Ad Valvas 1988-1989 - pagina 395

N)\FL\PS

10 MAART 1989

Psycholoog­filosoof dr. J.A. van Belzen:

'Gereformeerde psychiatrie heeft nooit bestaan' Is gereformeerde psychiatrie mogelijk? De gerefor­ meerden meenden zelf van wel, maar in hun thera­ pieën bleek voor de ziel geen ruimte te zijn. Dat conclu­ deert dr. J.A. van Belzen in zijn proefschrift 'Psychopa­ thologie en Religie'. Hij verdiepte zich in de paradoxen van de gereformeerde psychiatrie in de periode 1880­ 1940. "Hoe zou een met­gereformeerd gelovig psycholoog of psychia­ ter een juist begrip van de 'ziel' kunnen ontwikkelen? Daar heb je toch de Bijbel voor nodig, die

zoveel over de 'ziel' meedeelt, de Bijbel volgens de enig juiste ­ gereformeerde­ uitieg?" Overwegingen die in 1884 leid­ den tot de oprichting van de

^w^ f. . *

*

'

M

.'

<^'

^4

' S * »

Bedtherapie: Groninger boer sch rijft over uit de Bijbel.

Vervolg van pag.

7

deze avond komen. Daar zijn ook veel mensen bij die vanuit hun beroep in dit onderwerp ge­ ïnteresseerd zijn", meent Geluk. Een indruk die na afloop wordt bevestigd door drie aanwezi­ gen; één is maatschappelijk werkster, één afkomstig uit het onderwijs en de derde huis­ vrouw die vertelt: "Ik ben hier uit interesse, maar ook omdat ik wel eens wüde uitproberen af ik zoiets nog kan volgen, en dat lukt aardig".

Na de pauze vormt incest het hoofdbestanddeel. Ook het me­ rendeel van de vragen gaat daarover. De meest concrete vraag is afkomstig van een peu­ terleidster die vreest dat er op haar peuterspeelzaal een kind zit, waarmee mogelijk incest is gepleegd. "Ze speelt zo agres­ sief". Baartman raadt haar aan de vermoedens door te nemen met haar collega's en met te snel te denken dat ze spoken ziet. Daarna eventueel het bureau vertrouwensartsen in te schake­ len. "Ik zou niet zelf gaan expe­

Advertentie

van aap noot­rolestot

TIENTALLEN BOEKENSFECLmZAKlïi M l ^ ^ '^m^:^ •

Aan het Kotimgspkm staat een vorstelijk boekenhuïs. Zes verdiepingen vol ontdekkingen voor elke boekenzoeker. Om en nabij* 120.000 titels permanent in voorraad. Vakboekcn, studieboeken en wetenscbappelij' over archeologie en zeevaartrecht en alles daa.. ^^ Boeken voor kinderen en kamergeleerden; ontspa. lectuur, klassieke en moderne literatuur, hobbyboeken en kookboeken, boeken van a tot z kortom. In feite tientallen boekcnspeciaakaken in één pand. En mim 40 behulpzame adviseurs die gespecialiseerd zijn m üw specialiteit.

Scheltema Holkema Venaeulen boekverkopers Koningsplein 20 zeevaartreeht uit voorraad Amsterdam telefoon 020 26 7212 ^''Mi gmi^'m^a^

1

^^0^

leverbaar

Frank van Kolfschooten Vereeniging tot Christelijke Ver­ zorging van Geestes­ en Ze­ nuwzieken. De Nijmeegse psy­ choloog­filosoof Van Belzen ­ die afgelopen donderdag aan de VU voor de tweede keer doc­ tor werd­ bestudeerde de ge­ schiedenis van deze Vereeni­ ging die het beeld van de pro­ testantse psychiatiie gedurende een halve eeuw heeft bepaald. De Vereemging opende in 1886 de inrichting Veldwijk in Ermelo en was ook verantwoordelijk voor de nieuwe leerstoel voor psychiatrie aan de Vrije Univer­ siteit (1907) en voor de stichting van de bijbehorende Valerius­ kliniek (1910). Veldwijk stond, evenals de an­ dere inrichtingen van de Veree­ mging, "bol van godsdienst". De inrichting leek volgens Van Bel­ zen sterk op een gereformeerd dorp: "Er stond een gerefor­ meerde kerk en er was een ge­ reformeerde dominee met ver­ gaande invloed. Bij de maaltij­ den werd gebeden, uit de Bijbel gelezen en gedankt, 's zondags ging men met allen die konden lopen en stilzitten tweemaal ter kerke. Er werden bidstonden en bijbelbesprekingen gehouden, de geestelijke verzorger bezocht de patiënten en ging op huisbe­ zoek bij het personeel." Van een specifiek 'gereformeer­ de' psychiatrie is merkwaardig genoeg nooit sprake geweest, zo ontdekte Van Belzen. De pre­ dikant Lindeboom, de stuwende rimenteren door het kmd te on­ dervragen. Je moet dan oppas­ sen voor het tovenaarsleerling­ effect, je roept dingen op die je niet meer kunt beheersen", al­ dus Baartman. Op de vraag hoever je als ouder kunt gaan in contacten met je kinderen, toont hij zich niet de afstandelijke wetenschapper. "Mijn dochter kruipt 's ochtends ook wel eens bij ons in bed en het is toch een machtig gevoel zo'n warm kloppend vogellijfje tegen je aan. Laten we dat blij­ ven doen! I k wantrouw echter mensen die hun kinderen die vrijmoedigheid opleggen zo van: 'dat kon vroeger toch ook'. Je moet een kind het recht geven op een eigen intimiteit", zegt Baartman. Het publiek heeft vele vragen, maar iedereen moet ook nog thuis zien te komen, en dus wordt de avond tegen half elf afgeblazen, de gezichten staan op tevreden. Enkelen praten nog wat na. Baartman is zich ervan bewust dat zulke avon­ den in een maatschappelijk be­ hoefte voorzien. "Er is een grote vraag naar, zeker bij dit onder­ werp, dit raakt aan het gezinsle­ ven van mensen. Maar het kost je natuurlijk ook veel tijd, je moet er niet aan denken dat je drie avonden in Groningen, Maastricht en Middelburg zou moeten verzorgen", aldus Baartman de volgende dag. Hij overnachtte in Emmen. Voor mij stond het ouderlijk huis open, mijn vader had er zelfs een nachtelijke autorit van een uur voor over om zijn in Zwolle gestrande zoon een bed te be­ zorgen. Het gezin dan toch even m de rol van veilige wijk­ plaats.

kracht achter de Vereeniging, had verwacht dat de godsdienst veel zou kunnen betekenen voor de psychiatrie. Maar de gods­ dienstige grondslag van de Ver­ eeniging bleek geen wezenlijk element te vormen in psychopa­ thologie, therapie en verpleging in de gestichten. Dat is vooral verbazingwekkend omdat het afwijkende gedrag en de symp­ tomen van de gereformeerde patiënten vaak nauw verbon­ den waren met hun geloof. De Vereeniging hanteerde in de praktijk het toen gangbare me­ dische model: "Juist de organisa­ tie die er steeds weer op wees, dat de mens een eenheid van lichaam en ziel is, die het mate­ rialisme wenste te bestrijden en zowel een psychologie als psy­ chiatrie 'ohne Seele' verwierp, (legde) in haar praktijk de na­ druk op de somatische aspecten en gedetermineerdheid van krankzinnigheid." Aan gods­ dienstige aspecten van sympto­ men werd geen aandacht be­ steed omdat het slechts bijver­ schijnselen zouden zijn van een dieperliggende lichamelijke kwaal. Godsdienst kon in de opvatting van de Vereemging nooit de oorzaak van krankzinnigheid zijn. En als godsdienst toch een rol leek te hebben gespeeld bij het ontstaan van de geestes­ ziekte, dan moest dat wel een 'valsche' godsdienst zijn. De 'ware' gereformeerde gods­ dienst kon daar niet voor ver­ antwoordelijk zijn, want die had een genezende werking. De psychiatrische opvattingen

n

van de Vereeniging bestonden uit theorieën die met­gerefor­ meerden al eerder hadden ge­ formuleerd, zo laat Van Belzen overtuigend zien. Toch meende de Vereeniging wel degelijk dat zij een eigen, 'gereformeerde' vorm van psychiatrie bedreef. Van Belzen verklaart dit gebrek aan zelfkenms als volgt: "I n de inrichtingen werkten gerefor­ meerd gesocialiseerde mensen die de godsdienstige gebruiken en ceremonieën op een gerefor­ meerde wijze voltrokken, die op een gereformeerde wijze leef­ den, dachten en spraken en die aldus aan de gehele setting haar 'gereformeerde' sfeer ver­ leenden (..) Dit aldus gereali­ seerde gereformeerde karakter doordrong het gehele bestaan, zodat de werknemers m alle op­ rechtheid meenden in 'de gere­ formeerde psychiatrie' werk­ zaam te zijn en de patiënten wel degehjk het gevoel hadden in een 'gereformeerd gesticht' op­ genomen te zijn." Ondanks de grote kloof tussen ideaal en werkelijkheid konden zij zo toch blijven geloven in de eigen identiteit van de gereformeerde psychiatrie. Het tekort aan zelfkenms werd ook al met aangevuld door con­ tacten met anderdenkenden, zoals de katholieken. In het ver­ zuilde tijdperk dat Van Belzen onderzocht (1880­1940), hielden de zuilen hardnekkig vast aan de idee dat men fundamenteel van elkaar verschilde. Het proefschnft van Van Belzen is een juweel voor de Neder­ landse wetenschapshistorie. De auteur legt, geholpen door zijn interdisciplinaire achtergrond, voortdurend verrassende dwarsverbanden. Zijn beheers­ te gebruik van anecdotes uit het rijke, gereformeerde leven maakt het lezen van dit boek helemaal tot een lust.

Dr IA van Belzen Psych opath ologie en rehgie Ideeën, beh andeling en verzor­ ging m de gereformeerde psych iatrie, 1880­1940 JHKok, Kampen 1989

EEN EIGEN BEDRIJF BEGINNEN KUN JE OOK MET 2 KRUKKEN AVO­Nederland bemiddelt bij en zoekt werk voor men­ sen met een handicap. Reeds 60 jaar. Jaarlijks kun­ nen vele gehandicapten zich via AVO­Nederland maat­ schappelijk ontplooien. Bij een bedrijf of als startende ondernemer. Daarnaast geeft AVO­ Nederland financiële onder­ steuning voor bepaalde aan­

passingen, recreatie en op­ leidingen. Want AVO­Neder­ land helpt waar wettelijke voorzieningen écht te kort schieten. Voor iedere gehan­ dicapte. Wilt u meer informatie over de mogelijkheden die AVO­ Nederland u kan bieden, neem dan kontakt op met onderstaand adres.

beschermvrouwe HM de Koningin

VERENIGING V OOR WELZIJN EN WERK Postbus 850, 3800 AW Amersfoort. Tel. 033­63 52 14. Giro 625000.

Vraag nadere inlichtingen

De stilte die écht pijn d o e t REUMABESTRIJDING MÓÉT DOORGAAN! Het Nationaal Reumafonds, Statenlaan 128,2582 GW Den Haag. Bankrek.nr.: 70.70.70.848. Giro: 324. HET NATIONAAL RIUHIAFONDS (^

CD

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen