Ad Valvas 1988-1989 - pagina 137

fiDVpJ^^ps

14 OKTOBER 1988 Maandag Om zes uur maakt e e n even kleurloze als doordringende stem in drie talen bekend dat het ontbijt klaarstaat. O n d a n k s windkracht 7 is d e oversteek v a n Vlissingen n a a r Sheerness rustig verlopen. Met onze eigen bus n a a r London. Bij aankomst in het Age Concern Institute of Gerontology hartelijk verwel­ komd door Dr. Warnes. In hoog tempo twee informatieve lezin­ gen over actuele ontwikkelin­ gen in het ouderenbeleid v a n het Verenigd Koninkrijk e n over een hulpverleningsproject ten behoeve v a n dementerende be­ jaarden, afgerond met e e n com­ paratieve discussie over d e ont­ wikkeling v a n d e sociale geron­ tologie in Engeland en N eder­ land. Na d e lunch blijkt onze hyper­ moderne bus niet te kunnen starten. Dan m a a r met d e roke­ rige underground n a a r het King's Fund Institute, w a a r Dr. Hunter e e n a n a l y s e geeft v a n een recent regeringsadvies in­ zake community care, het zoge­ n a a m d e Griffiths rapport. Ook hier blijkt d e boekhouder d e b e ­ langrijkste genius v a n het b e ­ leid te zijn. De overeenkomsten met recente ontwikkelingen in Nederland zijn opvallend, 's Avonds gewerkt a a n d e lezing die ik d o n d e r d a g moet houden.

Dinsdag De bus doet het weer. Ik lees d e kaart voor d e chauffeur, terwijl we door d e regen n a a r Zuid­ Londen rijden. V a n d a a g bezoe­ ken w e twee experimentele cen­ tra die recentelijk als voorbeeld worden genoemd voor te plan­ nen voorzieningen in Amster­ dam­Noord. Het Whittington Centre e n het Lambeth Commu­ nity C a r e Centre blijken beide ook q u a architectuur interessant te zijn. De open structuur geeft zelfs bij het sombere weer e e n lichte atmosfeer in d e gebou­ wen. Het zijn modern uitgeruste centra w a a r hulpbehoevenden uit d e buurt a d e q u a t e zorg kun­ nen krijgen, zonder dat ze hun vertrouwde leefwereld moeten verlaten. Het Whittington Cen­ tre valt op door e e n heldere e n professionele a a n p a k , waarbij de mondigheid v a n d e ouderen voorop staat. Doordat deze ver­ onderstelde mondigheid niet al­ tijd daadwerkelijk wordt uitge­

Er is alle reden pessimistisch te zijn over d e toestand v a n d e h e d e n d a a g s e westerse cultuur: religie e n ideologieën boeten a a n betekenis in e n d e indivi­ duele mens wordt steeds meer op zichzelf teruggeworpen. In deze omstandigheden vinden de a a n h a n g e r s v a n d e zoge­ n a a m d e Tegencultuur bij velen een gewUlig oor. G e m e e n ­ schappelijk is hun kritiek op het rationalistische westerse w e ­ reldbeeld, m a a r moeilijker is a a n te geven w a a r d e profeten van d e New Age zelf voor staan. De sprekers in Hilversum pro­ beerden het publiek in te lichten over d e denkbeelden v a n N ew Age e n holisme e n vanuit hun christelijke visie enkele kantte­ keningen te plaatsen. Prof. Ver­ kuyl noemde als e e n duidelijke exponent v a n d e New Age­rage de Amerikaanse film­actrice Shirley Maclaine. De autobio­ grafische boeken v a n d e door Verkuyl afwisselend als toneel­ speelster en d a n s e r e s a a n g e ­ duide Maclaine, bestrijken vol­ gens hem zo ongeveer het hele veld v a n d e N ew Age. Op d e achterflap v a n h a a r boek "Op glad ijs" lezen w e dat Shir­ ley ons meeneemt op 'een ont­ dekkingsreis n a a r hoger b e ­ wustzijn' e n ons wil laten ken­ nismaken met yoga, meditatie, reïncarnatie, mediums e n b e ­

"H

BlllTENIir*1^lil5l>yAW;W:ia

Sociologen in Engeland Dr. J. Baars, werkzaam bij d e vakgroep sociologie, leidde in d e week v a n 26 september tot 1 oktober e e n studiereis v a n d e vrije studierichting Sociale Gerontologie, w a a r a a n deelgenomen werd door 45 studenten, stafleden e n externe specialisten. De doelstel­ ling v a n d e studiereis w a s e e n kennismaking met enkele experimenten o p het terrein v a n d e 'community care' voor ouderen, gecombineerd met theoretische conferenties in Londen e n Sheftield. Het accent l a g bij het laatste op kritische b e n a d e r i n g e n in d e sociale gerontologie, waarbij onder a n d e r e d e problemen v a n continuering resp. vergroting v a n aflianke­ lijkheid door d e hulpverlening centraal s t a a n . Bij d e experimenten die w e r d e n bezocht, wordt geprobeerd om professionele hulp e n organisationele efficiëntie zo g o e d m o g e ­ lijk a a n te laten sluiten bij d e a l l e d a a g s e leefwereld v a n betrokkenen. Met n a m e g a a t het om het vermijden v a n onnodige o p n a m e n in zorginstellingen.

oefend, bevindt d e staf zich in een spanningsveld tussen d e community, die v a a k te weinig houvast geeft en d e traditionele medische modellen, die als ina­ d e q u a a t worden ervaren. Het LCCC steekt met zijn fragie­ le structuur gunstig af bij het grote sombere zusterhuis, d a t als laatste restant v a n het vroe­ gere ziekenhuis is blijven staan. De tuin v a n het centrum nodigt door d e niveauverschillen e n d e prachtige kleine plekjes uit tot wandelingen resp. revalideren­ d e lichaamsbeweging. Het LCCC streeft e r n a a r het tra­ ditionele autoriteitsmodel te ver­ v a n g e n door e e n democratisch model. Maar is d a t wel altijd even respectvol ten opzichte v a n d e verzorgde ouderen? Is het wel goed d e medische g e ­ vens v a n d e patiënten publieke­ lijk te etaleren? Flexibele orga­ nisatie, professionele kwaliteit en respect voor d e hulpbehoe­ v e n d e zijn d e idealen v a n beide centra. Discussie over vermijd­ b a r e tekortkomingen e n onver­ mijdelijke s p a n n i n g e n tussen deze doelstellingen. In d e avonduren verdergewerkt a a n mijn voordracht.

Woensdag Tot twee uur 's middags in het Age Concern Institute of Geron­ tology gewerkt a a n mijn voor­ dracht, gebruikmakend v a n d e ervaringen v a n d e vorige d a ­ gen. Mijn kamer ziet uit op e e n binnenplaats, met in het midden een vijver, w a a r i n grote vissen zwemmen. Een treurwilg d r a a g t

J. Baars bij tot d e peinzende sfeer die rond d e vijver hangt. Thom as Morus heeft hier ooit gewoond e n misschien a a n dezelfde vij­ ver gemijmerd over zijn utopie der arbeidzaamheid. De onver­ mijdelijke gipsen reiger is er ook.

Donderdag In d e herfstzon n a a r d e plaats v a n d e conferentie g e w a n d e l d . Ook kleine huizen getuigen hier v a n hun ambitie om e e n kasteel te willen zijn. Fabrieksgebou­ w e n met kantelen e n veel orna­ menteel metselwerk. Sheffield blijkt e e n veel vriendelijker stad te zijn d a n ik m e h a d voorge­ steld op grond v a n d e associatie met staalfabrieken. Deze blijken grotendeels gesloten te zijn. Ontvangen in d e Staff Mem­ ber's Club v a n d e Universiteit Sheffield. Prof. Walker opent met e e n interessante lezing over d e traditie v a n d e kritische soci­ ale gerontologie in Engeland, nieuwe ontwikkelingen rond 'community care' e n het nieuwe OECD rapport 'Aging Popula­ tions'. D a a r n a Kees Knipscheer met zijn voordracht over d e uit­ zonderlijke N ederlandse situa­ tie v a n relatief weinig bejaar­ d e n w a a r v a n er relatief velen in insteUingen verblijven. Onder het publiek blijkt e e n 76­ jarige voorvechtster v a n d e Sheffield Pensioners' Action Group aanwezig te zijn, die in d e discussie e e n vurige uiteen­

Foto Bram de Hollander

zetting geeft over d e diverse a c ­ tiviteiten. Na d e lunch mijn lezing gehou­ d e n over d e grondslagen v a n e e n kritische sociale gerontolo­ gie. Levendige discussie. O p d e weg terug n a a r het hotel gefas­ cineerd door e e n prachtige re­ genboog, ledere kleur is glas­ helder e n d e hele regenboog is tot a a n d e uiteinden zichtbaar. Een v a g e r e t w e e d e regenboog ter ondersteuning v a n het unie­ ke schouwspel. Met Kees en a n ­ deren basketball gespeeld in d e YMCA. 's Avonds p l a n n e n g e ­ maakt met Walker voor onze g e ­ zamenlijke sessie g e d u r e n d e het a a n s t a a n d e Internationale Gerontologiecongres in Mexico.

Vrijdag V a n d a a g is d e praktijk weer a a n d e beurt. We bezoeken twee nieuwe experimenten in Sheffield. Het centrum in Manor laat zien dat d e eerdere Sheffieldse b e ­ nadering v a n d e op ouderen gerichte 'Elderly Persons Sup­ port Unit', geëvolueerd is in d e richting v a n d e 'N eighbourhood Support Unit', waarbij personen v a n alle leeftijden welkom zijn. Bovendien probeert m e n hier d e gezondheidszorg en d e sociale hulpverlening in é é n centrum te verenigen. Interessante poging om tot e e n integratie te komen.

Holisme: 'nieuwe verpakking voor oude spullen' Begrippen als holisme, post­modernisme e n N ew A g e zijn tegenwoordig behoorlijk ingeburgerd geraakt. Oc­ culte praktijken n e m e n e e n hoge vlucht, handlezers doen g o e d e zaken. Symptomen v a n e e n crisis in d e westerse cultuur, m a a r biedt N ew A g e e e n acceptabel alternatief? Vertegenwoordigers v a n d e reform atori­ sche wijsbegeerte, vorige week z a t e r d a g bijeen in Hil­ versum, gingen d e uitdaging a a n . VU­theoloog prof.dr. J. Verkuyl: "We moeten niet buitenspel blijven staan, m a a r tegenspel leveren". wustzijnsverruimtng. Bovendien z a g zij regelmatig ufo's vliegen. Het is betrekkelijk eenvoudig om met het geven v a n e e n der­ gelijke voorbeeld e n het noe­ men v a n allerlei vormen v a n oc­ cultisme d e hele beweging te ridiculiseren, m a a r dat is vol­ gens Verkuyl helemaal niet d e bedoeling. Meer wetenschappelijk van a a r d w a r e n d e betogen v a n d e natuurkundige prof. dr. G. Nien­ huis, en docent filosofie a a n d e VU, René van Woudenberg. Beiden besteedden a a n d a c h t a a n d e Amerikaanse fysicus F. Capra, d e meest prominente

vertegenwoordiger v a n het w e ­ tenschappelijk holisme. C a p r a lanceerde e e n a a n v a l op het westerse wetenschapsmodeL dat hij als ontoereikend b e ­ schouwde voor het oplossen v a n d e aktuele wereldproble­ men. Sinds Descartes heeft het rationalisme gezegevierd e n is ons wereldbeeld volledig g e m e ­ chaniseerd e n d e 'harde' weten­ s c h a p p e n m a k e n d e dienst uit. C a p r a e n d e holisten achten dit wetenschappelijk denken ach­ terhaald e n vinden daarbij steun in d e theorieën v a n Ein­ stein e n v a n d e quantummecha­ nica die beide het klassieke w e ­

Nico Verbeek tenschappelijke p a r a d i g m a e e n gevoelige klap h e b b e n toege­ bracht. C a p r a g a a t nog e e n stap verder en ruimt plaats in voor nieuwe kennisbronnen, zo­ als mystieke ervaringen. Over­ bodig tfc vermelden d a t ook bij C a p r a alle wijsheid uit het oos­ ten komt.

Wereldbeeld Van Woudenberg w e e s erop dat d e reformatorische wijsbe­ geerte, net als het holisme nu, altijd al kritiek heeft geleverd op het eenzijdige rationele wereld­ beeld. De religie w a s voor Dooyeweerd c.s. het vertrek­ punt voor d e bouw v a n e e n filo­ sofisch systeem. Maar het ant­ woord v a n d e reformatorische wijsbegeerte op het holisme is afwijzend zei Van Woudenberg: "Er zijn kwalitatieve verschillen. In d e reformatorische filosofie vah God niet s a m e n met d e kos­ .Tios, zoals in het holisme."

zowel ten aanzien v a n d e hulp­ verlening als ten a a n z i e n v a n d e gebruikers. Het vrij willigersproj eet voor hulp a a n dementerende bejaar­ den is vooral ook indrukwek­ kend door d e tegenstelling tus­ sen d e sterke motivatie e n inspi­ ratie enerzijds e n d e zeer karige middelen anderzijds. Het be­ zoek wordt v e r a a n g e n a a m d door het pianospel v a n e e n vroegere pianolerares. Het blijkt d a t h a a r kinderen enige tijd geleden plotseling h a a r pia­ no verkocht hebben, omdat ze toch niet meer zou kunnen spe­ len. Na enige m a a n d e n d a a r t o e a a n g e m o e d i g d te zijn heeft ze het zelfvertrouwen herwonnen om achter d e piano te g a a n zit­ ten. Belangwekkend gesprek met d e leidster over d e 'realiteits oriëntatie' v a n dementerenden. Associaties met d e psycho­ana­ lytische sensitiviteit v a n het se­ rieus n e m e n v a n e e n leven in het verleden e n d e problema­ tiek v a n d e terugkeer in het he­ den. Aan het avondeten e e n ontmoe­ ting met e e n Nederlandse colle­ g a die al jaren in Sheffield werkt en e e n ontnuchterend beeld v a n N ederland heeft opge­ bouwd: in plaats v a n het wui­ vende g r a a n uit d e jeugd, maïs, mestoverschotten en vuile ste­ den. Omgeven door d e zwoele hoplucht v a n e e n bierfabriek te­ ruggewandeld n a a r het hotel, vervuld met g e d a c h t e n over d e subjectieve constructie v a n h e ­ den en verleden. In d e avond­ uren e e n gesprek over Christen­ dom en d e cirkel v a n schuld, bekentenis en vergiffenis; over d e Anonieme Alcoholisten e n diverse persoonlijke lotgeval­ len.

Zaterdag e n zondag Koffers pakken e n weer in d e bus. Het is helder e n fris weer w a n n e e r w e Sheffield verlaten. In Londen is er nog wat tijd om te winkelen, w a a r n a w e terug­ rijden n a a r Sheerness. Evalue­ rende gesprekken 's nachts op het dek, terwijl e e n roofvogel jaagt bij het licht v a n het schip. Vlissingen ruikt n a a r vis. Met e e n strijkkwartet v a n Beet­ hoven op d e achtergrond rijden we door d e Zeeuwse weilanden. Meeuwen pikken wormen uit d e klei die d e boer net heeft omge­ ploegd. We rijden weer rechts.

Prof.dr. A. Bos, hoogleraar a n ­ tieke filosofie a a n d e VU, b e n a ­ drukte dat d e N ew Age­bewe­ ging eigenlijk "een nieuwe ver­ pakking v a n oude spullen is. Het is e e n revival v a n oude tra­ dities". Vooral d e traditionele Griekse mythologie spreekt d e nieuwlichters erg a a n want ook in d e Griekse mythen wordt g e ­ pretendeerd e e n 'omvattend zicht' op het het menselijk leven te geven vanuit e e n goddelijk perspectief. "Voor e e n nieuw zin­perspectief grijpt m e n terug op voor­christelijke heidense mythologie, m a a r slaat d e bijbel over", oordeelde Bos. Het doel v a n het congres w a s dus vooral om d e sluipaanval­ len v a n d e nieuwe beweging tijdig te onderkennen e n zono­ dig te pareren. Vertegenwoordi­ gers v a n d e N ew Age w a r e n d a n ook niet aanwezig. Wel h a d d e n zich 's morgens vroeg colporteurs v a n d e politie­ ke partij RPF a a n d e poorten v a n het gebouw geposteerd om folders uit te delen a a n de con­ gresgangers. Thema v a n het vlugschrift: "Kies voor het gezin! Zonder gezin g e e n samenle­ ving". Is dit d a n wellicht het post­moderne antwoord v a n de christelijke cultuur op d e uitda­ gingen v a n d e N ieuwe Tijd?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen