Ad Valvas 1988-1989 - pagina 318

i»;

B:

3 FEBRUARI 1989

fD\pJ^/ps

Uitgevers Vervolg van pag.

1

"De universiteiten moeten op­ houden met zaniken en zich net­ jes gedragen", zegt P. NijhoH Asser. Hij is algemeen secreta­ ris v a n een internationale vere­ niging v a n wetenschappelijke uitgevers, d e 'STM­Group' ('In­ ternational Group of Scientific, Technical a n d Medical Publis­ hers'), en behartigt d e b e l a n g e n v a n duizenden buitenlandse (vooral Engelstalige) uitgevers en auteurs in Nederland. Nijhoff Asser is e e n gemoedelij­ ke, welbespraakte man, die niet v a n onnodig geruzie houdt. Zes cent per p a g i n a e n e e n afkoop­ som voor in het verleden ge­ maakte 'vergissingen' lijken hem echter e e n redelijk bod a a n d e universiteiten.

"Dat is meer d a n d e Nederland­ se uitgevers krijgen, m a a r ik vertegenwoordig e e n achter­ b a n die niks te m a k e n heeft met wat d e Nederlanders bekok­ stoofd hebben", zegt hij. De re­ geling die hij d e universiteiten aanbiedt is heel makkelijk: bij é é n instantie melden e n e e n keer per j a a r e e n rekening be­ talen. Nijhoff Asser vindt het pri­ m a als d e universiteiten het lie­ ver a a n iedere buitenlandse uit­ gever apart willen blijven beta­ len: "Maar reken erop dat wij dat heel zorgvuldig nakijken e n iedere keer d a t d e universiteiten struikelen, halen we ze voor d e rechter. Dan komen ze iedere keer weer in d e krant e n zullen ze steeds boetes moeten beta­ len, die hoger en hoger worden n a a r m a t e ze onverbeterlijk blij­ ken."

Jarenlange strijd over 'billijke' vergoeding Auteursrecht is het u itslu iten­ de recht v a n d e maker om het door hem g e m a a k t e werk v a n letterkunde, wetenschap of kunst te verveelvo u digen e n openbaar te maken. De universiteiten mogen dit ver­ bod om werk v a n iemand anders over te n e m e n tot op zekere hoogte n a a s t zich neer leggen, omdat het on­ derwijs v a n hoog m a a t ­ schappelijk b e l a n g is. De Auteurswet bepaalt dat d a a r d a n wel een bUlijke vergoe­ ding tegenover moet staan. Over d e v r a a g wat billijk is wordt nu al jaren gestreden. Een reader is e e n verzamel­ werk, gemaakt om te worden gebruikt bij het onderwijs, in hoofdzaak b e s t a a n d e uit korte gedeelten v a n boeken en tijdschriften. Kort gedeel­ te wil zeggen: niet meer d a n 10.000 woorden uit e e n boek, mits dit niet meer d a n 25 pro­ cent is v a n het totale werk. Tijdschriftartikelen mogen in delen v a n ten hoogste 8.000 woorden worden overgeno­ men. De vergoeding die d e univer­ siteiten betalen b e d r a a g t op­ l a g e X a a n t a l pagina's x 2,5 cent. Korte stukken mogen zonder toestemming worden overgenomen, zolang er

m a a r betaald wordt. Voor l a n g e delen moet altijd toestemming worden ge­ v r a a g d bij d e uitgever. De KNUB wil er 25 cent per pagi­ n a voor hebben, d e VSNU vindt dat vooralsnog te hoog. De readers moeten recht­ streeks worden afgerekend met d e uitgevers. Om e e n indruk te geven: d e VU b e t a a l d e in 1988 30.000 gulden a a n royalties over d e readers. De buitenlandse uitgevers eisen 6 cent per gekopieerde p a g i n a voor korte gedeelten. Voor lange stukken (groter d a n 10.000 woorden) h e b b e n ze nog g e e n tarief vastge­ steld, m a a r het zal in elk ge­ val hoog zijn (meer d a n e e n kwartje). De VSNU wil voor d e korte stiikken niet hoger g a a n d a n 2,5 cent. Alle a n d e r e kopieën vallen onder het Reprorecht. Het g a a t vooral om losse kopieën die ter aanvulling v a n reeds voorgeschreven studiemate­ riaal worden verspreid. Die kopieën kosten e e n dubbel­ tje per p a g i n a en moeten worden betaald bij d e Stich­ ting Reprorecht. Deze rege­ ling wordt nu nog op grote schaal ontdoken.

De Stichting Reprorecht houdt zich bezig met kopieën die bui­ ten d e readers om binnen het onderwijs verspreid worden. Voorwaarde is dat deze kopieën een noodzakelijke aanvulling vormen op d e leerboeken; bo­ vendien mogen alleen kleine gedeeltes worden gekopieerd. Hierover moet e e n vergoeding betaald worden a a n d e Stich­ ting, namelijk 10 cent per kopie voor het wetenschappelijk 'on­ derwijs e n 2,5 cent voor het niet­ wetenschappelijk onderwijs. Voor grotere gedeelten moet weer toestemming worden ge­ vraagd. Met deze vorm v a n kopiëren wordt enorm d e h a n d gelicht. Wie zal zeggen hoeveel kopieën er g e m a a k t worden op d e uni­ versiteiten? De Stichting e n d e VSNU kwamen er s a m e n niet uit e n besloten d a a r o m e e n onaf­ hankelijk onderzoeksbureau uit te laten zoeken op welke schaal dit gebeurt. Het bureau heeft gezocht n a a r een h a n t e e r b a r e maat, zoals e e n percentage v a n d e teUer­ stand of het a a n t a l kopieën dot iedere student jaarlijks krijgt. De laatste m a a t vindt Repro­ recht minder gewenst omdat er volgens h a a r niet alleen voor studenten, m a a r ook voor do­ centen zelf wordt gekopieerd e n die portie willen ze niet niet g r a a g buiten beschouwing la­ ten. Het marktonderzoeksbureau heeft volgens A. Beemsterboer, directeur v a n Reprorecht, e e n redelijk betrouwbaar beeld kunnen geven. In Delft (TU) e n Amsterdam (VU) werd a a n e e n a a n t a l faculteiten e n in verschil­ lende gebouwen e e n week l a n g bij e e n groot a a n t a l kopieerap­ p a r a t e n onderzoek g e d a a n . Cij­ fers wil Beemsterboer nog niet noemen, m a a r wel wil hij kwijt dat d e schatting die d e VSNU oorspronkelijk h a d g e d a a n (zes kopieën per student per jaar) wel heel erg l a a g w a s . Cijfers v a n buitenlandse zusterorgani­ saties wezen in d e richting v a n enkele honderden kopieën per student per j a a r e n in die buurt moet d e o m v a n g v a n het kopië­ ren d a n ook eerder gezocht worden. Eind februari zal Re­ prorecht een brief schrijven a a n d e VSNU n a a r aanleiding v a n het onderzoek. Dat wordt d a n d e basis v a n het gesprek over een contract. De VSNU belooft d e s g e v r a a g d h a a r uiterste best te zullen doen om tot een vergelijk te komen met d e uitgevers. In nieuwe rechtzaken h e b b e n ook d e uni­ versiteiten g e e n zin.

Biüiitma Kopiëren van boeken

gebeu rt nog steeds illegaal

Toch is d e situatie wel verbeterd n a d e gerechtelijke uitspraken v a n d e afgelopen jaren, vinden d e uitgevers. Vroeger werd er veel meer gekopieerd d a n nu. Maar d e uitgevers durven vele boeken nog steeds niet goed op d e markt te brengen. Uitgever D. Coutinho kon het goed merken toen d e universi­ teiten het b e n a u w d b e g o n n e n te krijgen: "Boeken die vroeger to­ taal niet liepen, w e r d e n plotse­ ling weer verkocht. Sommige boeken zijn zelfs helemaal uit­ verkocht geraakt." Coutinho denkt overigens dat universiteiten steeds minder ge­ bruik zullen m a k e n v a n r e a d e r s ,en dat docenten vaker g o e d e leerboeken zullen nemen: "Nu het onderwijs strakker is gewor­ d e n en m e n met modules is g a a n werken w a a r i n studenten m a a r zes weken h e b b e n om d e stof te bestuderen, heeft m e n beter gestruktureerde leerboe­ ken nodig. Lezen v a n artikelen en readers kost d a n teveel tijd. Ik denk dat ze hoogstens nog gebruikt zuUen worden bij vak­ ken w a a r d e aktualiteit e e n rol speelt."

Evaluatie Nederlandse Organisatie Wetenschappelijk Onderzoek:

Meeste beschermde onderzoek vraagt om verbeteringen

Foto AVCA/TJ

VU wacht af Drs U.J .de Boer, v a n d e dienst financieel economi­ sche zaken v a n d e VU, denkt dat het kwartje voor d e lan­ gere stukken e n d e zes cent voor d e buitenlandse stuk­ ken fataal zullen zijn voor d e produktie v a n readers. "Dan kunnen w e wel ophouden met die dienstverlening e n moeten d e studenten weer individueel a a n d e slag en dat lijkt me een slechte z a a k voor het onderwijs. De druk­ kosten v a n e e n r e a d e r per A4­tje zit p a k w e g op 2 c e n t m a a r er komt v a n w e g e d e dubbel bedrukte pagina's nog eens 12 cent overheen. Als d a a r nog e e n s e e n hoog b e d r a g a a n royalties boven­ op komt, wordt het veel te duur." De VU betaalt momen­ teel g e e n royalties over bui­ tenlandse boeken (over­ treedt dus d e Auteurswet) e n wacht rustig d e landelijke onderhandelingen af.

COLOFON Ad Valvas is het redactioneel onafhanke­ lijke weekblad v a n d e Vrije Universiteit, fiedacfie­adres; De Boelelaan 1105, 1081 HV Amsterdam, tel. 020 ­ 548 4330; b.g.g. 548 6930, 548 4325, 548 4397. Redactiekamers: OD­Ol en 0 D ­ 0 9 , Hoofdgebouw VU. Advertentie

Van de 249 voorwaardelijk gefinancierde researchpro­ gramma's die de Nederlandse organisatie voor weten­ schappelijk onderzoek (NWO) in 1988 bekeek, hebben er slechts acht een negatief oordeel gekregen. Vier andere werden ten dele afgekeurd. Dat blijkt uit haar verslag aan de college's van bestuur van de universi­ teiten. De NWO beoordeelde program­ ma's uit zes disciplines. De ver­ slagen v a n d e a n d e r e beoorde­ lingscommissies ­ v a n d e Ko­ ninklijke Nederlandse Akade­ mie van Wetenschappen (KNAW) en het Koninklijk Insti­ tuut voor Ingenieurs (KIVI) ver­ schijnen binnenkort. Weliswaar beoordeelde de NWO d e meeste projecten posi­ tief, m a a r zij vindt wel dat voort­

dli

zetting v a n het merendeel er­ v a n alleen verantwoord is als er verbeteringen in worden a a n ­ gebracht. Van d e door NWO beoordeelde disciplines, scoort d e godge­ leerdheid duidelijk het slechtst. Van d e 41 VF­programma's kre­ gen er d a a r vijf een negatief oordeel. De drie overige minnen werden uitgedeeld in d e disci­ pline g e n e e s k u n d e / t a n d h e e l ­

Jos Dohmen kunde, w a a r ook d e vier 'plus­ minnen' vielen. Die h a d ook het omvangrijkste pakket met 162 programma's. Per universiteit bezien komen d e beide Amster­ d a m s e instellingen er iets slech­ ter af d a n d e a n d e r e n . Het stelsel v a n voorwaardelijke financiering kent twee beoorde­ lingsmomenten: vooraf e n ach­ teraf. In dit geval ging het om achteraf­oordelen. D a a r m e e is ook het geringe percentage af­ wijzende oordelen verklaard. Alle programma's w a r e n vooraf dl positief beoordeeld. Bij d e beoordeling is het meeste gewicht toegekend a a n d e kwa­

liteit v a n d e groep onderzoekers die een programma uitvoert. Daarbij is gelet op d e w a a r d e ­ ring door vakgenoten e n op het niveau e n d e hoeveelheid publi­ katies. Wat d e publikatielijsten v a n d e onderzoekers betreft, maakt d e NWO nog e e n kritische kantte­ kening. Het komt nogal eens voor dat men in deze lijsten poogt e e n geflatteerd beeld te geven. Dat gebeurt bijvoor­ beeld door artikelen onterecht op te geven als wetenschappe­ lijke publikaties. Soms worden zelfs publikaties o p g e n o m e n die niets met het p r o g r a m m a te ma­ ken h e b b e n of die afkomstig zijn v a n personen die niet tot d e on­ derzoekersgroep behoren. g

KOffERSAL GEPAKT? Met als extra bagage een goede 'Inter-Reisverzekering' kan er financieel weinig mis gaan. Bel of kom even langs. SpllsluizenNZII, Groningen. Stadhouderskade 140, Amsterdam.

Pro Civibus • 1 AMSTERDAM 020-736111 GRONINGEN 050-184114

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen