Ad Valvas 1988-1989 - pagina 507

BI

26 MEI 1989

CULTUUR 150 jaar fotografie en spoorwegen in Arti De kunstenaars die in 1839 d e sociëteit 'Arti et Amicitiae' a a n het Rokin betrokken, w a r e n ver­ stoken v a n twee belangrijke in­ spiratiebronnen: die v a n d e treinreis en d e fotografie. De eerste Nederlandse spoorweg en Daguerres eerste lichtbeeld zagen p a s dat j a a r het licht. 150 jaar fotografie, NS e n Arti wor­ den herdacht op d e expositie "Parallel Views". Na het betreden v a n d e statige sociëteit tref ik op d e eerste eta­ ge een expositie e n e e n frisse moderne ruimte die in niets a a n mijn verwachting beantwoor­ den. Herdenking of niet, nostal­ gische honger wordt er niet ge­ stild. I k krijg "visies v a n h e d e n ­ d a a g s e kunstenaars op d e NS en het medium fotografie" te

Iris Dik zien. Een g e w o n e foto of e e n simpele trein komt d a a r niet a a n te p a s . Dat d e organisatie zich richt op d e toekomst is op zich e e n te prijzen uitgangspunt. Arti moet namelijk v a n h a a r verleden af. Dat h a a r eerste kunstenaars nog nooit e e n foto gezien h a d ­ den, d a a r konden ze niets a a n doen. De besloten vereniging hield echter 150 j a a r l a n g d e traditionele schilderkunst e n d e alpinopet hoog in het v a a n d e l en hield ontwikkelingen in het woelige moderne leven buiten h a a r poorten­ Een tentoonstelling over foto­ grafie hoort bij Arti's nieuwe

Woedende solo's van Elvis Costello De m a n die vroeger d e jour­ nalisten d e trap afgooide, is tegenwoordig zeer aimabel geworden. Zijn mens­ e n we­ reldbeeld is er echter niet vrolijker op geworden. Woe­ de, frustratie en w a n h o o p lij­ ken d e voornaamste drijfver­ en v a n Elvis Costello. Opgekomen en meegevoerd door d e Nieuwe Golf, die in het kielzog v a n d e punkbe­ weging d e maatschappij verafschuwde en veroor­ deelde, is hij nu een v a n d e weinigen v a n wie w e n o g kunnen vernemen hoe het er met d e wereld voorstaat. Slecht, dat is duidelijk. Voor­ al d e situatie in Engeland in­ spireert Costello tot zwart­ gallige beschouwingen: "When England w a s the whore of the world, Margaret was her m a d a m , a n d the fu­ ture looked a s clear a n d a s bright a s the black t a r m a c a ­ dam". Maar misschien meer n o g d a n d e letterlijke inhoud, is het zijn voordracht die zijn woede e n verontwaardiging a a n d e oppervlakte brengt. Wie enkele m a a n d e n gele­ den het progranmia rond Costello op d e BBC heeft g e ­ zien zal zich herinneren hoe hij zich, ondanks d e kiUe stu­ dio­omgeving w a a r g e e n ander publiek w a s d a n d e onbewogen interviewster, volledig a a n zijn emoties overgaf. Begeleid door al­ leen zijn akoestische gitaar zong hij enkele liedjes v a n zijn laatste LP. Terwijl hij keek alsof d e onrechtmatige executie die hij in e e n v a n d e liedjes bezingt zich voor zijn ogen afspeelde, w a s d e ver­ beten w o e d e en verontwaar­ diging in iedere syllabe hoorbaar. Zelf benadrukt hij echter g r a a g zijn humoristische kant: "De twee grappigste zangers zijn Leonard Cohen en ik". En inderdaad, zijn teksten worden verlucht door woordspelletjes. "I wish you luck with a capital 'F'", e n ironische beschrijvingen v a n a l l e d a a g s e situaties. Want

n a a s t d e betrokkenheid op d e maatschappij als geheel is het vooral ook het kleine, menselijke d r a m a dat zijn in­ teresse heeft; variërend v a n mUde spot ("she looked like she learned to d a n c e from a series of still pictures") tot cynische observaties omtrent het sociale g e b e u r e n ("good m a n n e r s a n d b a d breath get you nowhere"). Hoewel hij voor p l a a t o p n a ­ men d e laatste jaren met d e meest uiteenlopende muzi­ kanten werkt, als d a a r zijn d e begeleidingsband v a n El­ vis Presley op "King of Ame­ rica" en Paul McCartney, Chrissie Hynde e n b a n d l e ­

image. Maar ook al h e b b e n sommigen dit medium net inge­ lijfd bij d e schone Kunsten, d e ontwikkelingen g a a n in snel­ treinvaart e n e e n beetje porno­ kunstenaar doet v a n d a a g d e d a g e e n stap verder. Sculptuur, schilderij e n foto zijn verleden tijd. Men gebruikt nu e e n s het e n e medium, d a n weer het a n ­ dere e n combineert n a a r harte­ lust. James C a s e b e r e bijvoorbeeld. Hij maakt minuscule sculptuur­ tjes die hij vervolgens fotogra­ feert en afdrukt op het formaat v a n e e n schilderij. Het zijn a b ­ stracties v a n d e werkelijkheid w a a r je v a n alles in schijnt te kunnen zien. Met e e n beetje g o e d e wil ook e e n treincoupé. In d e volgende zaal raken w e verder v a n huis. Op d e vloer ligt e e n vierkant v a n trottoirtegels met op elke tegel e e n boek geti­ teld "Never marry a railroad­ man". Het is v a n d e kunstenaar Seymour Likely. Zoals gebruike­ lijk bij conceptuele kunst is het werk p a s interessant w a n n e e r je het idee er achter kent. Dit komt er s a m e n g e v a t op neer dat het is o p g e d r a g e n a a n Likely's collega Carl André die vloer­ sculpturen maakt v a n tegels en (oh, cynisch lot) er tevens v a n verdacht wordt zijn vrouw van­ uit hun wolkenkrabber op het trottoir gekieperd te hebben. De relatie met d e trein zit erin dat André tot zijn minimale kunst gedreven werd door zijn mono­ tone werk a a n d e spoorweg. Het werk v a n Ton Zwerver is evenmin traditioneel m a a r het heeft tenminste iets met fotogra­ fie en treinen te maken. Zwerver maakt 'sculpturen voor het mo­ ment'. Aanvankelijk vervaar­ digde hij in d e huizen v a n zijn vrienden bizarre bouwsels v a n hun huisraad. Hij fotografeerde dit, e n als ze thuis k w a m e n stond alles weer o p zijn plaats. Bij d e NS mocht Zwerver zich uitleven in verschillende lood­

Sculptuur

van Ton Zwerver in een

sen hetgeen resulteerde in foto's v a n sfeervolle monumentale sculpturen die d o e n d e n k e n a a n science fiction voertuigen. Amerikanen schijnen vooral d e platheid v a n het l a n d s c h a p te associëren met reizen in Neder­ land. Het duo Clegg Gutt­ m a n n laat zich bij zijn foto's in­ spireren door d e 17e eeuwse Hollandse schilderkunst. Hun specialiteit: portretten e n land­ schappen. I k houd het meest v a n d e portretten v a n "powerful people" die ze componeren op dezelfde manier als bijvoor­ beeld Frans Hals dat deed. Ook hun werkwijze is er m e e ver­ want. Van e e n heleboel foto's combineren ze die delen w a a r d e belichting het meest flatteerd is, zodat d e geportretteerden optimaal uitkomen. Doordat d e n a d e n echter net iets te duidelijk te zien zijn geven ze hun com­ mentaar. Helaas voelde d e NS­ top er niet voor om op dergelijke wijze geportretteerd te worden zodat we het met onschuldige l a n d s c h a p p e n moeten doen.

NS­ l oods Ook Barbara Ess gebruikt d e horizontaliteit v a n onze einder als uitgangspunt. H a a r intrige­ rende v a g e monochrome stads­ beelden e n l a n d s c h a p p e n voe­ g e n e e n nieuwe dimensie toe a a n d e fotografie, terwijl ze ei­ genlijk teruggrijpt op antieke technieken: ze zijn g e m a a k t met e e n kartonnen doos met e e n gat erin! Zoals d e eerste fotograaf ze vanuit d e eerste trein ge­ maakt zou kunnen hebben. Wat d e expositie ondanks d e vernieuwende pogingen e n e e n p a a r mooie werken als geheel nogal levenloos m a a k t is het ontbreken v a n d e mens, voor mij een essentieel onderdeel v a n zowel d e fotografie als v a n reizen. Wat dat betreft zijn w e terug bij d e allereerste fotogra­ fen die wel d e stad en het land­ schap, m a a r nog niet d e b e w e ­ g e n d e mens konden vatten. 'Prallel Views' is tot 1 juli te zien in het gebouw v a n Arti et Amicitae, Rokin 112. Openingenstijden di. t/m zo. v a n 12.00 tot 17.00 uur. T o e g a n g gratis.

Zingend door het leven

den v a n Tom Waits op het laatst verschenen album "Spike", heeft hij voor d e live­ optredens e e n solo­aanpak verkozen. Dat dat e e n g o e d e keuze is, is al gebleken op Pinkpop. Het k a n ook h a a s t niet a n d e r s want zijn num­ mers, o n t d a a n v a n alle fran­ je, winnen alleen nog m a a r a a n zeggingskracht.

(Hester Carva l ho) 23 juni, C a r r é Amsterdam, voorver­ koop reeds begormen; 1 en 2 juli, Torhout/Werchter, voorverkoop o.a. bij V W s .

De opera behoort niet tot mijn favoriete muziekgenres. Al die aanstellers, die luidkeels het publiek met hun lief e n leed lastig vallen. Of: mensen die in openbare gelegenheden s p o n t a a n denken te moeten zingen, ook zoiets ergs. Het zal kortom e e n masochistische in­ geving geweest zijn die me d e e d besluiten n a a r Os Cani­ bais (De kannibalen) te g a a n , e e n film met e e n volledig g e ­ zongen tekst. M a a r Manoel d e Oliveira geldt als d e belang­ rijkste Portugese regisseur e n Francisca, uit 1981, w a s e e n mooie film. D a n word je nieuwsgierig. De eerste scène zet d e toon. Gasten voor e e n feest, 18de eeuws gekleed, komen met auto's het kasteel voorrijden. Een b e d i e n d e opent het por­ tier, m a a r d e bezoekers stap­ p e n a a n d e a n d e r e kant uit. De manier w a a r o p d e bedien­ d e vervolgens in d e c a m e r a kijkt, waarschuwt d e toe­ schouwer: p a s op, deze film moet je met e e n korreltje zout

nemen. D a n begint het eigen­ lijke verhaal over d e kitscheri­ g e liefde tussen Marguerita e n graaf Alveleda e n d e jaloers­ heid v a n Don Juan. Wel even doorbijten voor iemand die niet v a n opera houdt, m a a r gelukkig is er d e verteller, die met zijn commentaar d e ge­ beurtenissen relativeert. Weliswaar zingt hij ook, m a a r zijn opmerkingen zorgen er­ voor dat je v a n d e meest ge­ zwollen romantiek d e humor nog inziet. Bovendien wordt hij begeleid door e e n Paganini­ achtig spelende violist, die o p e e n heel grappige manier d e bewegingen v a n d e persona­ ges accentueert. Met z'n tweeën begeleiden ze d e toeschouwers n a a r d e hu­ welijksnacht v a n het verliefde paar, w a a r i n het verhaal plot­ seling e e n heel a n d e r e wen­ ding neemt: d e graaf blijkt m a a r e e n half mens, Margue­ rita schrikt zo dat ze uit het r a a m springt e n d e graaf werpt zich ­ o n t d a a n v a n kunstarmen, ­benen e n diver­

se a n d e r e hulpstukken ­ ver­ twijfeld in het vuur. De volgende d a g komen d e v a d e r e n twee broers v a n Marguerita (zin in e e n ontbijt) kijken w a a r het gelukkige p a a r blijft. Ze vinden alleen nog e e n geroosterd stuk vlees e n besluiten dat m a a r op te eten. Als d e w a r e toedracht tot h e n doordringt, zingen ze driestemmig: "We h e b b e n hem gegeten, ge­ geten. M a a r hij heeft ons niet gesmaakt." Daar moest ik vreselijk om la­ chen. Vanaf dat moment is niets De Oliveira meer te dol en wordt d e fikn steeds absur­ der. De laatste beelden laten d e toeschouwer verbaasd achter. Na afloop v a n d e film bestelde ik in e e n naburig café zingend e e n borrel. Men verzocht mij d e zaak te verlaten.

(Dick Roodenburg)

Os Canibais draait tot e n met 31 mei in Rialto, Ceintuurbaan 338, tel. 6623488.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen