Ad Valvas 1988-1989 - pagina 56

d

2 SEPTEMBER 1988

fiD\FJJ^/FiS

De opslag v a n energie is e e n van d e grote uitdagingen voor d e moderne wetenschap, 's Zo­ mers schijnt d e zon immers vol­ op en d r a a i e n koelingen op vol­ le toeren, terwijl er 's winters juist verwarmt moet worden. Een simpele oplossing voor dit ongemak lijkt d e opslag v a n zo­ merse warmte voor gebruik in d e koudere jaargetijden. De opslag v a n in d e zomer op­ gewarmd water in ondergrond­ se zandlagen lijkt é é n v a n d e mogelijkheden. O m d e mogelij­ ke praktische bezwaren te ont­ dekken is op het terrein v a n TNO­Delft een veldopstelling opgebouwd. Daar wordt 's zo­ mers grondwater opgepompt e n verwarmd, om als warm water geïnjecteerd te worden in een diep gelegen z a n d l a a g . Dit warme water is lichter d a n het omringende grondwater en stijgt daardoor enigszins, zodat het via een hoger gelegen af­ voerput in d e winter k a n wor­ den opgepompt. O ver d e gevol­ gen v a n verwarmd grondwater in onderaardse, zuurstofloze zandlagen is echter weinig be­ kend. De zouthuishouding zou bij die hogere temperaturen wel eens zodanig kunnen v e r a n d e r e n dat er grote hoeveelheden kalk neerslaan (het ketelsteen­ef­ fect), waardoor d e pompinstal­ latie mogelijk verstopt raakt. Om het g e d r a g v a n zoutionen in warm grondwater te onderzoe­ ken staat in het waterlab v a n d e afdeling Hydrogeologie (facul­ teit Aardwetenschappen VU) een ingewikkelde opstelling met talloze slangetjes waarvoor het woord a p p a r a a t e e n understa­ tement is. Deze in d e tijd geëvo­ lueerde opstelling, gewoonlijk simpel "de Waterbak" genoemd, kent moderne technische snuf­ jes, zoals e e n thermostatisch warmwaterbad e n e e n automa­ tische 'sampler'. Met deze laat­ ste kunnen, net zoals d e lotto­ machine op d e tv d e balletjes over de verschillende bakjes verdeelt, d e watermonsters in

"Het verschil tussen Nederland en Engeland zie je misschien nog wel het beste terug in d e koninginnen v a n d e twee lan­ den. Met d e WUliam en Mary­ herdenking z a g je ze op televi­ sie naast elkaar zitten: Beatrix zag je spontaan lachen, ze sloeg zich zelfs v a n plezier op d e knieën, terwijl Elisabeth voort­ durend toch wat gereserveerd bleef." Peter Heslam, student in Mo­ dern Dutch Studies a a n d e Uni­ versiteit v a n HuU, woont nu bij­ n a een j a a r in Nederland. In het kader v a n zijn studie loopt hij een j a a r lang stage bij het His­ torisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestan­ tisme a a n d e Vrije Universiteit. Deze m a a n d vertrekt Heslam (25) weer n a a r huis. Dat zal met de nodige g e m e n g d e gevoelens g a a n , want in die tijd heeft hij al enig Nederlands chauvinisme opgelopen. "Ik hoor nu eigenlijk nergens meer thuis", zegt hij. "In Nederland blijf ik e e n Engels­ man, en in Engeland b e n ik een Nederlander." In Engeland wordt niet veel we­ tenschappelijke a a n d a c h t a a n Nederland besteed. In Cam­ bridge wordt d e Nederlandse taal en literatuur onderwezen, m a a r meer ook niet. De Univer­ siteit v a n Huil is d e enige Britse onderwijsinstelling met e e n ei­ gen sectie voor Nederlandkun­ de. De grote m a n v a n die vak­ groep is professor Peter King, die eerder dit j a a r met pensioen is g e g a a n . King, zelf met e e n Nederlandse vrouw getrouwd.

Onderzoeksapparatuur (3)

De grondwatersimulator

Jasper Griffioen, met in zijn h a n d het 'reactie­vaatje' met Delftse grond opeenvolgende reageerbuizen gepompt worden. De niet zo technische aanschou­ wer kan met vreugde constate­ ren dat zich tussen deze labora­ toriuminstrumenten enige d a g e ­ lijkse voorwerpen gevoegd hebben. Een blank houten kistje e n e e n piepschuimen doos zor­ gen ervoor dat er voldoende doorstroom v a n water is. Jasper Griffioen, die als assis­ tent­in­opleiding al ruim e e n j a a r met deze opstelling onder­ zoek verricht, heeft voor deze provisorische uitbreiding e e n

Gert van Maanen verklaring. "De doorstroming is g e b a s e e r d op e e n zeer simpele hevelwerking. Als die niet vol­ doet moet je het hoogteverschil veranderen. De opstelling wordt sowieso constant a a n g e ­ past. Als er ergens e e n tech­ nisch probleempje opduikt, pro­ beer je dat zelf of met d e men­ sen v a n d e werkplaats op te los­ sen", aldus d e hydrogeoloog in opleiding. Met het a p p a r a a t wordt d e bin­

Foto Michel Claus, AVCATU

ding v a n d e kat­ e n anionen (positieve en negatieve zoutio­ nen) a a n kleimineralen bij ver­ schillende grondwatertempera­ turen bestudeerd. Om d e experimenten te kunnen uitvoeren is m e n allereerst a a n ­ gewezen op e e n geschikt grondmonster. Daartoe worden op het Delftse terrein op zo'n 16 meter diepte boormonsters ge­ trokken, die, zodra ze boven zijn, verrast worden met e e n b a d vloeibare stikstof. Naast e e n disco­achtige rookeffect wordt zo een snelle bevriezing

v a n d e grondmonsters beoogd. Nog in bevroren toestand wor­ den d e grondkolommen a a n d e VU gezaagd, zodat er experi­ menteer­monsters overblijven v a n 7,5 cm lengte e n e e n diame­ ter v a n 6 cm. In d e opstelling neemt dit, in e e n metalen reactievaatje verpakte, grondmonster een centrale plaats in. Door w a t e r b a d e n op temperatuur gebracht zuurstof­ loos grondwater, met b e k e n d e zoutverhoudingen, wordt door het Delftse zand geleid, om d a a r n a in d e te analyseren rea­ geerbuisjes terecht te komen. Ogenschijnlijk is er weinig spectaculairs a a n d e h a n d e n d e belangrijkste incidenten be­ s t a a n d a n ook uit overlopende w a t e r b a d e n of morsende w a ­ termonsters. Toch zorgen grondwatermon­ sters bij hoge temperaturen voor meer risico d a n e e n leek zou verwachten, getuige het 'bom­experiment'. Jasper Grif­ fioen: "Hiermee onderzoeken we d e kalk­neerslag v a n grond­ water bij hoge temperaturen. Doordat water v a n die diepte een erg hoog percentage opge­ lost koolzuurgas bevat, dat sterk uitzet bij hoge temperatuur, k a n d e druk nogal oplopen. Daarom zitten die monsters ook in e e n afgesloten huls, d e z o g e n a a m ­ d e bom, en moet je bij het open maken d e nodig voorzorg ne­ men. Je werkt d a n in e e n zuur­ stofvrije 'glove­box', e e n soort couveuse met wel plaats voor zo'n zes baby's. Het doet wat Dracula­achtig a a n , met die grote zwartrubberen hand­ schoenen, m a a r het loopt altijd goed af." Naast d e mogelijke kalkafzet­ ting is het oplopen v a n d e druk een v a n d e verwachte proble­ men bij d e veldopstelling in Delft. Theoretisch is het mogelijk dat erg heet grondwater op diepte d e bovenliggende l a g e n omhoog drukt of zelfs d e lucht inslingert. "We w a r m e n het grondwater d a n ook liever niet al te hoog op", zegt Griffioen.»

Een Engelsman in Nederland René Zwaap

Peter Heslam: 'Nederlands studeren wordt bij ons als e e n ciiriositeit gezien'

liep e e n passie voor het l a n d a a n g e n e zijde v a n d e Noord­ zee op toen hij in d e oorlog g e ­ stationeerd werd op e e n Neder­ lands schip. Modern Du tch Stu dies is eigen­ lijk zijn geesteskind. De oplei­ ding, gericht op taal, cultuur en geschiedenis v a n Nederland, duurt in totaal vier jaar, w a a r ­ v a n er e e n verplicht in Neder­ land moet worden doorge­ bracht. De vakgroep telt mo­ menteel ongeveer zestig stu­ denten, vertelt Heslam. De meeste afgestudeerden in dit

Foto Bram de Hollander

vak komen in het Nederlands ­ Engelse bedrijfs leven terecht. Mogelijkheden voor e e n weten­ schappelijke loopbaan zijn er nauwelijks. Modem Dutch Studies is ook a a n Huil e e n wat vreemde eend in de bijt. "Je moet voortdurend uitleggen waarom je toch voor dat vak gekozen hebt", zegt Heslam. "Het wordt vooral als e e n curiositeit gezien. De kermis van de gemiddelde Engels man over Nederland beperkt zich tot Rembrandt, en van latere tijd nog Ruud Gullit e n iets over

drugs e n sexshops in Amster­ dam. Maar soms weten mensen er echt helemaal niets v a n af. Er zijn zelfs studenten die d e n k e n dat het begrip Du tch iets met Denemarken te m a k e n heeft. De kennis in Nederland over Enge­ land is aanzienlijk groter d a n andersom. Het a a n t a l Engelsen dat d e n a a m v a n d e Nederland­ se premier weet is m a a r zeer gering." "In d e Engelse media wordt a a n Nederland niet veel a a n d a c h t besteed: d e Elfstedentocht e n een verhaal als er verkiezingen zijn, d a a r houdt het wel m e e op. Dat zal wel komen door d e a a r d v a n een eilandvolk: chauvinis­ tisch, niet geïnteresseerd voor wat er buiten hun land gebeurt. Het William en Mary­jaar brengt d a a r misschien iets ver­ a n d e r i n g in. En er zijn n o g wel wat a n d e r e optimistisch stem­ m e n d e zaken. Het feit dat er e e n vertaling v a n d e Max H a v e l a a r in d e Penguin­reeks verschenen is bijvoorbeeld, en d e huidige opvoering v a n e e n stuk v a n Vondel in Londen." Voor d e meeste studenten in Modern Dutch Studies geldt vooral d e exclusiviteit als e e n belangrijk motief voor d e keuze, vermoedt Heslam. Het vak geldt als minstens even exotisch als

Afrikaanse talen. De studie staat echter niet als e e n makkie bekend. Vooral d e taal is e e n onuitputtelijke bron v a n misver­ standen en onoverkomelijke problemen. Voor Heslam zelf is de keuze wat vanzelfspreken­ der. In zijn geval g a a t het voor een deel om het ontdekken v a n zijn roots. Zijn moeder is v a n Nederlandse komaf, zodat e e n groot deel v a n zijn famüie in Nederland woont. In zijn woon­ plaats Cambridge speelt zijn vader jaarlijks voor Sinterklaas voor d e Nederlandse g e m e e n ­ schap aldaar. Zijn grootvader, 81 irmiiddels, is hervormd predi­ kant te Den H a a g . Die religieuze famUie­achter­ grond heeft d e sporen n a g e l a ­ ten. Bij het Documentatiecen­ trum voor het Protestantisme heeft hij zich gestort op Abra­ h a m Kuyper. Hij werkt a a n e e n scriptie over Kuypers opvattin­ g e n ten a a n z i e n v a n Neder­ land­lndië. Heslam: "Wat mij zo fascineert a a n Nederland is d e rol v a n d e religie in het publieke leven. Het feit dat d e gereformeerde we­ reld in alle geledingen v a n d e maatschappij is georganiseerd, tot in de politiek. Dat verschijn­ sel zie je niet in d e Engelse sa­ menleving. Voor mij is het e e n v a n d e belangrijkste kenmer­ ken v a n d e maatschappij in Ne­ derland."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen