Ad Valvas 1988-1989 - pagina 365

Filosofisch buitenbeentje Baudrillard hield lezing over Amerika

'Dit land is naïef, je moet er even naïef zijn' Hij is e e n v a n d e meest populaire m a a r ook e e n v a n d e meest verguisde denkers v a n dit moment. Zeker is wel dat Jean Baudril l ard d e laatste jaren niet over gebrek a a n belangstelling voor zijn werk hoeft te klagen. M a a n d a g 20 februari w a s hij in Amsterdam, in het Maison Descartes, om d a a r e e n lezing te houden ter gelegenheid v a n de verschijning v a n zijn vertaalde boek Sideraal Amerika. Voor iemand als Jean Baudril­ lard moet het houden v a n e e n lezing een routineklus zijn; even snel met het vliegtuig n a a r Am­ sterdam, e e n avondje b a b b e l e n en d a a r n a fluks weer n a a r huis. Wie zo v a a k voor lezingen ge­ v r a a g d wordt die neemt niet meer d e moeite om zich grondig op zo'n bijeenkomst voor te be­ reiden. Die houding leek ten­ minste w a a r n e e m b a a r bij d e le­ zing die Baudrillard in Amster­ dam hield. Het Maison Descartes w a s tot a a n d e trappen toe volge­ stroomd, m a a r veel attractiefs werd er in d e oververhitte zaal niet geboden. Op nogal matte toon vertelde d e filosoof het e e n

sceptici; critici die zich niet het hoofd op hol w e n s e n te laten brengen door weer zo'n F r a n s e modedenker en er voor zorgen dat het werk v a n Baudrillard in d e Nederlandse pers door­ gaans negatief besproken wordt. Een v a n die critici is d e nieuw b e n o e m d e VU ­hoogle­ r a a r Carel Peeters die in zijn boekje postmodern fel uithaalt n a a r Baudrillard: 'Met Baudrü­ lard is d e cynische exaltatie het postmodernisme binnengetre­ den', schrijft hij. En over zijn vol­ gelingen schrijft Peeters dat ze 'gebaudrilleerd' zijn; e e n nieuw Nederlands werkwoord met e e n weinig complimenteuze bij­ klank.

Koos Neuvel teit h e b b e n d e Amerikanen e e n prachtig gebit', merkt hij bij­ voorbeeld op over d e eeuwig glimlachende Amerikanen. Wat Baudrülard bovendien tot zo'n buitenbeentje maakt, is dat hij herhaaldelijk te kennen geeft weinig w a a r d e r i n g te h e b ­ ben voor d e academische intel­ lectuelencultuur; liever d a n zijn tijd in Amerika in conferentieza­ len door te brengen, r e e d hij met zijn auto door d e woestijn. 'Ter­ wijl zij hun inspiratie opdoen bij d e ideeëngeschiedenis, doe ik d e mijne op bij d e aktualiteit, bij het straatleven of d e schoonhe­ d e n v a n d e natuur. Dit l a n d is naïef, je moet er e v e n naïef zijn.' ledere zichzelf respecterende intellectueel is op zoek n a a r d e cultuur v a n het land w a a r i n hij rondreist en juist e e n land als Amerika moet het v a n w e g e zijn al d a n niet v e r m e e n d e gebrek a a n cultuur d a a r o m v a a k ont­ gelden. Voor Baudrillard is die cultuurloosheid daarentegen een reden om Amerika uitvoerig te prijzen. De hoogtepunten v a n het l a n d vormen voor h e m d e woestij­ nen, die zijns inziens d e primi­ tieve vorm v a n Amerika beli­ chamen; het is g e e n cultuur, zelfs g e e n l a n d s c h a p . Die vol­ strekte betekenisloosheid v a n d e woestijnen vormde voor h e m een fantastische opluchting, verklaart Baudrillard tijdens zijn Amsterdamse lezing.

Melancholie

Omslag van de Nederl andse Amerika.

verta l ing

ander over reizen en reisverha­ len in het a l g e m e e n en over zijn reis door Amerika in het bijzon­ der. In tegenstelling tot het ongeïn­ spireerde verhaal dat Baudrü­ lard hield, h e b b e n zijn boeken wel altijd veel vuurwerk te bie­ den. Ze zijn d o o r g a a n s op e e n nogal brutale, provocerende toon geschreven; ongetwijfeld een v a n d e r e d e n e n w a a r o m d e meningen over Baudrillard zo gepolariseerd zijn. Er is een kleine groep v a n fervente a a n ­ hangers die d e meester tot in het taalgebruik proberen te imite­ ren, iets wat nogal eens bespot­ telijk aandoet. Aan d e a n d e r e kant zijn er d e

van 'Amérique':

Sideraa l

Zeker is wel dat Baudrillard e e n buitenbeentje is in d e intellectu­ ele wereld, iemand die eigerdijk bij g e e n enkele school of stro­ ming behoort. Zijn boeken zijn g e e n doortimmerde betogen met veel verwijzingen n a a r a n ­ dere literatuur m a a r veeleer e e n bundeling v a n fragmentari­ sche notities, niet echt weten­ schappelijk m a a r ook niet ty­ pisch literair. Je hoeft g e e n de­ vote a a n h a n g e r v a n h e m te zijn om toch te onderkennen dat hij e e n v a n d e meest originele e n humoristische denkers v a n deze tijd is. In zijn werk vallen talloze spits­ vondige aforismen .aan te tref­ fen. 'Bij gebrek a a n e e n identi­

Voor zover cultuur Baudrillard interesseert is het die v a n d e Amerikaanse leefgewoonten e n leefwijze e n niet die v a n d e mu­ sea. 'Zelfs in d e d a n s , d e film, d e roman, d e fiktie, d e architektuur heeft het typisch Amerikaanse iets wüds, iets dat ver afstaat v a n het gepolijste e n bombasti­ sche, het retorische e n theatrale v a n onze burgerlijke kuituur, iets dat niet opgedirkt is met d e kleuren v a n d e kulturele distink­ tie.' Ook d e kritische houding, d e fa­ voriete pose v a n d e intellec­ tueel, wordt door Baudrülard tot iets volstrekt overbodigs ver­ klaard. 'Wanneer je deze sa­ menleving g e n u a n c e e r d be­ schouwt vanuit e e n moreel, es­ thetisch of kritisch oordeel g a je volledig voorbij a a n d e origina­ liteit ervan, die juist berust op e e n uitdaging a a n het oordeel en het ontketenen v a n e e n on­ voorstelbare wirwar v a n effec­ ten.' En a a n deze wirwar v a n effecten kun je je volgens Bau­ drillard m a a r beter met hart e n ziel overgeven. Toch is d e kritiek bij Baudrillard niet volledig afwezig, alleen is die niet zozeer gericht tegen Amerika, als wel tegen Europa, in het bijzonder tegen zijn Fran­ se vaderland. Europa ziet hij als het continent v a n d e grote histo­ rische idealen. Die idealen v a n revolutie, vooruitgang e n vrij­ heid zijn echter in rook opge­ g a a n voordat ze werkelijkheid zijn geworden. V a n d a a r d e me­ lancholie v a n d e Europeanen, een houding w a a r Baudrillard niet veel v a n moet hebben. Baudrillard geeft onmiskenbaar d e voorkeur a a n het n a ï e v e op­ timisme v a n d e Amerikanen. Voor hem is Amerika het land v a n d e gerealiseerde utopie.

Jean Baudril l ard: weinig waardering lencultuur. G e e n onvervulbare verlangens m a a r heel simpel: alles wat ge­ maakt k a n worden, wordt d a a r gemaakt, alles wat d e n k b a a r is, wordt gerealiseerd. Wat Baudrillard ook tegenstaat in Europa is dat d a a r het m a a t ­ schappelijk leven in het teken staat v a n d e publieke moraal, d e collectieve verantwoordelijk­ heid e n a n d e r e hooggestemde w a a r d e n . Hij constateert dat er in Frankrijk g e e n enkele ver­ menging tussen d e rassen heeft plaatsgevonden e n dat d e kolo­ niale situatie eenvoudigweg n a a r het moederland is overge­ heveld. De immigratie heeft het land op g e e n enkele w^ijze ver­ a n d e r d en d a a r o m kreeg Bau­ drillard bij zijn terugkeer d e kleffe indruk dat er in zijn vader­ land e e n bekrompen racisme heerst. Hoe a n d e r s is dat in Amerika! Wat Baudrillard in dat land zo waardeert is d e afwezigheid v a n een publieke moraal e n een zekere m a t e v a n onverantwoor­ delijkheid e n a­socialiteit; elke

voor de academische l l i ectueetnische groepering probeert te­ gen elke esthetische, sociale of politieke norm in, e e n stad als New York op zijn eigen wijze te domineren. 'Het g a a t niet om formele gelijk­ heid of vrijheid m a a r om e e n reële vrijheid die zich manifes­ teert in de rivaliteit e n d e uitda­ ging, en dit geeft e e n speciale levendigheid, een open sfeer a a n de confrontatie tussen d e rassen.' De sceptici kunnen Baudrülard verwijten dat deze wel e e n erg rozig beeld van Amerika schetst. Een kritische a n a l y s e v a n d e sociale en politieke machtsverhoudingen kan bij hem i n d e r d a a d tevergeefs ge­ zocht worden. Wel weet hij v a a k k n a p a a n te geven w a a r o m Amerika op zoveel mensen e e n onweerstaanbare aantrek­ kingskracht blijft uitoefenen. Of zoals Baudrülard zelf zegt: 'Mis­ schien blijft d e hele wereld v a n dit universum dromen, zelfs al wordt ze erdoor gedomineerd e n geëxploiteerd.'

Pedagogiek wil onderzoek naar poppenmethode De vakgroep pedagogiek v a n d e VU wü g a a n onderzoeken hoe peuters e n kleuters die niet seksueel misbruikt zijn r e a g e r e n op z o g e n a a m d e anatomisch correcte poppen. Volgens d e or­ thopedagoge drs. F. hamers k a n zo'n studie antwoord g e v e n op d e door sommige deskundi­ g e n geuite kriüek dat d e 'pop­ penmethode' niet bruikbaar is om vast stellen of kinderen het slachtoffer zijn geweest v a n sexuele misbruik. De te onderzoeken 'controle­ groep' v a n honderd kinderen zou behalve uit 'normale' kinde­ ren ook moeten b e s t a a n uit kin­ deren die aU een fysiek zijn mis­ handeld en gedragsgestoorde kinderen. Bij d e 'poppenmethode' worden kinderen, v a n wie het vermoe­ den bestaat dat ze het slachtof­ fers zijn v a n seksueel misbruik, anatomisch levensechte pop­ pen (inclusief geslachtsdelen e n

s c h a a m h a a r ) a a n g e b o d e n . U it de handelingen die d e kinderen spelenderwijs met deze poppen verrichten denkt m e n kunnen opmaken of er bijvoorbeeld sprake is v a n incest. De metho­ d e raakte in opspraak n a d a t medewerkers v a n het medisch kleuterdagverblijf "De Bolder­ kar" in Vlaardingen op basis v a n deze methode veertien ge­ vallen v a n seksueel misbruik vaststelden. Of het onderzoeksplan, dat gl vorig j a a r werd opgesteld, zal worden uitgevoerd hangt af v a n d e inwiU iging v a n een subsidie­ aanvraag van ongeveer 100.000 gulden. Op 27 aprü zal hierover een beslissing worden genomen. Zowel Lamers als prof.dr. H.E.M. Baartman (mede­opsteUer v a n het onder­ zoeksplan), w a r e n bij het schrij­ ven van dit bericht niet bereik­ b a a r voor commentaar.

(Gert van Maanen)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen