Ad Valvas 1988-1989 - pagina 149

fD\piD^F£

21 O K T O B E R 1988

E

VU­biologen: discussie over voortplantingstechnieken moet b r e d e r gevoerd worden

'Onzin om verband reageerbuisbevruchting met genetische manupulatie te ontkennen' In hun vorige week verschenen publikatie 'Reageerbuisbe­ vruchting in N ederland' zetten Van Overbeeke en De Witte op een rijtje wat d e ethische en ju­ ridische aspecten v a n ivf zijn, de toekomstmogelijkheden, het overheidsbeleid, en d e visie op voortplantingstechnologie v a n uiteenlopende maatschappelij­ ke groeperingen. Ongeveer wat je je voorstelt bij e e n brede maatschappelijke discussie. Discussie is wat d e auteurs beo­ gen met hun publikatie. De soms zeer bizarre mogelijkheden v a n voortplantingstechnieken die zij beschrijven, zijn volgens hen niet uit te sluiten. Daarom plei­ ten zij voor bezinning op d e a a n v a a r d b a a r h e i d e n d e wen­ selijkheid, waardoor onge­ wenste ontwikkelingen zonodig op tijd gekeerd kunnen worden. Anderhalf j a a r geleden m a a k t e de VPRO­journalist Wim Kayzer onderzoekers woedend door een duidelijk v e r b a n d te leggen tussen d e ivf­techniek e n toe­ passingen v a n genetisch onder­ zoek. Zowel de artsen v a n ivf­ klinieken als erfelijkheidsonder­ zoekers vonden dat zij ten on­ rechte te kijk w e r d e n gezet als verderfelijke sleutelaars a a n d e menselijke erfelijkheid. Hun werk zou in diskrediet zijn ge­ bracht.

In vitro fertilisatie (ivf, de 'reageerbuisbevruchting') is een basistechniek die op vele manieren k a n worden toegepast. De bezinning op d e wenselijkheid v a n die toepassingen dreigt achter d e feiten a a n te lopen. Dat zeggen d e biologen drs . George van Overbeeke en drs . Joke de Witte, die inventariseerden hoe ivf in d e toe­ komst gebruikt k a n worden. De onderzoekers zeggen niet dat dat soort mogelijkheden verhinderd moet worden. Ze vinden het echter op zijn plaats dat nieuwe mogelijkheden p a s ontwikkeld en toegepast wor­ den nadat d a a r o v e r e e n m a a t ­ schappelijke consensus is ont­ staan. "Ik weet bij dit soort ontwikkelin­ gen niet wat goed of slecht is", zegt Van Overbeeke. "Maar als d e ontwikkelingen zo snel g a a n dat zoiets al bij gewervelde die­ ren kan, wie zegt mij d a n dat het bij d e mens niet kan? Denk eens a a n d e mogelijkheid om bij mensen in Derde Wereldlanden

kregen. Officieel h e b b e n zij zelfs in het geheel niets gehoord over d e beoordeling. Wat er precies niet deugt k a n e e n woordvoerster v a n N OTA niet zeggen, omdat d e begeleiders bij N OTA vakantie hebben. NOTA heeft het publikatierecht a a n d e auteurs teruggegeven, en houdt het originele rapport voorlopig in een diepe la. De auteurs zijn er niet in ge­ s l a a g d om hun beoordelaars te overtuigen v a n hun b r e d e visie op voortplantingstechniek. "Men vond dat wij onderwerpen als d r a a g m o e d e r s c h a p en ge­ netische manipulatie niet moes­

Gerard v a n Schaik ganisatie voor technology a s ­ sesment laten o p die manier zien dat slechts e e n op d e tien vrouwen die b e h a n d e l d worden door ivf levend e e n kind krijgt. Daarvoor is het nodig dat som­ mige vrouwen d e ivf­procedure meerdere malen o n d e r g a a n . De kans per behandeling is 6,5 procent. In N ederland wordt door vijf academische ziekenhuizen met e e n vergunning d e ivf­behan­ deling toegepast, gefinancierd door d e ziekenfondsraad. Het Rotterdamse Dijkzigt­zieken­ huis heeft complete cijfers vrij­ g e g e v e n over 1986, waaruit blijkt dat v a n d e 222 patiënten 17,5 procent daadwerkelijk e e n kind kreeg. Onlangs publiceerde het VU­' ziekenhuis in h a a r jaarverslag over 1987 enkele cijfers met be­ trekking tot h a a r ivf­centrum. In

Onzin Wat Kayzer langs journalistieke weg deed, doen Van Over­ beeke en De Witte nu via een wetenschappelijke publikatie. Joke d e Witte: "Iemand die nu nog beweert dat het v e r b a n d tussen ivf e n genetische mani­ pulatie een onzinnige g e d a c h t e is, spreekt onzin. De beschik­ baarheid v a n ivf als techniek maakt dingen mogelijk die voorheen niet mogelijk w a r e n . Je hebt nu een pre­embryo, een klompje ceUen dat kan uitgroei­ en tot e e n nieuw individu, buiten het moederlichaam, in het labo­ ratorium. Die situatie aUeen al maakt dat je op e e n pre­embryo heel gemakkelijk onderzoek kunt doen. In N ederland is dat verboden, hoewel d a a r m e e niet is gezegd dat het niet gebeurt. In Engeland en Frankrijk weet ik dat het gebeurt." Van Overbeeke: "Ik las dat m e n in de veeteelt bezig is om e e n geit zodanig te manipuleren dat voortaan in d e melk v a n die geit een geneesmiddel zit. Mensen kunnen d a n door het drinken van d e melk v a n deze gemani­ puleerde geit dat geneesmiddel toegediend krijgen."

Adverteren in Ad Valvas is adverteren voor een herltenbare groep en dus gericht adv erteren

Advertenties opgeven bij;

Bureau Van Vliet B.V. Tel.: 02507-14745

De onderzoekers

Joke de Witte en George

de produktie v a n vitamine C in hun erfelijk materiaal in te bou­ wen. Is dat hulp of machtsuitoe­ fening?"

NOTA De studie v a n d e VU­biologen is er e e n in het kader v a n techno­ logy as s es s ment. Dit uit d e Ver­ enigde Staten o v e r g e w a a i d e begrip is in N ederland vertaald als 'technologisch aspectenon­ derzoek' e n er is inmiddels ook een organisatie voor in het le­ ven geroepen, d e N OTA. Gefi­ nancierd door d e minister v a n onderwijs e n w e t e n s c h a p p e n en jaarlijks voorzien v a n e e n onderzoeksprogramma dat door het parlement wordt gefi­ atteerd. Het NOTA­beleid wordt in hoofdzaak b e p a a l d door een stuurgroep, w a a r v a n d e leden worden benoemd op voordracht v a n d e Academie v a n weten­ s c h a p p e n (KN AW) en d e We­ tenschappelijke R a a d voor het Regeringsbeleid (WRR). De N OTA financierde in hoofd­ zaak het onderzoek v a n d e VU­ onderzoekers. De studie is ech­ ter niet door de N OTA gepubli­ ceerd. De beoordelaars bevon­ den het voor dat doel te licht. Veel meer d a n dat h e b b e n d e onderzoekers niet te horen ge­

van

Overbeeke.

ten opnemen in ons rapport. D a a r m e e h e b b e n we kennelijk tegen wat schenen getrapt", zegt Joke d e Witte. "Het pro­ bleem w a s het ontbreken v a n een goede beoordelingsproce­ dure. De discussie d a a r o v e r w a s nog niet afgerond, wat d e procedure voor de publikatie vertraagde. Nu het kabinet twee weken terug met d e notitie over kunstmatige bevruchting en d r a a g m o e d e r s c h a p is geko­ men, ben ik blij dat we h a a s t gemaakt h e b b e n met d e publi­ katie bij d e VU­uitgeverij."

Gevoelig In de beginfase v a n het onder­ zoek werkte ook drs . Martha Ki­ rejczyk mee a a n het onderzoek. Zij droeg met n a m e bij a a n het hoofdstuk over risico's en suc­ ceskansen v a n d e ivf­behande­ ling. Gevoelige onderwerpen, zo Ieren we. Met l a g e succes­ k a n s e n kan e e n ivf­kliniek fi­ nanciering mislopen. De meest eerlijke presentatie is om het to­ taal a a n t a l vrouwen te noemen dat zich aanmeldt voor b e h a n ­ deling n a a s t het totaal a a n t a l vrouwen dat vervolgens door die behandeling e e n levend kind krijgt. Cijfers v a n d e Amerikaanse or­

Foto Bram d e Hollander

dat j a a r werd 276 m a a l e e n pre­ embryo teruggeplaatst in d e baarmoeder, waaruit 38 zwan­ g e r s c h a p p e n zich volledig kon­ den ontwikkelen. Het sugge­ reert e e n succespercentage v a n bijna veertien. "Misleidend", vindt Van Overbeeke, "want niet alle fasen v a n d e b e h a n d e ­ ling zijn in deze cijfers verwerkt. Deze cijfers zeggen niets over d e kans op succes voor een vrouw die voor behandeling in aanmerking komt." Het boek gelovend, vinden d e meeste vrouwen die een ivf­be­ handeling overwegen d e suc­ ceskansen overigens niet zo be­ langrijk. Zij zijn matig op d e hoogte v a n d e reële slaagkan­ sen, m a a r zelfs e e n geringe kans is voor hen d o o r g a a n s niet v a n invloed bij d e beslissing een behandeling te o n d e r g a a n .

Risico's De risico's voor moeder en kind lijken bij e e n ivf­behandeling groter d a n bij een natuurlijke bevruchting. Een buitenbaar­ moederlijke zwangerschap, vroegtijdige geboorten en a a n ­ geboren afwijkingen komen bij ivf vaker voor. Volgens De Witte moeten die gegevens echter zeer voorzichtig gepresenteerd

worden, omdat ze g e b a s e e r d zijn op een te l a a g a a n t a l geval­ len. Bovendien worden d e com­ plicaties bij d e bevalling slecht bijgehouden. Wat echter duidelijk vaker voor­ komt bij ivf zijn meerling­zwan­ g e r s c h a p p e n (een of twee op d e tien, normaal een op d e hon­ derd) en geboortes via d e kei­ zersnede. "Er is wel g e s u g g e ­ reerd dat keizersnedes uit vei­ ligheidsoverwegingen uitge­ voerd worden. Dan weten w e immers zeker dat het kind eruit komt. Het ziekenhuis k a n zich niet permitteren om het succes­ percentage te laten zakken." Het hoofdstuk over d e mogelijke toepassingen v a n d e ivf­tech­ niek kan zeer compleet ge­ noemd worden. De auteurs s t a a n niet alleen stil bij (delen van) d e behandeling die gericht is op zwangerschap, m a a r ook bij mogelijk gebruik v a n men­ senlijk embryonaal weefsel voor a n d e r e doelen. Embryo's voor wetenschappelijk onder­ zoek, embryo's als testmateriaal voor d e farmaceutische indus­ trie, of als reservemateriaal voor d e mens zelf. Bij 'mogelijk toekomstige ont­ wikkelingen' noemen d e onder­ zoekers ook z w a n g e r s c h a p bij m a n n e n . Zo lezen we dat mui­ zenmannetjes al e é n zwanger­ schap kunnen doorstaan, en dat een b a v i a n e n m a n dat niet lan­ ger d a n vier m a a n d e n volhield. Vaders zullen altijd via d e kei­ zersnede bevaUen, staat er ten overvloede bij. Op d e v r a a g of d e onderzoekers iets zijn tegengekomen w a a r ­ v a n ze hopen dat het g e e n men­ selijke toepassing krijgt, heeft Joke d e Witte snel antwoord: "Vorming v a n chimeren. Letter­ lijk: monsterdieren. Dat is e e n voorbeeld waarbij je d e ivf­ techniek nodig hebt. Chimeren kunnen ontstaan door versmel­ ting v a n twee pre­embryo's. Een pre­embryo is al d e ver­ smelting v a n de geslachtscellen van een vader en een moeder. Een chimeer heeft dus d e eigen­ s c h a p p e n v a n vier of meer ou­ ders." "Het bijzondere v a n chimeren is dat zij d e 'soortbarrières' kun­ nen omzeilen. Dat lijkt iets voor de verre toekomst, m a a r d e scheit bestaat al, een kruising tussen een s c h a a p en e e n geit. Het probleem is dat allerlei on­ derscheiden op losse schroeven komen te staan. De soortbarriè­ re w a s vroeger fundamenteel. Dieren v a n verschillende soor­ ten konden niet paren. N u moe­ ten we ons afvragen w a a r o m die grens belangrijk is." Van Overbeeke: "Het moet niet zo zijn dat in laboratoria blijft gebeuren wat wij niet zien. Bio­ logisch gezien kan iets fascine­ rend zijn, m a a r d a n wü ik het nog niet. Een vliegtuig dat zes keer zo h a r d kan vliegen als d e snelheid v a n het geluid vind ik ook prachtig, m a a r voor mij hoeft het niet." Het contract v a n De Witte is in­ middels afgelopen, en Kirejczyk heeft e e n b a a n a a n d e Universi­ teit v a n Twente a a n v a a r d . Van Overbeeke blijft a a n de VU ver­ bonden. Hij g a a t door met zijn promotie­onderzoek n a a r d e besluitvorming rond medische technologie. Het promotie­on­ derwerp v a n Kirejczyk is een vrouwenstudie: d e rol v a n vrou­ wen in d e besluitvorming rond nieuwe technologie.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen