". De neer­ landicus Rinke Berkenbosch wees daartegenover op d e vele positieve verhalen v a n Amerikanen over deze vorm v a n argumenteren: "Onder a n d e r e Kennedy e n Dukakis zijn hartstochtelijke debaters in hun studententijd geweest". En n a een korte, retorisch goed getimede a d e m p a u z e : "Helaas ken ik g e e n m e n s e n met wie het wél goed is afgelo­ pen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen