Ad Valvas 1988-1989 - pagina 196

11 NOVEMBER 1988

^CULTUUR Vrouwelijke erotiek van Mariene Dumas "I won't b e held (hung) (stand) upside down for mr Baselitz", schildert ze op een v a n h a a r werken. En: "I won't b e David Hamiltons girl." Geen kunstjes en geen zoetigheid g r a a g . De groter d a n levensgroot ge­ schilderde vrouwen v a n Marie­ ne Dumas zijn momenteel te zien in galerie Paul Andriesse a a n de Amsterdamse Prinsen­ gracht. Een opening is er niet geweest. Ze geeft ook g e e n interviews meer. Op d e eerste p a g i n a v a n het door uitgeverij 'Een o p een' gepubliceerde schilderboek staat d a n ook een n a a k t e d a m e die een afhoudend en zeer be­ slist g e b a a r maakt met daarbij de tekst: "No interviews please." Ze wil met rust gelaten worden. Jammer, want iemand die zo persoonlijk wordt in eigen werk, maakt je nieuwsgierig. Mariene Dumas komt uit Zuid­ Af rika w a a r ze a a n d e universi­ teit van K aapstad een kunste­ naarsopleiding volgde. In 1976 kwam ze met e e n studiebeurs n a a r Nederland. Van 1976 tot 1978 bezocht ze d e vervolgop­ leiding Ateliers '63. Ze werd bekend door h a a r wer­ ken op papier, coUages v a n g e ­ vonden voorwerpen, foto's, knipsels, teksten met persoonlij­

Karin Feenstra ke boodschappen e n tekenin­ gen. Er volgden met steeds gro­ tere regelmaat exposities e n tentoonstellingen. Vorig j a a r nog kocht het Stedelijk Museum een v a n h a a r schilderijen. Het werk, 'De Turkse sch oo lmeisjes', w a s tot voor kort te zien op d e tentoonstelling 'Vertolking v a n een collectie', een keuze uit d e vaste collectie g e m a a k t door d e directeur v a n het museum, W. Beeren. De expositie in galerie Paul An­ driesse komt uit Duitsland, w a a r in d e K unsthalle te K iel kort ge­ leden e e n uitgebreidere ten­ toonstelling v a n recent werk v a n Dumas te zien w a s . Sinds e e n p a a r j a a r m a a k t Du­ m a s alleen nog olieverfschilde­ rijen. Door e e n somber kleurge­ bruik, e e n sterk licht­donker contrast en door lichte vervor­ mingen v a n het lichaam of het deels verdoezelen ervan, cre­ ëert ze een morbide sfeer die d e kijker v a n alles doet vermoe­ den. Doordat d e werken niet al­ les meteen onthullen, blijft er voor d e kijker veel te r a d e n over. Suggestie speelt e e n grote rol. Sommige schilderijen lijken wel politiefoto's w a a r iets a a n is

René van den Bro ek, P a a r .

Zou die klodder verf de schilder zelf zijn? Zonder titel, heet het pro­ g r a m m a v a n het Vormings­ centrum v a n d e VU over Kunst en Maatschappij, ver­ wijzend n a a r d e vele kunst­ werken waarvoor d e maker g e e n titel wilde of wist te ver­ zinnen. Ook v a n d e 'Werken op papier' v a n René v a n den Broek, die deze m a a n d in het Exposorium te zien zijn, heeft een a a n t a l g e e n titel. Over zijn werkwijze vertelt Van den Broek dat hij niet

v a n te voren bepaalt wat hij wil maken, m a a r dat het schilderij vorm krijgt terwijl hij bezig is. Of een schilderij 'herkenbaar' wordt, h a n g t af van d e keuzes tijdens het werkproces. Het siert d e kun­ stenaar dat hij niet probeert zijn minder figuratieve schil­ derijen met pretentieuze ti­ tels meer inhoud te geven. Wat d e kijker ziet, zijn krach­ tig geschilderde werken in kleuren w a a r d e olieglans

Mariene Dumas: The guilt o f the

privileged

toegevoegd. Bij binnenkomst in d e galerie valt direct het schil­ derij op met d e titel: "Art is sto­ ries told by toads." Een p a d ver­ schijnt ten tonele e n schuift d e gordijnen opzij. De titel v a n het schilderij is op het doek geschil­ derd, geïntegreerd in het beeld. Teksten en titels zijn in het werk van Dumas niet w e g te denken: zoals bijvoorbeeld: "Snowwhite with broken arm", "Snowwhite in the wrong story" en "The guilt of the privileged." Wat op het eerste gezicht a a n ­ doet als e e n politiefoto, wordt door tekst e n context omge­ vormd tot e e n w r a n g sprookje. De zeven d w e r g e n kijken toe

hoe hun prinses met fototoestel e n polaroidfoto's in e e n glazen kist ligt. Een a n d e r aspect in h a a r werk is het erotische. Hoewel niet in alle schilderijen aanwezig, is erotiek iets wat ze op subtiele wijze vorm weet te geven; ik zou zelfs willen zeggen op e e n uitge­ sproken vrouwelijke wijze weer­ geeft. "The guilt of the privile­ ged" bijvoorbeeld, is op e e n mooie e n persoonlijke wijze in­ tiem, stil e n in zichzelf gekeerd. Alleen d e titel herinnert d e toe­ schouwer nog a a n een a n d e r e realiteit e n doet zelfs bijna mo­ ralistisch a a n . Wat je er ook in ziet, d e werken vormen s a m e n e e n geheel. Ze

v a n af straalt. Of ze gere­ kend moeten worden tot het 'wilde' schilderen, zal me e e n zorg zijn. Volgens d e catalo­ gus valt René v a n d e n Broek "enigszins in dit kader te p a s ­ sen". Het aantrekkelijke v a n d e getitelde schilderijen is dat ze wel herkenbare elemen­ ten bevatten m a a r nog niet echt 'af' zijn. De maker geeft zo d e kijker gelegenheid m e e te denken. Een wisselwer­ king tussen kunstenaar e n publiek, sociologisch gezegd. De titel lijkt d e vaststelling v a n het moment w a a r o p het schilderij vorm b e g o n te krij­ gen. De Nova Zembla­serie is e e n goed voorbeeld. In overwe­ gend witte kleuren ­ te subtiel om in zwart/wit op Ad Val­ vas­papier weer te geven ­ beschrijft Van den Broek en­ kele gebeurtenissen die zich op Nova Zembla zouden kunnen afspelen. I n d e r d a a d ziet d e kijker op 'K erstmis op Nova Zembla' een kerst­ boom. Maar w a t doet dat fi­ guurtje, die klodder verf, op die boot? De schilder die langsvaart? Het beeldele­ ment komt namelijk vaker voor op d e schilderijen v a n Van d e n Broek. In 'Lente op Nova Zembla' lijkt het e e n naaktfiguur, op het punt een b a d te nemen. Misschien wat ver gezocht, gezien d e tem­ peratuur op Nova Zembla, zelfs in d e lente. De schilderijen v a n René v a n den Broek prikkelen op een a l l e d a a g s e manier je fantasie. Dat dit ook d e be­ doeling v a n d e kunstenaar is, moge blijken uit 'Het schil­ derkunstig m a k e n v a n ge­ wone en bijzondere dingen', een titel die als motto v a n zijn werk zou kunnen dienen. (Dick o Ro denburg) Het werk v a n René v a n d e n Broek is tot en met 28 november te zien in het Exposorium v a n d e VU, ma. t / m vr. v a n 10.00­20.00 uur.

zijn allemaal m a a r e e n deel v a n het hele verhaal of v a n d e hele werkelijkheid. De oude sprook­ jes h e b b e n a f g e d a a n e n het wachten is op e e n nieuwe zin­ geving, e e n nieuwe bezieling. "Waiting for meaning", m a a r alsjeblieft g e e n Baselitz, die het zaakje op zijn kop zet of e e n Hamilton met zijn suikerzoete balletmeisjes. Dumas geeft zin en inhoud door zichzelf te laten zien. Je herkent in het werk e e n griUig iemand die door h a a r ex­ pressieve karakter e n ook door h a a r buitenlandse achtergrond d e kijker weet te boeien.

Galerie Paul Andriesse, Prinsengracht 116, Amsterdam. Open: d i n s d a g t / m za­ terdag 2 tot 6 uur. Tot 23 november.

Harmonische jazz is een slepende ziekte Namen als Cock Schelvis, Jan Rath, Piet Schop en Peter Krijnen doen eerder denken a a n het gemeentebestuur v a n een prozaïsch oerhol­ lands vissersdorp d a n a a n de ritmesectie op e e n jazz­ plaat. Toch is dit laatste het geval op d e langspeelplaat 'Maaike Nico la and Friends', die in november uitkomt. Maaike Nicola heeft begin 1978 h a a r semi­professione­ le zangcarrière weer opge­ pakt en is intussen a a n h a a r derde lp toe. Net als h a a r echtgenoot Cock Schelvis is zij slachtoffer v a n het jazz vi­ rus, w a a r t e g e n nog g e e n af­ doend middel schijnt gevon­ den. "Vlak n a d e oorlog w a a i d e n er wat flarden Amerikaanse jazz over v a n de States n a a r Eindhoven, Rotterdam en later ook Am­ sterdam. Daar gingen wij v a a k luisteren en d a a r n a thuis dingen uitproberen. Sindsdien zijn we er nooit meer v a n los gekomen", zegt ze. De plaat bevat i n d e r d a a d al­ lemaal standards uit de ja­ ren vijftig zonder dat zij in een nieuw en wereldschok­ kend muzikaal jasje zijn ge­ stoken. De pretentie om mo­ derne muziek te m a k e n heeft d e groep d a n ook niet. "We wiUen soepele, harmonisch perfecte jazz maken, e e n beetje nostalgisch." Verrassend is het derhalve dat op tenorsax d e ook op d e VU niet onbekende Herman de Wit als gast te horen valt. "Vroeger speelden we af e n toe met Herman, m a a r die is de vrije, atonale muziek in­ g e g a a n e n toen h e b b e n we eigenlijk het contact verlo­

ren. Tot we vorig j a a r op d e Overtoom een schnabbel h a d d e n w a a r Herman ook meespeelde. Dat ging zo leuk, dat we besloten hem ook voor d e plaat uit te nodi­ gen." Herman d e Wit speelt op zes nummers m e e en zeker niet atonaal. Hoewel hij bekend staat als e e n muzikale kern­ reactor, blijft hij zeer netjes en uitgebalanceerd het mid­ den vormen tussen het zwoe­ le, hijgende geluid v a n wij­ len Ben Webster en d e into­ natie v a n Stan Getz. De hoofdrol is natuurlijk voor Maaike Nicola die e e n voUe stem combineert met eigen­ aardige s­klanken: g e e n slis­ sers of ploppers, m a a r inne­ mende, omfloerste fluiters. Het leukste moment op d e plaat komt d a n ook, w a n ­ neer ze in My Fo o lish Heart zingt: "His lips a r e much too close to mine", terwijl op het­ zelfde moment d e speakers zowat gevuld lijken te wor­ den met het speeksel v a n d e tenorsaxofonist. Ook pianist Jan Rath (spreek uit Raat) is in vorm, vooral in d e langza­ me balladuitvoeringen. Het vier maten l a n g a a n h o u d e n v a n dezelfde drieklank in Don't Explain is een prachti­ ge vondst. De hele plaat straalt 43 minu­ ten lang e e n sympathieke in­ gehouden sfeer, zonder vir­ tuoze hoogstandjes, m a a r bondig e n harmonieus.

(Francis Lesman) "Maaike Nicola and Friends" verschijnt eind november op IPS. De groep speelt o.a. op 14 december m De Overhaal aan de Overtoom te Amsterdam, aanvang 21.00 uur, toegang gratis.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen