Ad Valvas 1988-1989 - pagina 555

BI

16 JUNI 1989

CULTUUR De omzwervingen van Valeri Perelesjin Het Poetry International­festival staat dit j a a r in het teken v a n d e Russische poëzie. Net als bij het Holland Festival d a t e r e n d e plannen daarvoor al v a n voor de Perestroika. Van d e n e g e n uitgenodigde Russen wonen er twee in het buitenland: Joseph Brodsky (Nobelprijs 1987) e n Valeri Perelesj in. Na e e n w a r e odyssee is Perelesjin uiteinde­

Jan Oegema lijk neergestreken in Brazilië, w a a r hij al ruim 35 j a a r woont. In zijn geboorteland is hij e e n grote onbekende. P a s nu zijn er plannen om zijn poëzie uit te geven. "Perelesjin is e e n zeer traditio­ neel dichter", vertelt Pcad Hin-

Snapshots van de Russische beer Wat k a n er fout g a a n als 100 topfotografen 24 uur lang in d e Sovjetunie rond m o g e n rennen met d e c a m e r a in d e a a n s l a g ? Dat moet toch e e n fantastische verzameling fo­ to's opleveren, zeker n a het succes v a n soortgelijke pro­ jecten als "A Day in the Life of the United States". In d e Meervaart is tot e n met 1 juli d e tentoonstelling "Een D a g in het Leven v a n d e Sovjet­ unie" te bezichtigen. Volgens de begeleidende folder moest "de representatieve coUectie e e n eerlijk e n men­ selijk beeld g e v e n v a n dit on­ metelijke e n fascinerende land". O p 15 mei 1987 w e r d e n ruim honderdduizend kleurenfo­ to's g e m a a k t door vijftig wes­ terse e n evenzovele Oost­ blokfotografen in dUe delen v a n d e Sovjetunie. Op d e tentoonstelling zijn er slechts zeventig te zien. De exposi­ tieruimte zelf is verstopt op d e eerste verdieping v a n d e Meervaart e n heeft veel w e g v a n e e n zolder w a a r d e w a s hangt te drogen. Vanwege e e n matige belichting zijn hinderlijke reflecties n a u w e ­ lijks te ontwijken. Bovendien

Twee fabrieksdirecteuren

varkens. Die zou perfect h e b ­ ben gepast n a a s t d e zieken­ huisprent v a n Wladimir La­ granzh, e e n ook in het wit geklede kraamvrouw die glimmend v a n plezier bij e e n heus winkelwagentje staat w a a r o p e e n dozijn r o o d a a n ­ gelopen p a s g e b o r e n e n lig­ g e n te krijsen. Maar op zo e e n simpel idee zijn d e in­ richters niet gekomen. Veel wordt echter g o e d g e ­ maakt door d e kwaliteit v a n enkele foto's. Neal Slavin m a a k t e prachtig gestileerde foto's in e e n 'banya': dit reus­ achtige marmeren badhuis wordt door d e subtiele war­ me kleuren e n het door het blauwe glazen d a k invallend zonlicht tot e e n sprookjes­ achtig droombeeld. Een a n d e r meesterwerk l a a t v a n bovenaf het atletische n a a k t e lichaam v a n e e n zwemmende m a n zien. De overheersend rode gloed e n d e krachtige compositie ma­ ken d e foto tot e e n schilderij v a n WUliam Blake. Boven d e middelmaat stijgen ook e e n a a n t a l portretten e n l a n d s c h a p p e n uit. Voor het overige ligt d e nadruk veel teveel op p a r a d e s v a n vrou­

tussen het personeel

h a n g e n d e foto's in allerlei formaten veel te dicht o p el­ k a a r e n zijn niet g e r a n g ­ schikt op thema. O p deze manier is m e n er prima in g e s l a a g d e e n a a n t a l toch heel a a r d i g e foto's subtiel w e g te moffelenl Een groot deel is zelfs erg komisch: e e n gezette markt­ koopvrouw met e e n v o l d a a n gezicht boven d e uitgedroog­ d e blinde blikken v a n d e op tafel uitgestalde roze speen­

(Yuri

Ivanov)

welijke soldaten, schoolkin­ deren, verpleegsters e n oor­ logsveteranen, al d a n niet onder het toeziend oog v a n e e n affiche v a n Lenin. Alsof ze in d e Sovjetunie niets a n ­ ders h e b b e n te d o e n d a n in het gelid lopen.

(Francis Lesman) "Een Dag in het Leven van de Sovjet­ unie" is te zien tot en met 1 juli in De Meervaart, Osdorpplein 205 te Am­ sterdam. Openingstijden: ma t/m za 11.00 ­ 17.00 uur. Toegang gratis.

richs, vertaler v a n het werk v a n Perelesjin e n instigator achter d e komst v a n d e 75­jarige dich­ ter, die inmiddels doof e n half blind is. "De laatste vijftien j a a r schrijft hij alleen n o g m a a r son­ netten. Rijm e n metrum zijn voor hem v a n groot belang, w a a r ­ schijnlijk omdat d a t voor h e m als emigrant d e enige manier is om d e b a n d met zijn moedertaal te bewaren." "Eigenlijk is het heel verbazend dat Perelesjin in het Russisch schrijft, w a n t hij heeft zijn v a ­ derland nauwelijks gekend. Daarom schrijft hij over Rusland als over e e n abstract begrip. O p zijn zevende emigfreerde hij met zijn moeder e n zijn jongere broer n a a r Harbin in China, v a n w e g e d e instabiele e n g e ­ vaarlijke situatie n a d e Revolu­ tie." Het levensverhaal v a n Pereles­ jin is tamelijk bizar. Hij studeer­ d e rechten e n theologie in Har­ bin, toen deze stad in 1932 bezet werd door d e J apanners. Har­ bin vormde e e n Russische kolo­ nie, en het wederzijdse w a n ­ trouwen tussen J apanners en Russen w a s zo groot, dat d e b e ­ zetters e e n dysenterie­epidemie aanrichtten, die vele Russische emigranten het leven kostte. Ook Perelesjin werd ziek e n ver­ bleef twee m a a n d e n in e e n zie­ kenhuis d a t verbonden w a s a a n een Russisch­orthodox klooster. Hij werd verliefd op e e n onge­ neeslijk zieke jongen die s a m e n met hem in het ziekenhuis lag. Om bij hem te blijven besloot hij n a zijn ontslag tot d e kloosteror­ d e toe te treden. Als kloosterling werd hij vervolgens n a a r Pe­ king e n Sjanghai gestuurd. Omdat het g e v a a r v a n commu­ nistische zijde steeds groter werd, probeerde hij op aUe mo­ gelijke manieren a a n e e n visum

Perelesjin:

algemeen

menseli j ke

voor het buitenland te komen. In 1950 kon hij eindelijk n a a r Ame­ rika. D a a r a a n g e k o m e n echter werd hij onmiddellijk vastgezet op verdenking v a n spionage ­ nu w a s het d e epidemie v a n McCarthy die h e m velde. Na vijf m a a n d e n werd hij terugge­ stuurd n a a r China, w a a r hij e e n betrekking kreeg als onderwij­ zer. Hij k w a m opnieuw in het g e v a n g , toen hij door d e buren in d e b a d k a m e r werd betrapt met een minnaar. De situatie in China meer d a n zat, besloot hij in 1952 zijn geluk te beproeven in Brazilië, w a a r hij sindsdien woont. De poëzie v a n Perelesjin h a n ­ delt over a l g e m e e n menselijke thema's. In zijn laatste bundel Ariel (1976) komt hij voor het eerst openlijk uit voor zijn homo­ sexualiteit, dikwijls verwijzend n a a r Griekse schoonheden als Antinoüs e n G a n y m e d e s . N a a r aanleiding v a n e e n intensieve briefwisseling met een Moskou­

thema's

Foto Roland Vonk

se bewonderaar, in feite e e n liefdesrelatie op afstand, schrijft Perelesjin: "Tussen d e regels door h e b b e n wij heel wat afgef­ luisterd / Soms zomaar wat e n soms in klinkend rijm / M a a r honend is d e val dichtgeslagen / Een ontijdige w r e d e epiloog." Hinrichs: "In het westen w a s d e a a n d a c h t veel te eenzijdig g e ­ richt op Russen die rond 1970 geëmigreerd zijn. Toen zijn veel boeken niet om literaire, m a a r om politieke r e d e n e n uitgege­ ven; De Goelag Archipel v a n Soltsjenitzin is d a a r e e n voor­ beeld van. Het is d e verdienste v a n Poetry International dat nu ook e e n a­politiek dichter als Perelesjin d e a a n d a c h t krijgt die hij verdient. Daardoor komt d e diversiteit v a n d e Russische poëzie beter tot uitdrukking." Poetry International, 17 t/m 24 juni in Rotterdam, Enschede en Assen. Pereles­ jin is te horen 19 juni, 20.00 uur. De Doe­ len. Brodsky idem, 21 jimi. Inlichtingen 010­4134330/4142911.

Freud voor beginners Films over 'grote n a m e n ' uit d e geschiedenis zijn vervelend, omdat ze meestal o n t a a r d e n in een voorspelbare successto­ ry met irritant g o e d e hoofdper­ sonen. Het bijzondere v a n Freud, the secret passion is dat d e film blijft boeien, o n d a n k s d e mythische proporties w a a r ­ toe regisseur J ohn Huston d e betekenis v a n Sigmund Freud weet op te blazen. Freud kwam d e mensheid verlossen. Waarschijnlijk niet voor niets volcft d e film Freud v a n zijn 30ste tot zijn 33ste jaar, dezelf­ d e leeftijd waarin, als ik m e niet vercfis, Christus zijn won­ deren op a a r d e verrichtte. En net als Christus vindt Freud a a n het einde v a n d e film zijn Petrus, in d e persoon v a n dr. Breuer die zijn theorie verlooc­ hent ten overstaan v a n e e n publiek dat Freud ­ n a e e n le­ zing ­ figuurlijk a a n het kruis nagelt. Dat Freud toch niet a a n per­ soonsverheerlijking te gronde gaat, komt doordat d e film niet zozeer Freud zelf als wel d e wording v a n zijn theorie over het Oedipus­complex b e h a n ­ delt. In het oorsproiücelijke scenario d a t J ean Paul Sartre

voor d e film schreef, l a g sterk d e nadruk o p d e talloze mis­ lukkingen die a a n het ont­ s t a a n v a n d e theorie vooraf gingen. Even dreigt d e fUm e e n circus v a n w a n e n te worden. Wan­ n e e r Freud in Parijs d e colle­ ges v a n dr. Charcot volgt, helpt deze onder hypnose m e n s e n v a n hun ingebeelde ziektes af e n zadelt ze net zo makkelijk weer op met d e symptomen v a n a n d e r e n . Pa­ tiëntenbonden h a d je toen n o g niet. Gelukkig komt d e film tot rust op het moment d a t Freud zelf met zijn onderzoek begfint. Centraal staat het ziektegeval v a n Cecüy Koertner, e e n soort collage v a n patiënten die Freud in werkelijkheid b e h a n ­ delde. John Huston h a d g r a a g Marilyn Monroe d e rol laten spelen, m a a r h a a r psychiater w a s d a a r tegen. Via vele vergissingen e n n a ­ tuurlijk d e grote freudiaanse truc v a n d e omkering komt Freud erachter dat Cecily als kind verliefd w a s op h a a r v a ­ der e n d a a r o m h a a r m o e d e r h a a t . In Freud zoekt zij e e n nieuwe vaderfiguur, w a a r m e e d e film e e n n o g steeds gel­

dend probleem voor d e hulp­ verlening aansnijdt. Parallel a a n d e ontdekking bij Cecily wordt Freud zich bewust v a n zijn haatverhouding tot zijn ei­ g e n vader. Zo s a m e n g e v a t klinkt het alle­ m a a l w a t al te b a n a a l , m a a r Freud is e e n prima introductie op het werk v a n d e Weense psychiater. A a n d e ontheili­ ging v a n d e mythe Freud w a s Huston in 1962 n o g niet toe. De film blijft je a a n d a c h t vasthou­ den, omdat Huston het geheel in d e vorm v a n e e n wat hij zelf noemt 'inteDectual suspense story' giet. Prachtig is d e m a ­ nier w a a r o p Freud er via aller­ lei v r a g e n achter komt dot d e vader v a n Cecily niet in e e n ziekenhuis, m a a r in e e n bor­ deel is overleden. In Freud ontdekt d e detective g e e n moordenaar, m a a r d e oor­ sprong v a n het Oedipus­com­ plex, dat miljoenen slachtof­ fers schijnt te veroorzaken. Spaimend toch?

(Dick

Roodenburg)

Freud, the secret passiaa dr acdt op woensdag 28 juni om 20.30 uur in het Filmmuseum, Vondelpark 3, teL831646.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen