Ad Valvas 1988-1989 - pagina 456

EI

fJ)\FJ^^

A a n het begin v a n d e jaren zeventig pleitten wetenschappers voor het volledig stoppen v a n d e economische groei (rapport a a n d e Club v a n Rome), omdat ze vreesden dat onze natuurlijke hulpbronnen uitgeput zouden raken. Deze opvatting is nu zelden meer te horen. Economische groei is mogelijk als w e minder a a n s l a g e n plegen op het ecosysteem, zo zeggen vele milieu-economen. Ook Hans Opschoor, directeur v a n het Instituut voor Milieuvraagstukken v a n d e VU, denkt dat economische groei niet fataal hoeft te zijn voor het milieu. Het hangt er m a a r vanaf hoe je economische groei definieert. "Groeiende materiële consumptie zegt niets over d e welvaart v a n mensen of over hoe m e n s e n zich voelen. Om e e n voorbeeld te geven: als het water hier verschrikkelijk vuü wordt door lozingen in d e Rijn in Duitsland e n wij bouwen in Amsterdam koolfilters om d e bentazon uit het drinkwater te halen, d a n stijgt ook het Bruto Nationaal Produkt (BNP), d e m a a t voor d e economische groei. Noem je dat

Prof. Opschoor: "Het bruto nationaal produkt kan stijgen, terwijl de kommer en kwel toeneemt. " Foto Kees Keuch, AVCAOF groei? Ik vind het eerlijk gezegd een verliespost." "Als w e allemaal steeds vaker ziek worden e n meer dokters bezoeken, stijgt het BNP ook. Het BNP k a n dus stijgen terwijl de kommer en kwel toeneemt. Het BNP is e e n g o e d e m a a t voor het betaalde activiteitenniveau in Nederland - als het BNP stijgt d a n stijgt meestal ook d e werkgelegenheid- m a a r het is g e e n welvaartsmaat. Ik zie economische groei in termen v a n het BNP veel meer als e e n middel. Sommige dingen kunnen prima groeien, zeker als ze g e e n te groot beslag op natuurlijke hulpbronnen leggen e n ze niet te veel vervuilen. Alleen met zaken als verkeer, energie, intensieve veehouderij e n raffinageprocessen moeten w e oppassen." Maar achter de term 'economische groei' gaat toch ook een enorme ideologische lading schuil? "Onze wereld is vanuit theologisch perspectief a a n het seculariseren, m a a r er zijn d e laatste decermia twee soorten geloof voor in d e plaats gekomen: het groeigeloof en het marktgeloof. Als w e m a a r marktconform, efficiënt, gedereguleerd e n geprivatiseerd handelen, d a n komt alles vanzelf goed. Die twee geloven moeten ontmaskerd worden, want hier worden doelstellingen op d e troon gezet die middelen behoren te zijn. Als die middelen ons helpen, d a n kunnen w e ze gebruiken; als ze ons in d e

21 APRIL 1989 kuiten beginnen te bijten d a n moeten w e ze niet gebruiken of er a n d e r s m e e omgaan." "Er is e e n a n d e r probleem met d e economische groei. In Zorgen voor morgen, het müieurapport v a n het ministerie v a n Vrom wordt gesteld d a t diverse vormen v a n vervuiling met zeventig tot negentig procent moeten afaiemen. Dat kost e e n hoop geld, m a a r het schijnt te kunnen. De chemische industrie heeft geschreven d a t het k a n als het m a a r wordt opgelegd. Een prachtig voorbeeld d a t d e markt niet alleen zaligmakend is, m a a r dat e e n overheid of maatschappij nodig is die zegt wat er moet gebeuren." "Als Zorgen voor morgen inderd a a d zou worden uitgevoerd en Nederland zijn emissie v a n vuile stoffen i n d e r d a a d met zeventig tot negentig procent zou terugbrengen, d a n zouden wij in Nederland d e voortuin en d e achtertuin a a r d i g op orde hebben, m a a r w a t betekent d a t mondiaal?"

Milieu-econoom prof. Hans Opschoor: 'Groeigeloof en marktgelofa!

'Na ons geen zondvl Waarom kunnen p a n d a b e r e n en zeehonden op ons medeleven rekenen en insecten niet? Wat is het verband tussen een Nederlandse karbonade en e e n gevelde boom in Thailand? Zijn e e n schoon milieu e n economische groei te combineren? Prof. dr. J. B. Opschoor schrijft er over in zijn nieuwe boek 'Na ons geen zondvloed'. Frank van Kolfschooten voerde een gesprek met de hoogleraar milieukunde en milieu-economie a a n d e vooravond v a n de presentatie v a n het Nationale Milieubeleidsplan.

"Het rapport v a n d e Commissie Bruntland a a n d e Verenigde Naties, Our common future, zegt dat het vrijwel vaststaat d a t d e wereldbevolking in 2050 e e n o m v a n g zal h e b b e n tussen d e tien e n twaalf müjard. Als die mensen in redelijke welstand zouden moeten verkeren, e n d a n p r a a t ik over voldoende eten, kleding e n huisvesting, d a n zou d e industriële productie in d e wereld moeten vervijf- tot vertienvoudigen. Dus zelfs als d e hele wereld d e normen v a n Zorgen voor morgen zou overnemen, dus d e vervuiling tot tien procent zou worden teruggebracht, d a n n o g b e n je even ver als v a n d a a g d e d a g , omdat d e productie tien keer zo hoog is geworden." "Dat geldt d a n alleen voor d e vervuiling, want ondertussen pompen w e ook veel meer grondstoffen rond, e n d e natuur wordt meer geëxploiteerd en aangetast. Dat k a n echt niet, w e moeten dus kijken n a a r a n d e r e soorten v a n productie e n consumptie, a n d e r e technieken, a n dere levensstijlen die e e n duurzame verhouding met ons milieu mogelijk maken." "Ik zou het rampzalig vinden als dat alleen k a n door tegen d e klippen op te varen, ten koste v a n vele mensenlevens. Ik denk dat e e n moreel appel alleen niet helpt, w e moeten met e e n zakelijk appel komen e n laten zien wat er gebeurt over tien tot twintig jaar." "We moeten ons afvragen w a t er a a n verandering nodig is e n dat betekent meer d a n zeggen dat er a n d e r e technieken nodig zijn. Ik denk d a t w e ook moeten n a d e n k e n over ons wereldbeeld. Antarctica e n Alaska zijn nog niet genoeg, m a a r als er nog meer v a n dergelijk r a m p e n gebeuren worden d e mensen echt a a n het denken gezet." We zijn in Nederland al zo ver dat d e milieuproblemen item nummer e e n v a n d e verkiezingen v a n volgend j a a r worden. Dat is ongehoord e n nooit vertoond. Ik hoop dat d e regering d e milieuproblematiek voorr a n g zal geven boven het financieringstekort, boven d e collectieve lastenverlichting e n zelfs boven d e koopkracht." Vindt u dat Nederland voortrekker moet zijn in Europa op milieugebied? "Ik vind dat Nederland het recht, ja zelfs d e plicht heeft om een voortrekkersrol te spelen, omdat het ten eerste meer d a n a n d e r e Europese l a n d e n a a n den lijve ondervindt w a t d e milieuproblematiek betekent. We zijn bovendien meer d a n enig a n d e r land met gouden b a n d e n

v a n h a n d e l gekoppeld a a n d e Derde Wereld, w a a r d e milieuproblematiek zich nu snel a a n het ontwikkelen is." "We lopen in feite niet voorop met ons milieubeleid, hoewel veel mensen d a t beweren. Als ik d e ontwikkeling v a n d e milieuinvesteringen in d e industrie in Nederland v a n 1980 tot 1986 vergelijk met d e müieu-investeringen in d e industrie in Japan, Amerika, Duitsland, Engeland en Zweden, d e z o g e n a a m d e OECD-landen, d a n zie ik dat Nederland niet in d e kopgroep

vierkante kilometer het grootste a a n t a l mensen woont. In Nederland loopt ook het grootste a a n tal koeien, kippen en s c h a p e n rond per vierkante küometer. Het energieverbruik per vierkante kilometer is hoger d a n w a a r ook in Europa; het a a n t a l auto's per vierkante kilometer is nergens zo hoog e n dat op e e n oppervlak w a a r drie grote riolen v a n Europa doorheen komen: d e Rijn, d e M a a s e n d e Schelde. Een laagliggend oppervlak bovendien, w a a r het grondwater vlakbij d e opper-

'Hoe dichterbij die rampen gebeuren hoe beter' loopt, m a a r in het peloton zit, e n dat Nederland in het peloton bovendien l a n g z a a m wegzakt. 'Nederland gidsland' is dus d e grootst mogelijke kletskoek die ik v a n mijn leven ooit gehoord heb." "Als ik kijk n a a r d e positie v a n Nederland in het Europese economisch-ecologische netwerk, d a n zie ik dat in Nederland per

vlakte ligt, zodat alle belasting die op dat oppervlak plaatsvindt in d e vorm v a n zure regen, oliedruppeltjes, en lekkages ogenblikkelijk doorslaat n a a r het grondwater, e n zich verplaatst n a a r ons drinkwater." "De milieudruk is dus zo hoog dat Nederland in ieder geval voorop m a g lopen in het signaleren v a n milieuproblemen. Ik

denk d a t Duitsland, Denemarken e n Zweden met d e mond minstens zo progressief zijn als Nederland e n d a t met die landen e e n kongsie te sluiten valt. Dan valt e e n belangrijk deel v a n d e problemen w e g die het vooroplopen met het müieu met zich m e e k a n brengen." "Volgens sommigen m a g Nederland niet voorop lopen in v e r b a n d met d e internationale concurrentie. Als w e onze bedrijven zouden dwingen milieuvriendelijke maatregelen te nemen, d a n wordt d e kostprijs v a n d e producten zo hoog dat w e het loodje leggen, zo wordt wel geredeneerd." "Maar als Duitsland s a m e n met Nederland e e n stringent milieubeleid invoert, d a n loopt een derde deel v a n onze exportmarkt al met ons in d e p a s en d a n hoeven w e er bijna geen last v a n te ondervinden. Het gekrakeel d a t ik v a a k hoor in het H a a g s e e n v a n d e kant v a n de Vereniging v a n Nederlandse Ondernemers, is het verbale geweld dat altijd te horen is rond-

de

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen