Ad Valvas 1988-1989 - pagina 560

[g

^D^^^^

16 JUNI 1989 — , ^ >

1 "Als e e n Chinees zijn v a d e r of moeder n a a r een'verzorgings­ tehuis stuurt, vindt hij zichzelf een slecht mens. Alleen oude­ ren die g e e n familie meer h e b ­ ben, komen in China e n Indone­ sië in een verzorgingstehuis te­ recht", zegt Toon Verlaan die vorig jaar afstudeerde in d e vrije studierichting sociale ge­ rontologie. Hij heeft voor zijn scriptie groepsgesprekken gevoerd met twee verschillende groepen Chinezen. De e n e groep b e ­ stond uit Chinezen uit d e Volks­ republiek e n uit Hongkong, en beweegt zich voornamelijk in d e wereld v a n loempia's en tjap­ tjoi. De a n d e r e groep, d e Pera­ nakan­Chinezen uit Indonesië, vinden we in Nederland v a a k terug in goedverdienende spe­ cialistische beroepen. Namen als Tan, Liem e n Oei sieren re­ gelmatig d e naambordjes v a n praktijken v a n oog­ en tandart­ sen. Verlaan wüde weten hoe d e r e Chinezen zich hun oude d a g voorstellen, e n op weUce manier d e overheid moet inspelen op d e vergrijzing die ook a a n deze migranten niet voorbij zal g a a n . In 1995 zullen er bijvoorbeeld zo'n elfduizend 55­plussers te vinden zijn onder het Chinese restaurantpersoneel (de Chine­ se wasserijen zijn op d e fles), e n d a a r m e e zullen ze n a d e Suri­ namers d e grootste groep mi­ granten­oudjes vormen in Ne­ derland. Voor vele afgedaiikte Chinese koks ziet d e toekomst er niet rooskleurig uit. Ze h e b b e n v a a k voor hongerloontjes ons gelief­ d e afhaalvoedsel moeten ko­ ken, e n moeten d a a r n a leven v a n e e n armzalig pensioen. Verlaan ontdekte tijdens d e groepsgesprekken dat ze v a a k ook niet op d e hoogte zijn v a n d e mogelijkheden die het Ne­ derlandse systeem v a n sociale voorzieningen hun te bieden heeft. Deze Chinezen dachten dat er g e e n alternatieven bestonden voor het bejaardentehuis e n ze bleken nog nooit gehoord te hebben van aanleunwoningen Pas echt beklemmend werd het toen het besluit om China te ver­ laten al genomen w a s . De tien Amsterdamse geneeskunde­ studenten werden in e e n bus n a a r d e Nederlandse a m b a s s a ­ d e in Peking vervoerd. Onder­ w e g k w a m e n zij vast te zitten tussen een legercolonne e n af­ g e b r a n d e legervoertuigen. "Ik keek links v a n me het r a a m uit," vertelt Marieke van Schoten, een van de studenten. "Daar stond iemand me a a n te kijken met het geweer in d e aanslag." D e tien s t u d e n t e n (vijf v a n d e VU e n vijf v a n d e Universiteit v a n A m s t e r d a m ) w a r e n o p 29 m e i n a a r P e k i n g v e r t r o k k e n . Zij

zouden daar een cursus v a n e e n maand g a a n volgen in tra­ ditionele geneeswijzen. De plannen bestonden al maan­ den, maar de laatste week voor het vertrek kwam de reis op los­ se schroeven te staan door de onrust in de Chinese hoofdstad. De Nederlandse ambassade daar adviseerde aanvankelijk maar helemaal niet te gaan. Dot d e studenten uiteindelijk toch het groene licht kregen, dankten zij a a n hun p rogram­ ma: dot was zo vol dot het hen letterlijk 'van de straat' zou hou­ den. De ontvangst in Peking w a s hartelijk. De studenten werden ondergebracht op de camp us van het Cap ital Ituititute of Me­ dicine, ongeveer zes kilometer

r

•RK(7):

^OtmKTM

Traten is mannenwerk' en gezinszorg. Ze w a r e n bijzon­ der geïnteresseerd in d e moge­ lijkheden. "Een alleenstaande Chinese m a n zei, toen w e het h a d d e n over wijkverpleging e n alarmeringssystemen: 'Had ik dat eerder geweten! Geef m e onmiddellijk het a d r e s w a a r ik zo'n alarmbel k a n krijgen, want die wü ik morgen al hebben.'" Het gesprek vond plaats in e e n Chinees restaurant (waar a n ­ ders?). In hun vertrouwde om­ geving, onder het genot v a n een kopje Chinese thee, w e r d

het e e n gezellige boel. Toon Verlaan zat er voornamelijk als toeschouwer bij, want hij kon zelf nauwelijks a a n het gesprek deelnemen. Deze Chinezen spraken namelijk alleen e e n Kantonees dialect, e n g e e n mandarijnenchinees. Hij w a s a a n g e w e z e n op e e n Kantonese tolk, die zich zo en­ thousiast met het gesprek b e ­ moeide dat Toon Verlaan h e m regelmatig moest a a n s p o r e n om te vertellen w a a r het ge­ sprek precies over ging. De

Frank v a n Kolfschooten groep bestond uit n e g e n m a n ­ n e n e n één vrouw. "Toen ik vroeg w a a r o m ze hun vrouwen niet h a d d e n meegenomen, ant­ woordden ze: 'Praten is m a n ­ nenwerk.'" Student Verlaan, in het d a g e ­ lijks leven directeur v a n d e Stichting Dienstencentrum voor gecoördineerd Bejaardenwerk in L eiden, deelde ook lijstjes rond w a a r o p d e Chinezen

moesten invullen w a a r ze van­ d a a n k w a m e n e n hoe oud ze waren. "Ze h e b b e n e e n grote hekel a a n het invullen v a n for­ mulieren, want ze associëren dat onmiddellijk met d e vreem­ delingenpolitie "die sinds jaar en d a g op zoek is n a a r ülegale Chi­ nezen. Bovendien heeft hun za­ kenleven ze geleerd dat je nooit het achterste v a n je tond moet laten zien." De a n d e r e groep Chinezen w a a r m e e Verlaan sprak, d e Pe­ ranakan­Chinezen uit Indone­ sië, w a s niet te vergelijken met d e horeca­Chinezen. De vrou­ w e n n a m e n wel deel a a n de gesprekken, ze spraken goed Nederlands, ze eten aardappe­ len e n brood, e n ze bleken vaak al gebruik te m a k e n v a n de voorzieningen voor ouderen. Volgens Toon Verlaan ontstaat er l a n g z a a m m a a r zeker een ethnisch bewustzijn onder de Chinezen in Nederland, ook bij d e Peranakan­Chinezen. "Dat heeft alles te m a k e n met discri­ minatie e n d e grootte van de groep. Ze treden steeds meer buiten d e gewone kaders, nu de klad zit in d e Chinese restau­ rants­ e n dat ropet tegenkrach­ ten op. Mijn kinderen zijn half­ bloeden e n die komen soms thuis met d e klacht dat ze wor­ d e n uitgescholden voor Chinese rotjood."

16e

U Cl Eer 70C

uni \rai kor one dal acl ne Het \an digi 205 eer put ten woi

Toon Verlaan wilde weten hoe Chinezen

zich hun oude dag

voorstellen

Foto Bram de Hollander

Chinese karakters in bloed v a n het Plein v a n d e Hemelse Vrede. Van het plein kregen d e studenten niet veel te zien. "Vra­ gen erover werden afgewim­ peld," vertellen d e vijf VU­stu­ denten. "In plaats d a a r v a n wer­ d e n we d e eerste d a g e n v a n d e e n e toeristische attractie n a a r de a n d e r e gesleept." Zaterdag 3 juni w a s er ook in d e buurt v a n d e campus al iets te merken v a n legeractiviteiten. Op e e n brug vlakbij stond e e n a a n t a l legervoertuigen. De stu­ denten werd op het hart gebon­ d e n g e e n foto's te m a k e n e n niet met d e omstanders te praten. Van wat er die nacht gebeurd is, h e b b e n d e tien studenten echter niets gemerkt. "De airconditio­ ning m a a k t e zoveel geluid dat je verder niets hoorde," ver­ klaart Manneke

van

Vliet.

Pas d e volgende morgen werd het duidelijk dat er iets gebeurd w a s . De eerste berichten daar­ over kwamen nota bene uit Ne­ derland, via de telefoon, maar al snel werden de studenten ook rechtstreeks met de gevolgen van het bloedbad geconfron­ teerd. Afsp raken werden afge­ zegd, de studenten kregen e e n uitgaansverbod op gelegd. Des­ ondanks zijn de meesten, in groepjes van twee, de stad in geweest.

Hanne Obbink "Het w a s e e n enorme rotzooi," vertelt Ronald Smit. "We wer­ den aangeklampt door m e n s e n die ons vroegen door te vertel­ len wat we zagen. Iemand vroeg m e e e n foto te m a k e n v a n e e n winkelruit w a a r o p met bloed Chinese karakters w a r e n getekend." De m a a n d a g d a a r o p b e g o n het cursusprogramma. Met grote omwegen w e r d e n d e studenten n a a r het ziekenhuis gebracht, w a a r ze via d e achteringang binnenkwamen. Ze wisten dat er vele honderden g e w o n d e n in het ziekenhuis moesten zijn, m a a r d a a r v a n h e b b e n zij er g e e n één gezien. "We w e r d e n langs prachtige Amerikaanse a p p a r a t e n geleid e n als je m a a r even achterbleef w a s er wel weer zo'n mannetje dat zei: kom op, w e g a a n verder." De sfeer werd met de d a g on­ wezenlijker. De studenten v a n het Capital Institute of Medicine hadden over het algemeen niet tot de actiefste demonstranten behoord ­ "als ze naar het p lein gingen, zeiden ze steeds dat ze er niet heen gingen als demon­ strant, maar om medische steun te verlenen" ­, maar nu werd de

campus opgesierd met witte bloemen, zwarte b a n d e n e n spandoeken. In d e loop v a n d e week trok echter d e e n e student n a d e a n d e r e d e stad uit. De Amsterdamse studenten moesten voortaan om acht uur 's avonds binnen zijn. Zij z a g e n

Het plichtmatige zinnetje 'En verder wü ik mijn vrouw nog bedanken, want zonder haar steun w a s deze scriptie nooit tot stand gekomen', ontbreekt in de scriptie v a n Toon Verlaan. Dat komt, omdat zijn vrouw inder­ d a a d e e n belangrijke bijdrage; heeft geleverd a a n d e scriptie. "Mijn vrouw is e e n Chinese uit, Indonesië e n ze spreekt manda­ rijnenchinees (het Chinese i ABN, FvK), dus door h a a r had ik. een entree n a a r twee groepen i^ Chinezen. Ze heeft alle teksten vertaald die w e gebruikten bij d e gesprekken. Het bleek nog e e n probleem om Chinese ka­ rakters te vinden voor begrip­ p e n als gezinsverzorging. Mijn vrouw heeft ook e e n samenvat­ ting v a n mijn scriptie gemaakt in het Chinees."

ace Am bij pla de de Ma dril nai pei

echter g e e n r e d e n zich zorgen te m a k e n om hun veüigheid. In Amsterdam d e e d m e n dat ech ter wel. W o e n s d a g jongstleden werd d a a r besloten dat de tien zo snel mogelijk moesten terug keren. Sommigen legden zich d a a r p a s bij neer tijdens de laatste, beklemmende rit door Peking. Ronald Smit: "Toen pas dacht ik:'het is toch goed dat we weggaan." i

G

'Alle lijken werden vermalen' De studenten kregen v a n e e n Chinese studente e e n op schrift gesteld ooggetuigever­ slag toegestopt. Hieronder e e n p a a r fragmenten daaruit: "De nacht van 3 juni was de donkerste. Het was tien uur toen het leger het vuur op de mensen opende bij MuXiDi, vlakbij de dierentuin. Ver­ scheidene mensen die de mili­ taire voertuigen tegenhielden, waren de eersten die vielen. Iedereen was geschokt. In korte tijd vielen er honderden mensen op straathoeken en langs de kant van de weg. (...) Bij Xidon, niet ver daarvan­ daan, gingen honderden

uit de ge' ku]

Or sel pe de do be de N\

(

H fc d V, V

o d n ri

stadsmensen en studenten op straat liggen om een militair voertuig met hun eigen li­ chaam tegen te houden. Maar het militaire voertuig minder­ de geen vaart. De plek waar het voorbij gegaan was, was vol bloed en vlees. Er volgde een pantservoertuig. AUe lij­ ken werden vermalen. Dit is bloedige onderdrukking. Wat ellendig is het! (...)

D il P v V

n

De vroege morgen was een ellendige morgen. Trooste­ loosheid trol het oog van alle kanten. De geur van bloed en giftig gas vermengde zich met de lucht boven het hele plein.

(...)"

V0(

m

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen