Ad Valvas 1988-1989 - pagina 197

PD\p3^/fiS

11 NOVEMBER 1988 Werkte in 1960 n o g negentig procent v a n d e 50 tot 64­jarigen voor het dagelijks brood, a n n o 1988 geldt dat nog m a a r voor zestig procent. Mensen leggen het bijltje er eerder bij neer d a n dertig j a a r terug. En zij die niet meer werken worden, net als vroeger, automatisch tot d e ou­ deren gerekend, volgens dr.}. Baars, onderwijscoördinator v a n sociale gerontologie (we­ tenschap v a n d e ouder worden­ de mens). Hij vindt d a t e e n a b ­ surde situatie. "Niet iedereen die in d e VUT of de AOW zit, is oud. De labels AOW­er e n VUT­ter zijn echter een eigen leven g a a n leiden. Mensen denken 'hij zit in d e VUT dus hij is 'versleten', dus hij is oud.'" Ook Van d e n Berg, sinds 1976 hoogleraar sociologie, g a a t met VUT. Dit in het kader v a n d e TVC­operatie. Ter gelegenheid van z'n afscheid is v a n d a a g het symposium 'Herijking v a n het ouder worden; op zoek n a a r nieuwe roUen' georganiseerd. Gerontologen v a n d e VU vin­ den dat ouderdom en oud wor­ den in e e n ander, positiever daglicht moet komen te staan. Het beeld w a t w e v a n ouderen hebben, klopt niet meer. De af­ gelopen jaren heeft zowel d e politiek met h a a r 'zorgbeleid', als d e wetenschap zich teveel gericht op 'zieke' ouderen, vindt Van d e n Berg.

Prof.H. v a n d e n Berg pleit bij afscheid voor nieuwe a a n p a k

'Gerontologie ook voor gezonde ouderen nodig' Als we over bejaarden praten, denken we daarbij vaak a a n eenzame, ziekelijke, afhankelijke mensen. Als een kind een oude man tekent, heeft hij een krom­ me rug en een wandelstok. Voor veel ouderen gaat dat beeld echter niet op, vinden gerontologen van de VU. De oprichter van de studierichting sociale gerontologie, prof. H. van den Berg, zal daarom vandaag in z'n afscheidsrede voor de laatste keer pleiten voor een gerontologie die ook interesse heeft voor de gezonde oudere mens. Een nieuw^e blik op ouder worden.

Zorgelijk Hoe r e a g e r e n ouderen op zo'n nieuwe situatie, wat voor moge­ lijkheden h e b b e n ze en w a t kunnen ze zelf verbeteren? Dat zijn v r a g e n w a a r d e gerontolo­ gie zich d e komende tijd over moet buigen, vindt Van d e n Berg. Oftewel v a n e e n verzor­ gings­ n a a r e e n ontwikkelings­ gerontologie. Een v a n d e mogelijkheden die ouderen volgens Van d e n Berg in ieder geval moeten houden, is betaald werk. "Het feit dat steeds minder ouderen werken, haalt hun aanzien o m l a a g en

Naast d e VU is het verder alleen a a n d e K atholieke universiteit Nijmegen mogelijk om op soci­ a a l wetenschappelijk niveau sociale gerontologie te stude­ ren. In die drie j a a r is d e studente­ ninstroom a a n d e VU gestegen v a n 20 tot 50. Onderwijscoördi­ nator Baars verwacht er voor volgend j a a r nog meer. D a n is het immers ook voor HBO­ers mogelijk om d e studierichting te volgen. Alhoewel er wordt g e ­ streefd n a a r e e n ontwikkelings­ gerontologie wordt tijdens d e opleiding ook d e nodige a a n ­ dacht geschonken a a n ouderen die in verzorgingstehuizen en dergelijke leven. Studenten kunnen kiezen uit drie afstu­ deerrichtingen; beleid, directe hulpverlening of methoden v a n onderzoek.

Oudere studenten

Evenwicht Het is echter m a a r twintig pro­ cent v a n alle ouderen die echt verzorging nodig heeft. Om meer evenwicht te b r e n g e n in de sociale gerontologie vindt hij dat er meer belangstelling voor de gezonde b e j a a r d e moet ko­ men. "Ze Afl^erken vsrelisw^aar niet meer, m a a r zijn nog kernge­ zond. Ze g a a n net zo veel of weinig n a a r d e dokter als ie­ m a n d v a n veertig en het verzor­ gingstehuis is voor hun net zo ver w e g als m a a r iets." Zolang oudere mensen g e e n verzorging nodig hebben, w a a r o m moet d e politiek e n d e wetenschap zich d a n druk m a ­ ken om hen, zou je kunnen zeg­ gen. Zij komen echter voor a n ­ dere problemen te s t a a n vol­ gens d e 61­jarige hoogleraar die d a a r n a v a n d a a g zowel uit deskundigheid als uit eigen er­ varing over k a n praten: "Het plotseling beëindigen v a n werk, kan e e n crisis opwekken. Jaren­ lang h e b je je e e n ongeluk g e ­ sappeld om te beantwoorden a a n d e eisen v a n e e n b a a n e n nergens anders tijd voor g e h a d en dan, pats boem, word je rigo­ reus a a n d e kant geschoven. Zodra d e poort tot d e b e t a a l d e arbeidsmarkt definitief voor je wordt gesloten, kom je met e e n heleboel dingen a a n d e kant te staan, je wordt v e r b a n n e n n a a r een 'fatale kust'." "Mensen meestal met meer op­ leiding d a n oudere generaties, lichamelijk tot aUes in staat en met n o g vijfentwintig j a a r voor d e boeg. Neem mezelf nou, mentaal b e n ik nog helemaal niet a a n e e n afscheid toe, ik b e n nog veel te jong!"

Diana Doornenbal

Prof. Van den Berg:"Men taal ben het is schadelijk voor d e s a m e n ­ leving. Als ik om m e h e e n kijk op d e VU e n zie hoeveel collega's er uittreden die n o g e e n g o e d e bijdrage zouden kunnen leve­ ren, d a n is d a t zorgelijk." Om ervoor te zorgen d a t het aanzien v a n mensen niet aUeen wordt b e p a a l d door het feit of ze wel of g e e n b e t a a l d werk h e b ­ ben, bijvoorbeeld door meer a a n d a c h t te besteden a a n vrije tijd, d a a r gelooft d e hoogleraar niet in. "Té veel mensen zien hun werk als levensdoel. Ideëen die h a m e r e n in d e richting v a n e e n vrijetijdssamenleving vind ik utopisch. Daar geloof ik niet in. Maar ach, misschien b e n ik d a a r teveel e e n calvinist voor." Wel vindt hij dat werk, studie e n vrije tijd meer met aUe fasen v a n het leven ver^veven moet worden: "De manier w a a r o p wij leven, is e r g gekunsteld. Elk mensenleven is als het w a r e in drieëen gesplitst. Tot je 25ste is er tijd om te leren, d a n moet je werken e n tenslotte is er ruimte voor loisir. Zou het niet e e n geestelijk veel gezonder type mens opleveren w a n n e e r wer­ ken, vrije tijd en studie w o r d e n verspreid over alle fasen v a n het leven?" A a n d a t idee wordt volgens Van d e n Berg ook al gewerkt, zonder dat d e werk­ loosheid d a a r d o o r stijgt. Als voorbeeld noemt hij arbeidstijd­ verkorting en deeltijdwerk.

ik nog n iet aan een afscheid toe." Foto Bram de Hollander is immers g e v r a a g d om zo af e n toe e e n s z'n neus te laten zien. Om te praten, te adviseren e n te studeren als hij dat wil. De VUT­ ter, zoals hij zichzelf noemt, m a g ' z'n kamer houden. "Als ik voor het schrijven v a n publicaties of voor studie d e omgeving v a n d e faculteit e n m'n kamer nodig heb, staat alles kant e n klaar", zegt hij glunderend e n voegt er a a n toe d a t hij e e n uitzonde­ ringsgeval is. "'t Is ook o n n a ­ tuurlijk. Je hebt e e n plantje uit d e grond getild en als het er nauwelijks is, vertrek je." De scheidende hoogleraar doelt met dat plantje op d e studierich­ ting sociale gerontologie die hij drie j a a r geleden oprichtte van­ uit d e vakgroep sociologie.

Opvallend is, of misschien juist logisch, dat e e n groot deel v a n d e studenten bij gerontologie tussen d e 40 e n 60 j a a r is. Het zijn vooral vrouwen die d e stu­ die volgen n a a s t e e n gezin e n e e n b a a n . De meeste onder h e n h e b b e n volgens Baars in hun werk te m a k e n met ouderen. "Ze werken zich te pletter, zijn zeer gemotiveerd e n heel goed op d e hoogte v a n w a t er in Nederland te koop is op het gebied v a n d e bejaardenproblematiek. Op wetenschappelijk niveau h e b ­ ben ze echter e e n achterstand. Hoe d o e je goed onderzoek, hoe beoordeel je e e n onderzoeks­ rapport en hoe bouw je e e n theorie op? Daar willen ze meer over weten. aldus d e onderwijscoördina­ tor. Ouder worden is e e n a l l e d a a g ­ se aangelegenheid. Als je met pensioen g a a t kun je bij d e pak­ ken neer g a a n zitten óf iets nieuws op touw zetten. Dr.C.P.M. Kn ipscheer, per 1 d e ­ cember d e opvolger v a n Van d e n Berg: "Wij willen d e oude­ ren stimuleren het laatste te doen door ze ideëen a a n te rei­ ken en te steunen. Je geest actief houden door te lezen, te denken

'Demotie' Als manier om ouderen langer a a n het werk te houden, brengt hij d e term 'demotie' n a a r voren. Oftewel oudere mensen e e n minder zware t a a k te geven binnen hetzelfde bedrijf é n min­ der salaris. Deze nieuwe vorm v a n terugtreden afkomstig uit d e Verenigde Staten lijkt, op d e centen na, te zijn o v e r g e w a a i d n a a r d e VU. A a n Van d e n Berg

Voor veel ouderen is het verzorgin gstehuis n et zo ver weg als voor iemand van veertig. Foto Bram de Hollander

of iets te ondernemen, houd je vitaal." Ter illustratie noemt hij e e n on­ derzoek dat deze m a a n d zal worden afgerond. Ouderen die heel actief zijn, bijvoorbeeld in in d e gemeenteraad, in d e sport of via e e n studiekring, zijn g e ­ v r a a g d n a a r hun motieven. Waarom doe je dat, w a t h e b je er a a n en hoe b e n je er toe gekomen? Veel v a n d e onder­ v r a a g d e n zeiden te h a n d e l e n uit sociale bewogenheid e n om wat onder d e mensen te blijven. Op die manier proberen d e on­ derzoekers aangrijpingspunten te krijgen wat er leeft onder ou­ deren. Een a n d e r onderzoek vfoX deze m a a n d afgerond wordt, is het opstellen v a n e e n s t a n d a a r d ­ vragenlijst voor ouderen. Alles w a a r ouderen m e e te m a k e n kunnen krijgen e n w a a r d e g e ­ meente invloed op heeft, komen a a n bod op die lijst. Bijvoor­ beeld ontspanning voor bejaar­ den, verkeersmaatregelen, wo­ ningverbetering (alarm, hand­ grepen). De lijst wordt a a n g e ­ boden a a n d e gemeente met d e hoop op e e n goed ouderenbe­ leid.

Goochelaar Vorige week d o n d e r d a g is er een nieuwe stuurgroep voor g e ­ rontologisch onderzoek in Ne­ derland opgericht door d e mi­ nisteries v a n WVC en v a n On­ derwijs e n Wetenschappen. Via deze stuurgroep m a g d e komen­ d e vijf j a a r 15 miljoen gulden besteed worden a a n fundamen­ teel wetenschappelijk onder­ zoek. Ook d e afdeling geronto­ logie hoopt d a a r e e n g r a a n v a n mee te pikken. Voorwaarde is wel dat er alleen geld beschik­ b a a r komt als d e VU d a a r het nodige n a a s t legt, aldus K nip­ scheer. Het is echter niet alleen d e w e ­ tenschap en d e politiek die het leven v a n ouderen a a n g e n a ­ mer moet maken. Onderwijs­ coördinator Baars: "Je moet er voor w a k e n dat ouderdom niet iets wordt wat je totaal moet re­ gelen. Het is goed dat er verzor­ gingstehuizen zijn, m a a r door die grote instellingen is wel d e mentaliteit v a n de mensen ver­ anderd. Van het oude vrouwtje in d e straat w a a r je zo af e n toe gezellig e e n kopje thee k a n ko­ men drinken, wordt op e e n g e ­ geven moment verwacht dat ze n a a r het bejaardentehuis gaat. Dat schept afstand." Ouderen kunnen zelf ook het nodige doen, vindt K nipscheer. Vooral nu het ouderenbeleid steeds meer door d e gemeente in plaats v a n d e provincie ver­ zorgd wordt. "Als je gepensio­ neerd bent, kun je vanuit e e n vrije positie n a a r d e samenle­ ving kijken e n kritiek leveren. Er zijn er jammergenoeg m a a r weinig die zich achter d e kiezen laten kijken, d e meesten krui­ pen in hun schulp." Ook Van d e n Berg zal vanaf morgen voor d e rest v a n z'n le­ ven in z'n schulp kunnen krui­ pen. Maar nee, d e hoogleraar wil artikelen schrijven en zich op é é n project storten zodat d e kostbare tijd niet o p g a a t in splinters v a n kleine klusjes zo­ als op d e VU teveel n a a r z'n zin gebeurde. Tevens zal hij door het land reizen om lezingen te geven en zich stérk te maken voor onderwijs voor 55­plussers. D a a r n a a s t is hij enthousiast goochelaar. Een foto v a n Fred Kaps en verschillende oorkon­ de's die op z'n kamer hangen, getuigen daarvan. "Vorige week h e b ik n o g e e n voorstel­ ling in e e n bejaardentehuis g e ­ geven. Nee, denk niet dat u met een boze g e d w o n g e n vertrek­ ker te m a k e n hebt. Er zitten ook leuke kanten a a n d e VUT. Ik heb m e ermee verzoend."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen