Ad Valvas 1988-1989 - pagina 219

FD\FJ^/fiS

25 NO VEMBER 1988

H

Antropologie nog steeds politiek misbruikt, zegt hoogleraar Antropologen zijn zich v a a k nauwelijks bewust v a n het politieke karakter v a n hun werk. Dit constateerde prof.dr. P. Kloos vorige week in zijn oratie ter gelegen­ heid v a n zijn benoeming tot hoogleraar in d e sociologie der niet­westerse samenlevingen a a n d e VU. Hij denkt dat de wetenschap tegenwoordig meer d a n ooit onder druk staat om in dienst te treden v a n gevestigde belan­ gen. Het ontwikkelingsbeleid k a n volgens Hoos, daarbij d e be­ roemde zin v a n Von Clausewitz parafraserend, betiteld worden als d e voortzetting v a n d e oor­ log met a n d e r e middelen. Tal v a n klein­ e n grootschalige ont­ wikkelingsprojecten zouden volgens hem helemaal niet in­ gegeven zijn door politieke be­ langen v a n donororganisaties of door d e lokale b e l a n g e n v a n d e mensen en groeperingen die als doelgroep bestempeld wor­ den. Het g a a t zijns inziens in veel gevallen om d e problemen zo­ als die door d e westerse l a n d e n gedefinieerd worden; e e n pro­ bleemdefinitie die vooral het westerse b e l a n g ten g o e d e moet komen. Antropologische kennis wordt gebruikt m a a r soms ook, w a n n e e r dat beter uitkomt, bewust niet­gebruikt in het kader v a n die b e l a n g e n . Voor e e n belangrijk deel wordt antropologische kennis gebruikt om politiek beleid te legitimeren.

Kloos wijst erop d a t d e antropo­ logie in het verleden groten­ deels h a a r bestaansrecht heeft ontleend a a n het legitimeren v a n d e koloniale situatie. Dat ging d a n d o o r g a a n s met behulp v a n diverse evolutionistische theorieën w a a r m e e haarzuiver werd a a n g e t o o n d dat d e 'primi­ tieve' volkeren e e n fors a a n t a l stappen lager stonden op d e b e ­ schavingsladder d a n d e meer 'verfijnde' westerse volkeren. Zulke theorieën zijn tegenwoor­ dig niet echt populair meer. Nu wordt veel meer d e eigen cultu­ rele identiteit v a n d e r d e wereld­ l a n d e n benadrukt. Betekent dit dat het politieke misbruik v a n d e antropologie v a n d e b a a n is? Kloos is d a a r zeer sceptisch over. Hij denkt dat d e antropolo­ gie nog altijd h a n d ­ e n s p a n ­ diensten verleent. Weliswaar biedt het benadrukken v a n cul­ turele identiteiten zijns inziens b e p a a l d e voordelen: het k a n d e blik scherpen voor d e schaduw­ zijden v a n e e n geforceerde mo­ dernisering, iets wat in e e n l a n d

'Tja, wat ik me ajwaag..... Z y i l d a t OOk M E N S E N

ZOALS

Daklozen, minderheden, zwerfjongeren, enz.

Onze samenleving ver­ W I J ? " andert. Weg met de voor­ oordelen. Dan blijft Nederland: EEN PLEK O M TE WO NEN.

Vraag de nadere informatie. VPC, Nieuweg­acht27^512LCUtr^^

De studierichtingscommissie v a n docenten en studenten (SRC) verweert zich in e e n reac­ tie op het deelrapport met te zeggen dat d e propedeuse­op­ zet juist per 1 september 1988 is vernieuwd. Verder neemt men zich voor door 'continue begelei­ ding' tijdens d e doctoraalfase tot verbetering v a n het rende­ ment te komen. In d e propedeu­ se ligt dat op 70 procent. De hoge uitval in de doctorale fase houdt vermoedelijk ook ver­ b a n d met d e slechte k a n s e n op een b a a n , waardoor studenten ermee stoppen of n a a r e e n an­ dere studie overstappen. Een tweede kritiekpunt in het deelrapport is "dat het tentamen theorie, naast economie e n sta­ tistiek, door veel studenten als een struikelblok wordt e r v a r e n en studievertraging veroor­ zaakt." De vakgroep zou d a a r wat a a n moeten doen. In h a a r brief schrijft de SRC dat n a a r verbetering v a n deze situatie wordt gestreefd, door middel v a n een herstructurering v a n d e doctorale fase; voor theorie (filo­ sofie en theorie v a n d e geschie­ denis) is inmiddels e e n nieuw handboek aangeschaft. Het is enigszins duister in hoe­ verre d e commissie niet achter de feiten aanliep. De in d e brief genoemde maatregelen konden

Koos Neuvel als Iran tot een heftige terugslag heeft geleid. Toch vertrouwt Kloos d e heden­ d a a g s e , westerse w a a r d e r i n g voor een eigen identiteit v a n ontwikkelingssamenlevingen niet helemaal. "In het onschul­ digste geval g a a t het om e e n nieuwe vorm v a n exotisme dat toerismebevorderend werkt e n d a a r m e e d e toeristenindustrie bevordert (antropologen wer­ ken in d e meer populaire pers soms a a n dit nieuwe exotisme mee). Maar d e mogelijkheid be­ staat ook dat die w a a r d e r i n g voor het eigene e e n uitdrukking is v a n e e n vastgelopen Noord­ Zuiddiscussie, die Zuid verbete­ ring v a n d e materieële omstan­ digheden ontzegt, e n om die bit­ tere pü te vergulden d e immate­ rieïe cultuur ophemelt." Wetenschappelijke onderzoe­ kers in het a l g e m e e n e n antro­ pologen in het bijzonder h e b ­ ben, zo meent Kloos, zich altijd bijzonder opportunistisch opge­ steld in dit spanningsveld v a n wetenschap e n politiek. Ener­ zijds is het voor hen v a n b e l a n g om geld en materiële middelen v a n opdrachtgevers los te peu­ teren e n in d a t v e r b a n d is het altijd e e n strategisch b e l a n g g e ­ weest om d e maatschappelijke relevantie v a n het onderzoek te benadrukken. Anderzijds houden veel, v a a k dezelfde, wetenschappelijke onderzoekers vol, dat d e door wetenschap ontwikkelde kennis met d e problematiek v a n alle­ d a g niets heeft uit te s t a a n e n bijna buiten deze wereld staat. Kloos: "In dit v e r b a n d ontstaat op den duur d e m e r k w a a r d i g e term 'zuiver wetenschappelijk onderzoek'. Met deze term wordt d e illusie gecreëerd v a n kennis onbezoedeld door d e zorgen en b e l a n g e n v a n gewo­ n e mensen." Het debat over hoe weten­ schappelijk onderzoek uitge­ voerd dient te worden speelt

zich d o o r g a a n s af in d e vorm v a n e e n methodenstrijd. Maar d e achtergrond v a n deze dis­ cussie is h e l e m a a l niet v a n ken­ nistheoretische a a r d . "Wat in d e wetenschappelijke werkelijk­ heid een methodenstrijd is, is in d e maatschappelijke werkelijk­ heid e e n machtsstrijd." In die strijd k a n d e wetenschap­

Kloos: "De illusie van onpartijdigheid lijke machtsverhoudingen over de

Vakgroep geschiedenis pareert kritiek

d e commissie in mei v a n dit j a a r ­ toen d e commissie bij d e VU op bezoek w a s ­ ook al ter ore zijn gekomen. Dit geldt zeker voor d e veronderstelde problemen met 'theorie': waarschijnlijk b a ­ seert d e commissie h a a r conclu­ sies op gesprekken met enkele oude­stijl studenten. Die raak­ ten in het verleden vrij m a s s a a l verstrikt in vakken als theorie en statistiek. Volgens d e studenten v a n d e laatste j a a r g a n g e n zijn er inmiddels nauwelijks nog problemen met het vak theorie. De uitkomsten v a n het VU­deel­

rapport wijken nogal af v a n d e conclusies en aanbevelingen die het a l g e m e n e visitatierap­ port voor d e universiteiten als geheel in petto had. De vak­ groep geschiedenis a a n d e ^^U is in vergelijking met d e overige opleidingen in het land ook uit­ zonderlijk klein: ze heeft e e n jaarlijkse instroom v a n rond veertig aspirant­historici. Het verhaal dat hoorcolleges zouden fungeren als een soort marktplaats voor 'sociale inte­ ractie', zoals in het eindrapport

is de triomf van wetenschap."

maatschappe­

Foto Bram d e Hollander

Twijfel a a n w a a r d e deelconclusies visitatiecommissie

De propedeuse­selektie bi] d e vakgroep geschiedenis a a n de VU is onvoldoende met als gevolg: teveel afval­ lers in de doctorale fase. O ok zit het niet goed met het tentamen 'theorie'. Dat zegt het (vertrouwelijke) 'deel­ rapport' dat d e visitatiecommissie voor elke universiteit afzonderlijk uitbracht n a a s t h a a r a l g e m e n e ­ lovende ­ conclusies over d e kwaliteit v a n het geschiedenison­ derwijs. Twijfel a a n de w a a r d e e r v a n lijkt gerechtvaar­ digd.

pelijk onderzoeker zich niet af­ zijdig houden, vindt d e nieuwe hoogleraar. Voor h e m bestaat er g e e n neutraliteit, alleen m a a r partijdigheid ­ openlijk of ver­ huld. Kloos: "De ülusie v a n on­ partijdigheid is d e triomf v a n maatschappelijke machtsver­ houdingen over d e weten­ schap."

Nico Verbeek wordt gesuggereerd, is daarom niet v a n toepassing op d e VU: d e studenten kennen elkaar al­ lemaal v a n d e werkcolleges. Ook a n d e r e aanbevelingen, zo­ als een betere begeleiding e n een betere 'voortgangscontrole' g a a n voor VU­historici niet op. Door de geringe o m v a n g v a n d e vakgroep is d e verhouding v a n het a a n t a l docenten op d e hoeveelheid studenten e r g gun­ stig, waardoor d e begeleiding vanzelf intensiever kan zijn. In h a a r eindrapport maakt d e visitatiecommissie ook g e w a g v a n het feit dat er binnen d e verschillende afdelingen g e e n doorstroming plaats vindt, met als gevolg dat specialisten Oude Geschiedenis ingezet moeten worden bij bijvoorbeeld Nieuwste Geschiedenis. Wat dit betreft, heeft d e VU te m a k e n

met één geval, w a a r i n e e n do­ cent O udheid n o o d g e d w o n g e n n a a r Middeleeuwen is verhuisd. Als d e omstandigheden a a n d e diverse universiteiten zo ver uit­ eenlopen, kan a a n d e w a a r d e v a n het eindrapport worden ge­ twijfeld. "Het is een m a g e r rap­ port en d e conclusies zijn erg algemeen en vrijblijvend. Een goed ingelichte geschiedenis­ student kan je in e e n kwartiertje hetzelfde vertellen, zegt e e n lid v a n studentenvereniging Mer­ lijn. O ok docent Nieuwste Ge­ schiedenis e n studiebegeleider drs. H. Reitsma geeft toe dat het rapport op zich weinigzeggend is, "want op basis d a a r v a n is weinig te zeggen over de uni­ versiteiten afzonderlijk. De taak v a n de commissie w a s echter alleen te kijken n a a r d e alge­ m e n e kwaliteit v a n het onder­ wijs en ik denk dat ze een a d e ­ q u a a t beeld h e b b e n gekregen". Conclusie kan zijn dat d e vak­ groep geschiedenis v a n d e VU door h a a r geringe o m v a n g een vrij unieke positie inneemt in d e universitaire wereld. De meeste studenten zijn redelijk tevreden over de kwaliteit v a n het gebo­ den onderwijs en de begelei­ ding door docenten. Zal d e in­ specteur v a n het ministerie, die binnenkort bij d e universiteiten langs gaat, delen in d e algeme­ ne euforie?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen